Kod Kâşifi · 2. hafta · 21–25 Eylül 2026

📺 Konu anlatım videosu

Bilişim 5. Sınıf 2. Hafta | 30 Dakikalık Ödev, 135 Dakika mı?

5. sınıf · 2. hafta · BTY.5.1.2

Bilişim teknolojilerinin etkileri ve dijital sağlık

Aynı tablet bir akşam ödevini bitirmene yardım eder, başka bir akşam uykunu kaçırır. Bu hafta teknolojinin iyi ve kötü yanlarını, bedenimize ve duygularımıza etkilerini, cihazları güvenle kullanmanın yollarını keşfediyoruz.

Tema 1 · Bilişim teknolojilerinin hayatımızdaki yeri 2 ders saati 21–25 Eylül 2026

Isınma · Merak et

Bir akşam, bir ödev, bir sürü bildirim

Ödevin yalnızca 30 dakika sürecekti. Bakalım akşam nasıl geçti?

  1. 19.00Ödev başladıTableti açtın, konu hakkında araştırma yapacaksın.
  2. 19.06Ding!Sınıf grubuna mesaj geldi. “Bir bakayım” dedin.
  3. 19.08Video önerisiEkranın köşesinde komik bir video belirdi. Tıkladın.
  4. 19.35Bir video daha…Biri bitince diğeri kendiliğinden başladı.
  5. 20.10Nerede kalmıştım?Ödeve döndün ama konuyu baştan okuman gerekti.
  6. 21.15Gözler yanıyorBoynun ağrıyor, ödev hâlâ bitmedi, yatma saati geçti.

30 dakikalık iş neden 2 saati aştı? Sorun tablette miydi, yoksa onu kullanma biçiminde mi? Senin de böyle bir akşamın oldu mu?

Adım 1 · Temel kavramlar

Bu haftanın beş kelimesi

Her birini kendi hayatından bir örnekle düşün. Örneğini bulduğun kavramı unutmazsın.

Kavram

Dijital sağlık

Dijital araçları beden ve ruh sağlığımızı koruyarak, dengeli biçimde kullanmaktır.

Örnek: Ödevini tabletle yapıp bitince kalkıp dışarıda oynamak.

Kavram

Ekran süresi

Bir günde telefon, tablet, bilgisayar ve televizyon karşısında geçirilen toplam zamandır.

Örnek: 1 saat ödev, 2 saat oyun, 1 saat dizi: toplam 4 saat ekran süresi.

Kavram

Ergonomi

Araçları ve çalışma ortamını vücudumuzu zorlamayacak biçimde düzenlemektir.

Örnek: Ekranı göz hizasına kaldırmak, ayakları yere basacak şekilde sandalyeyi ayarlamak.

Kavram

Dijital göz yorgunluğu

Uzun süre ekrana bakınca gözlerde oluşan yanma, kuruma, sulanma ve bulanık görmedir.

Örnek: İki saat aralıksız oyun oynadıktan sonra gözlerini ovuşturman.

Kavram

Bildirim yorgunluğu

Sık gelen uyarıların dikkati dağıtması ve kişiyi yormasıdır.

Örnek: Her “ding” sesinde ödevi bırakıp telefona bakmak, sonra kaldığın yeri bulamamak.

Biliyor muydun?

Dikkatin bölündüğünde bıraktığın işe tam olarak geri dönmek zaman alır. Bir bildirime “sadece 10 saniye” baksan bile beynin işe yeniden ısınana kadar dakikalar geçebilir. Bu yüzden 30 dakikalık ödev 2 saate uzayabilir.

Adım 2 · Olumlu ve olumsuz yönler

Madalyonun iki yüzü

Bıçak ekmek keser ama dikkatsiz kullanılırsa eli de keser. Teknoloji de böyledir: Kendisi iyi ya da kötü değildir. Nasıl, ne kadar ve ne amaçla kullandığımız sonucu belirler.

TeknolojiOlumlu yönüOlumsuz yönüDengeli kullanım
İnternetBilgiye hızlıca ulaşırız, uzaktan öğreniriz.Yanlış bilgi de aynı hızla yayılır.Bilgiyi birden fazla güvenilir kaynaktan kontrol et.
Mesajlaşma uygulamalarıAilemizle ve arkadaşlarımızla anında haberleşiriz.Sürekli bildirim dikkati dağıtır; kırıcı mesajlar üzebilir.Ödev ve uyku saatlerinde sessize al. Kırıcı bir mesajı yetişkine göster.
Dijital oyunlarProblem çözme ve el-göz koordinasyonunu geliştirebilir.Uzun süre oynamak uyku, ders ve hareket zamanını azaltır.Süreyi baştan belirle, yaşına uygun oyun seç.
Video platformlarıKendi kendine yeni beceriler öğrenebiliriz.Otomatik oynatma “bir video daha” dedirtir.Ne izleyeceğine önceden karar ver, otomatik oynatmayı kapat.
NavigasyonKaybolmadan yol buluruz, zaman kazanırız.Yön bulma becerimiz zayıflayabilir; şarj bitince çaresiz kalırız.Ara sıra yolu kendin de takip et, tabelalara bak.
Akıllı saatAdım ve nabız takibiyle harekete teşvik eder.Sağlık bilgileri kişiseldir, yanlış ellere geçebilir.Paylaşım ayarlarını bir yetişkinle birlikte kontrol et.
En güzel olumlu etki · Erişilebilirlik

Görme engelli biri ekran okuyucuyla metni dinleyebilir. İşitme engelli biri altyazıyla video izleyebilir. Konuşamayan biri tabletteki resimlere dokunarak derdini anlatabilir. Teknoloji, farklı ihtiyaçları olan insanların hayata katılmasını kolaylaştırır.

Empati · Herkesin cihazı var mı?

Her öğrencinin evinde bilgisayar ya da hızlı internet olmayabilir. Teknolojinin yararlarından herkesin eşit yararlanamamasına dijital eşitsizlik denir. Bir ödev ya da etkinlik düşünürken arkadaşlarının imkânlarını da hesaba kat.

Adım 3 · Beden sağlığına etkileri

Ekran bedenimize ne yapar?

Uzun ve dikkatsiz kullanım vücudun farklı bölgelerini yorar. İyi haber şu: Her birinin basit bir çözümü var.

Gözler

Yanma, kuruma, sulanma, bulanık görme. Ekrana bakarken daha az göz kırparız.

20-20-20 kuralı: Her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca yaklaşık 6 metre uzağa bak. Bilinçli olarak göz kırp.

Boyun ve sırt

Telefona eğilerek bakınca baş öne düşer, boyun ve sırt kasları zorlanır.

Telefonu göz hizasına yaklaştır. Ekranı aşağıya değil karşına koy, sırtını dik tut.

El ve bilekler

Uzun süre kaydırmak, fare ve klavye kullanmak başparmakta ve bilekte ağrı yapabilir.

Bileğini düz tut, arada ellerini aç kapa ve esnet.

Kulaklar

Kulaklıkla uzun süre yüksek sesle dinlemek işitmeye kalıcı zarar verebilir.

Sesi yarıdan fazla açma. Yanındaki kişi sesini duyuyorsa ses çok yüksektir.

Uyku

Yatmadan önce ekrana bakmak beyni uyanık tutar, uykuya dalmayı zorlaştırır.

Yatmadan bir süre önce (örneğin 1 saat) ekranı bırak. Telefonu yatak odasının dışında şarj et.

Hareketsizlik

Saatlerce oturmak kasları zayıflatır, kilo alımını ve yorgunluğu artırır.

Her saat başı kalk, biraz yürü. Gün içinde koşmaya, oynamaya zaman ayır.

Adım 4 · Ergonomi

Bilgisayar başında doğru oturuş

Masanı ve sandalyeni bir kez doğru ayarlarsan vücudun saatlerce rahat eder. Şemadaki numaraları aşağıdaki açıklamalarla eşleştir.

Masada bilgisayar karşısında doğru oturan öğrenci şeması yaklaşık bir kol boyu (50–70 cm) 1 2 3 4 5 6
Kesik mavi çizgi bakış yönünü gösterir: Göz, ekranın üst kısmına düz ya da hafif aşağı bakmalıdır.
  1. 1Ekranın üst kenarı göz hizasında ya da biraz altında olsun.
  2. 2Ekran yaklaşık bir kol boyu uzakta dursun.
  3. 3Sırt dik ve sandalyenin arkalığına dayalı olsun.
  4. 4Dirsekler yaklaşık dik açı yapsın, omuzlar gevşek dursun.
  5. 5Bilekler klavyede düz dursun, aşağı ya da yukarı bükülmesin.
  6. 6Ayaklar yere tam bassın. Yetişmiyorsa altına bir destek koy.
Ortam da önemli

Ekranı pencerenin tam karşısına ya da arkasına koyma; yansıma ve parlama gözü yorar. Oda çok karanlıkken parlak ekrana bakmak da gözü zorlar, ortamı aydınlat.

Adım 5 · Ruh sağlığına etkileri

Ekran duygularımızı da etkiler

Teknoloji bizi mutlu da edebilir, yorgun ve huzursuz da. Farkı, onu kullanırken neler hissettiğimize dikkat ederek görebiliriz.

İyi gelebilir

  • Uzaktaki akrabalarla görüşüp özlem gidermek
  • Merak ettiğin bir konuyu öğrenmenin heyecanı
  • Çizim, müzik, video gibi bir şey üretmenin mutluluğu
  • Arkadaşlarla birlikte oynamanın keyfi

Yorabilir

  • Bildirimlerle sürekli bölünen dikkat
  • Başkalarının “mükemmel” paylaşımlarıyla kendini kıyaslamak
  • Oyun kaybedince ya da ekran kapanınca öfkelenmek
  • Kırıcı mesajlar ve yorumlar

Bırakmak neden bu kadar zor?

Birçok uygulama, seni ekranda daha uzun tutmak için tasarlanır. Bu hileleri tanırsan kararı sen verirsin.

Bitmeyen kaydırmaSayfanın sonu yoktur. Durmak için doğal bir an gelmez.
Otomatik oynatmaVideo biter bitmez yenisi başlar. Karar vermene fırsat kalmaz.
Kırmızı rozetlerSimgedeki kırmızı sayı “Hemen bak!” der gibidir.
Seriler ve ödüller“Bugün girmezsen serin bozulur” mesajı seni her gün geri çağırır.
Kendini gözle

Şu durumları sık yaşıyorsan dengen bozulmuş olabilir:

  • “5 dakika daha” deyip saatlerce kalmak
  • Ekran yokken huzursuz ya da sinirli olmak
  • Uykudan, dersten, arkadaşlarla buluşmaktan vazgeçmek
  • Yemekte bile ekrandan ayrılamamak
Etiket koyma, konuş

Bir gün çok oynadın diye kendine “bağımlıyım” deme. Önemli olan uzun süredir devam eden bir alışkanlık olup olmadığıdır. Kontrol etmekte zorlanıyorsan bunu güvendiğin bir yetişkinle konuş ve birlikte uygulanabilir bir plan yapın.

Ödev başında dikkat kalkanı

1Amacını yaz“Bu ekranı ne için açıyorum?” sorusunu cevapla.
2Sessize alÖdev süresince gereksiz bildirimleri kapat.
3Uzaklaştırİşine yaramayan cihazı başka odaya bırak.
4Kaydet, mola verİş bitince kaydet, kalk, uzağa bak, hareket et.

Adım 6 · Fiziksel güvenlik önlemleri

Cihazı ve kendini koru

Elektronik cihazlar elektrikle çalışır, ısınır ve pil taşır. Kullanım durumuna göre farklı önlemler alırız. Bu önlemleri dört grupta toplayabiliriz.

GrupDurumRiskÖnlem
ElektrikKablonun dış kılıfı soyulmuş.Elektrik çarpması, yangınKabloyu kullanma, prizden çekmesi için yetişkine haber ver.
ElektrikTek bir prize çok sayıda cihaz takılmış.Aşırı ısınma, yangınPrizi aşırı yükleme, çoklu prizleri birbirine bağlama.
ElektrikEllerin ıslak.Elektrik çarpmasıElini kurulamadan prize ve şarj aletine dokunma.
Cihaz ve pilTelefon şarjdayken çok ısınıyor.Pil hasarı, yangınYastık ya da yorgan altında şarj etme, uygun şarj aleti kullan.
Cihaz ve pilTelefonun arka kapağı kabarmış.Şişmiş pil patlayabilirCihazı kullanma, şarja takma, yetişkine ver.
Sınıf ve ev düzeniBilgisayarın kablosu geçiş yolunda.Takılıp düşme, cihazın düşmesiKabloları duvar kenarından geçir, toparla.
Sınıf ve ev düzeniKlavyenin yanında meyve suyu var.Sıvı dökülürse arıza, kısa devreİçecekleri cihazlardan uzakta tut.
Yolda ve dışarıdaYürürken mesaj yazıyorsun.Çarpma, düşme, trafik kazasıDur, kenara çekil, sonra yaz.
Yolda ve dışarıdaKarşıdan karşıya geçiyorsun, kulaklık takılı.Korna ve araç sesini duymamakKulaklığı çıkar, etrafına bak.
Altın kural

Bozuk bir cihazın içini açmaya, kabloyu kendin tamir etmeye çalışma. Sınıfta cihazları öğretmeninin yönergesine göre kullan, evde bir sorun görünce hemen bir yetişkine haber ver.

Etkinlik · Dijital denge planı

Gününü sen planla

Kaydırıcıları hareket ettirerek okul gününü planla. Toplam 24 saat olmalı. Plan, uyku ve hareket gibi önemli ihtiyaçları karşılıyor mu, birlikte bakalım. Başlangıçta örnek bir gün yüklü.

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu sekiz maddeyi tekrar et.

    Bilişim teknolojilerinin etkileri ve dijital sağlık

    1. Teknoloji kendi başına iyi ya da kötü değildir. Nasıl, ne kadar ve ne amaçla kullandığımız sonucu belirler.
    2. Dijital sağlık: Dijital araçları beden ve ruh sağlığımızı koruyarak dengeli kullanmaktır.
    3. Ekran süresi: Bir günde ekran karşısında geçirilen toplam zamandır.
    4. Ergonomi: Araçları ve ortamı vücudu zorlamayacak biçimde düzenlemektir. Ekran göz hizasında, sırt dik, ayaklar yerde olmalıdır.
    5. Dijital göz yorgunluğu: Uzun süre ekrana bakınca gözlerde oluşan yanma ve bulanıklıktır. 20-20-20 kuralı korur.
    6. Bildirim yorgunluğu: Sık gelen uyarıların dikkati dağıtıp kişiyi yormasıdır. Ödev sırasında bildirimler kapatılmalıdır.
    7. Fiziksel güvenlik önlemleri dört gruptadır: elektrik, cihaz ve pil, sınıf ve ev düzeni, yolda ve dışarıda.
    8. Yatmadan önce ekranı bırakmak, her saat hareket etmek ve sorunlarımızı bir yetişkinle konuşmak dijital sağlığımızı korur.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Dijital sağlık nedir? Neden önemlidir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Dijital sağlık, dijital araçları beden ve ruh sağlığımızı koruyarak dengeli biçimde kullanmaktır. Önemlidir, çünkü dikkatsiz ve uzun kullanım gözlerimizi, duruşumuzu, uykumuzu ve duygularımızı olumsuz etkileyebilir.
    2. Bir bilişim teknolojisi seçerek iki olumlu ve iki olumsuz yönünü yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      İnternet
      Olumlu: Bilgiye hızlıca ulaşırız; uzaktaki insanlarla iletişim kurarız.
      Olumsuz: Yanlış bilgi hızla yayılabilir; uzun süre kullanınca ders ve uyku zamanı azalabilir.
    3. Ergonomi nedir? Bilgisayar başında doğru oturuş için üç kural yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Ergonomi, araçları ve ortamı vücudu zorlamayacak biçimde düzenlemektir.
      • Ekranın üst kenarı göz hizasında olmalıdır.
      • Sırt dik ve sandalyeye dayalı olmalıdır.
      • Ayaklar yere tam basmalıdır.
    4. Dijital göz yorgunluğunun belirtileri nelerdir? Korunmak için neler yapılabilir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Belirtileri: gözlerde yanma, kuruma, sulanma ve bulanık görme. Korunmak için 20-20-20 kuralı uygulanır: Her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca uzağa bakılır. Ayrıca bilinçli göz kırpılır, ekran parlaklığı ortama göre ayarlanır.
    5. Bildirim yorgunluğu nedir? Ödev yaparken bunu önlemek için iki öneri yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Sık gelen uyarıların dikkati dağıtıp kişiyi yormasıdır. Öneriler: Ödev süresince bildirimleri sessize almak; ödevde kullanılmayan telefonu başka bir odaya bırakmak.
    6. Yatmadan önce uzun süre ekrana bakmanın uykuya etkisini açıklayınız. Ne yapılmalıdır? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Ekrana bakmak beyni uyanık tutar ve uykuya dalmayı zorlaştırır. Uyku azalınca ertesi gün yorgun ve dikkatsiz oluruz. Yatmadan bir süre önce ekran bırakılmalı, telefon yatak odasının dışında şarj edilmelidir.
    7. Aşağıdaki durumlarda hangi güvenlik önlemini alırsınız? a) Kablonun kılıfı soyulmuş b) Telefon şarjdayken çok ısınıyor c) Sınıfta yerde kablo uzanıyor (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      • a) Kabloyu kullanmam, bir yetişkine haber veririm.
      • b) Şarjdan çıkarırım, yastık altında şarj etmem, uygun şarj aleti kullanırım.
      • c) Öğretmenime söylerim; kablo duvar kenarından geçirilmelidir.
    8. Teknolojinin ruh sağlığımıza bir olumlu ve bir olumsuz etkisini örnekle açıklayınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Olumlu: Başka şehirdeki dedemle görüntülü konuşunca özlem gideririm, mutlu olurum.
      Olumsuz: Başkalarının paylaşımlarıyla kendimi kıyaslarsam kendimi yetersiz hissedebilirim.
    9. “Teknoloji zararlıdır, hiç kullanmamalıyız.” görüşüne katılıyor musunuz? Gerekçenizi yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Katılmıyorum. Teknoloji öğrenmeyi, haberleşmeyi ve engelli bireylerin hayatını kolaylaştırır. Zararlar teknolojinin kendisinden değil, aşırı ve dikkatsiz kullanımdan doğar. Çözüm hiç kullanmamak değil, dengeli ve amaca uygun kullanmaktır.
    10. Arkadaşınız hem ödevini bir türlü bitiremediğini hem de boynunun ağrıdığını söylüyor. Bu iki sorun için ayrı ayrı çözüm öneriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Bu iki sorunun sebebi farklıdır, çözümü de farklıdır.
      • Ödevi bitirememek dikkatle ilgilidir: Bildirimleri kapatmasını, telefonu uzaklaştırmasını öneririm.
      • Boyun ağrısı duruşla ilgilidir: Ekranı göz hizasına kaldırmasını, sırtını dik tutmasını ve mola vermesini öneririm.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusudijital sağlıkergonomiekran süresibildirim yorgunluğudijital göz yorgunluğu20
    1. Dijital araçları beden ve ruh sağlığımızı koruyarak dengeli kullanmaya denir.
    2. Araçları ve çalışma ortamını vücudu zorlamayacak biçimde düzenlemeye denir.
    3. Uzun süre ekrana bakınca gözlerde oluşan yanma, kuruma ve bulanıklığa denir.
    4. Sık gelen uyarıların dikkati dağıtıp kişiyi yormasına denir.
    5. Bir günde ekran karşısında geçirilen toplam zamana denir.
    6. 20-20-20 kuralına göre her 20 dakikada bir, saniye boyunca uzağa bakılır.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Üç kısa oyun var. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Eşleştirme

    Sorun ve çözüm

    Soldan bir sorun seç, sonra sağdan ona uygun çözüme dokun. Dikkat: Her sorunun çözümü farklı!

    0 / 7

    Hazır olduğunda bir sorun seç.

    Sınıflandırma oyunu

    Güvenlik dedektifi

    Her güvenlik önlemini ait olduğu gruba yerleştir. Bazı kartlar iki gruba da uyar.

    0 / 12

    Bir kart seçerek başla.

    Sınıflandırma oyunu

    Beden haritası

    Her belirtiyi, vücudun etkilenen bölümüne yerleştir.

    0 / 10

    Bir kart seçerek başla.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Bir teknolojinin olumlu ve olumsuz yönlerini örnekle anlatabiliyorum.

    Ekranın gözlere, duruşa ve uykuya etkilerini açıklayabiliyorum.

    Çalışma alanımı ergonomiye uygun düzenleyebiliyorum.

    Fiziksel güvenlik önlemlerini durumuna göre gruplandırabiliyorum.

    Haftanın mini görevi · Evde

    Bir günlük ekran günlüğü tut

    Bir gün boyunca ekran kullandığın her zamanı defterine bir tabloya yaz. Ertesi gün tabloya bakıp kendine bir hedef koy.

    1. Saat kaçtı, hangi cihazı kullandın, ne kadar sürdü?
    2. Amacın neydi: öğrenmek, haberleşmek, üretmek, eğlenmek?
    3. Ekranı kapattıktan sonra nasıl hissettin: dinlenmiş mi, yorgun mu?
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: “Bir akşam, bir ödev” şeridi ve sohbet (5 dk)
    2. Beş kavram (8 dk)
    3. Madalyonun iki yüzü, erişilebilirlik ve dijital eşitsizlik (12 dk)
    4. Beden haritası ve 20-20-20 uygulaması (8 dk)
    5. Ergonomi şeması, öğrencilerin kendi oturuşunu kontrol etmesi (7 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Ruh sağlığı, tasarım hileleri ve dikkat kalkanı (10 dk)
    2. Fiziksel güvenlik tablosu ve “Güvenlik dedektifi” oyunu (12 dk)
    3. Dijital denge planı (8 dk)
    4. Deftere yazalım ve “Sorun ve çözüm” eşleştirmesi (10 dk)