Bilişimle tanışalım
Sabah hava durumuna bakıp çantana şemsiye koydun. Peki, ekrandaki bilgi sana nasıl ulaştı?
Her şey bir bilgiyle başlar
Bilgi, bir konuyu anlamamıza ve karar vermemize yardımcı olur. “Öğleden sonra yağmur bekleniyor.” cümlesi, dışarı çıkarken ne yapacağını seçmene yardımcı olan bir bilgidir.
İletişim: anlamı paylaşmak
İletişim, duygu, düşünce veya bilgiyi başkalarıyla paylaşma sürecidir. Konuşmak, yazmak ve işaret kullanmak iletişim kurmanın farklı yollarıdır. İletişim için mutlaka bir ekran gerekmez.
Teknoloji: ihtiyaçlara çözüm
İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak ve işleri kolaylaştırmak için geliştirdiği araçlar, yöntemler ve sistemler teknolojidir. Her teknoloji dijital değildir. Bir bisiklet de teknolojik bir üründür.
Bilişim nasıl çalışır?
Kütüphaneci, aradığın kitabın hangi rafta olduğunu birkaç saniyede bulabiliyor. Bu nasıl oluyor?
Bilişim ne demek?
Bilişim, bilginin özellikle elektronik araçlarla toplanması, işlenmesi, saklanması ve aktarılmasıyla ilgilenir. Bilişim teknolojileri bu işleri yapan araçları ve sistemleri kapsar.
Dört önemli iş
Toplamak: kitabın adını sisteme girmek. İşlemek: aranan ada uygun kitabı bulmak. Saklamak: kitap kayıtlarını daha sonra kullanmak üzere tutmak. Aktarmak: sonucu başka bir cihazdaki kullanıcıya göndermek.
Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT)
Bilgiyi işleyen araçlarla onu ileten sistemler birlikte çalışır. Bilgisayar, telefon ve ağlar buna örnektir. Bilişim yalnızca internette gezinmek değildir; internete bağlı olmadan yazı yazmak ve kaydetmek de bilişimle ilgilidir.
Dünden bugüne
Bir zaman makinen olsa, geçmişte yaşayan birine görüntülü konuşmayı nasıl anlatırdın?
Aynı ihtiyaç, farklı araç
Geçmişte insanlar uzaktaki birine haber vermek için mektup gönderiyordu. Bugün elektronik posta da kullanıyoruz. İkisi de yazılı bir mesaj taşır. Mektup fiziksel olarak taşınır; e-posta ağlar üzerinden iletilir.
Yazı yazmak nasıl değişti?
Daktilo, tuşlara basılınca kâğıda harf basar. Bilgisayardaki yazı uygulaması ise metni ekranda oluşturur. İkisinde de yazı yazılır; bilgisayarda metni düzeltmek, kopyalamak ve farklı sürümlerini saklamak daha kolaydır.
Telefonun yolculuğu
Kablolu sabit telefon ve akıllı telefon sesli iletişim kurmayı sağlar. Sabit telefon belirli bir yerde kullanılır. Akıllı telefon taşınabilir; görüntülü arama ve mesajlaşma gibi farklı işlevleri de vardır.
Bilişim her yerde
Aynı tablet bir okulda da hastanede de kullanılabilir. Öyleyse onu nasıl sınıflandıracağız?
Araca değil, kullanım amacına bak
Bir cihazın kullanım alanını belirlerken “Bu örnekte hangi işi yapıyor?” diye sor. Aynı cihaz farklı alanlarda kullanılabilir. Tabletten ders çalışmak eğitim; doktorun hasta kaydına bakması sağlıktır.
Günlük yaşamdan altı alan
Eğitim: etkileşimli dersler ve dijital kütüphaneler. Sağlık: hasta kayıtları ve görüntüleme sistemleri. Ulaşım: yol tarifi ve elektronik bilet. İletişim: mesajlaşma ve görüntülü görüşme. Tarım: toprağın nemini ölçen sistemler. Eğlence ve sanat: animasyon, oyun ve dijital müzik.
Başka alanlar da var
Bankacılıkta hesap işlemleri, ticarette ürün ve stok takibi, bilimde gözlem verilerinin incelenmesi için bilişim kullanılır. Bir sistem birden fazla alana hizmet edebilir. Sınıflandırmanı verilen duruma göre gerekçelendir.
Şimdi sen anlat
“Bilişim hayatımızda vardır.” doğru bir başlangıç. Ama düşünceni nasıl daha açık anlatabilirsin?
Kısa cevap, açık düşünce
Bir kavram sorulunca kendi cümlenle tanımla, ardından uygun bir örnek ver. Kelimeleri ezberlemek yerine ne anlama geldiklerini anlat. Bir karşılaştırmada hem benzerlik hem farklılık belirt.
Örnek → alan → gerekçe
Sınıflandırma sorularında önce olayı oku, sonra kullanım alanını yaz. En son seçiminin nedenini açıkla. Cevabındaki gerekçenin olayla ilişkili olduğuna dikkat et.
Evde küçük bir keşif
Çevrende üç bilişim örneği bul. Her biri için ne işe yaradığını ve kullanım alanını yaz. İstersen bir yakınından geçmişte aynı ihtiyacın nasıl karşılandığını öğren. Farklı fikirlere saygıyla yaklaş.
Kelimeleri keşfet
Bilgi
Anlamamıza ve karar vermemize yardımcı olan içerik.
İletişim
Duygu, düşünce veya bilgiyi paylaşma süreci.
Teknoloji
İhtiyaçlara çözüm sunan araç, yöntem ve sistemler.
Bilişim
Bilginin elektronik araçlarla işlenmesi, saklanması ve aktarılmasıyla ilgili alan.
Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT)
Bilgiyi işlemek ve kişiler arasında iletmek için kullanılan teknolojiler.
Kendi cümlenle anlat
Bilişimi kendi cümlelerinle açıkla ve günlük yaşamdan bir örnek ver.
Bilgiyle hangi işlemler yapılıyor? Örneğinde yapılan işi de belirt.
Bilişim, bilginin elektronik araçlarla işlenmesi, saklanması ve aktarılmasıyla ilgilenir. Örneğin kütüphane bilgisayarı kitap kayıtlarını saklar ve aradığım kitabı bulur.
Bir bisiklet ile bir yol tarifi uygulamasını düşün. Hangisi bilişim teknolojisi örneğidir? Gerekçeni yaz.
Bilgiyi elektronik olarak işleyen hangisi?
Yol tarifi uygulaması bilişim teknolojisidir; konum ve yol bilgilerini işleyerek rota gösterir. Sıradan bir bisiklet de teknolojik üründür ama bu tür bilgi işlemleri yapmaz.
Mektup ile e-postanın bir benzerliğini ve bir farklılığını yaz.
İkisi hangi ihtiyacı karşılıyor? Mesaj nasıl taşınıyor?
İkisi de yazılı iletişim sağlar. Mektup kâğıt üzerinde fiziksel olarak taşınırken e-posta elektronik ağlar üzerinden iletilir. E-posta genellikle daha hızlı ulaşır.
Daktilo ve bilgisayardaki yazı uygulamasını ortak amaçları ve metin düzeltme açısından karşılaştır.
Bir kelimeyi yanlış yazarsan iki araçta neler farklı olur?
İkisi de yazı yazmak için kullanılabilir. Daktilo harfleri doğrudan kâğıda basar. Yazı uygulamasında yanlış kelimeyi ekranda silip yeniden yazmak daha kolaydır.
Ece tablette matematik çalışıyor. Bir doktor tablette hasta sonucuna bakıyor. İki kullanım alanını yaz ve neden farklı olduklarını açıkla.
Cihazın adı mı, yaptığı iş mi sınıflandırmayı belirler?
Ece’nin kullanımı eğitim, doktorun kullanımı sağlık alanındadır. Cihaz aynı türde olsa da kullanım amacı farklıdır; bu nedenle farklı alanlarda sınıflandırılır.
Bir sistem toprağın nemini ölçüp çiftçinin ekranına gönderiyor. Bu hangi kullanım alanıdır? Hangi bilginin ne amaçla kullanıldığını açıkla.
Ölçülen şey nedir? Çiftçi bu bilgiyle hangi kararı verebilir?
Tarım alanıdır. Toprağın nem bilgisi toplanıp çiftçiye aktarılır. Çiftçi bu bilgiyi sulama ihtiyacını değerlendirmek için kullanabilir.
Deniz, internete bağlı olmayan bilgisayarında bir hikâye yazıp kaydediyor. Bu bilişim teknolojilerini kullanmak mıdır? Açıkla.
Bilgi işlemek ve saklamak için her zaman internet gerekir mi?
Evet. Bilgisayarda metin oluşturmak bilgiyi işlemeye, dosyayı kaydetmek saklamaya örnektir. Bu işlemler için internet bağlantısı şart değildir.
Çevrenden üç bilişim örneği seç. Her biri için kullanım alanını ve ne işe yaradığını yaz. Örneklerden biri için geçmişte aynı ihtiyacın nasıl karşılandığını da ekle.
Eğitim, ulaşım veya iletişimden başlayabilirsin. Kişisel bilgi yazma.
Dijital ders: eğitim, öğrenmeyi destekler. Yol tarifi: ulaşım, rota gösterir. Görüntülü görüşme: iletişim, uzaktaki biriyle konuşmayı sağlar. Geçmişte uzaktaki birine yazılı haber vermek için mektup kullanılabilirdi. Başka doğru örnekler de kabul edilir.
Bu konuda neler öğreniyorum?
- Bilişim teknolojileriyle ilgili temel kavramları kendi cümleleriyle belirler.
- Geçmiş ve günümüz bilişim araçlarının ortak ve farklı yönlerini ilişkilendirir.
- Bilişim teknolojilerini eğitim, sağlık, ulaşım gibi kullanım alanlarına göre gruplandırır.