Kod Kâşifi · 2. hafta · 21–25 Eylül 2026

6. sınıf · 2. hafta · BTY.6.1.2

Bilişim teknolojilerinin geleceği

Bir oda büyüklüğündeki bilgisayar bugün bileğimize sığıyor. Peki 20 yıl sonra ne olacak? Bu hafta geçmişteki değişimlerde tekrar eden örüntüleri bulacak, onlardan yola çıkarak geleceğe dair gerekçeli tahminler yapacağız.

Tema 1 · Bilişim teknolojilerinin hayatımızdaki yeri 2 ders saati 21–25 Eylül 2026

Isınma · Merak et

30 yıl önce, bugün, 30 yıl sonra

Aynı ihtiyaçlar 30 yıl önce nasıl karşılanıyordu, bugün nasıl karşılanıyor? Son sütun boş, çünkü onu sen dolduracaksın.

İhtiyaç199620262056?
Ödev için araştırmaAnsiklopedi, kütüphaneArama motoru, yapay zekâ asistanı?
Müzik dinlemekKaset, CD çalarMüzik uygulaması?
Alışverişte ödemeNakit paraTemassız kart, telefonla ödeme?
Arkadaşla konuşmakEv telefonuGörüntülü görüşme?
Fotoğraf çekmekFilmli fotoğraf makinesiTelefon kamerası?

Son sütuna kendi tahminini yaz. Sonra kendine sor: Bu tahmini neye dayanarak yaptım? Sadece hayal mi ettim, yoksa geçmişteki değişime mi baktım?

Adım 1 · Kavramlar

Geleceği düşünmenin dört aracı

Bilim insanları geleceği falcı gibi değil, dedektif gibi düşünür. İpuçlarını toplar, aralarındaki düzeni bulur ve dikkatli bir sonuca varır.

Kavram

Gözlem

Duyularımızla ya da ölçerek doğrudan fark ettiğimiz bilgidir.

Örnek: “Annemin ilk telefonunda kamera yoktu, benimkinde üç kamera var.”

Kavram

Örüntü

Olayların tekrar eden ya da aynı yönde süren düzenidir.

Örnek: Bilgisayarlar her dönemde bir öncekinden daha küçük oldu.

Haftanın kavramı

Çıkarım

Gözlem ve kanıtlardan yola çıkarak ulaşılan düşüncedir.

Örnek: “Telefonlara kamera eklenmiş; demek ki insanlar fotoğrafı yanlarında taşıdıkları cihazla çekmek istiyor.”

Kavram

Tahmin

Bir örüntüye ve gerekçeye dayanarak gelecekte ne olabileceğine dair yapılan öngörüdür.

Örnek: “Kameralar gelişmeye devam ederse telefonlar profesyonel kameraların yerini daha çok alabilir.”

Dedektif merdiveni

1 · GözlemNe görüyorum?“Ekranlar her yıl biraz büyüdü.”
2 · ÖrüntüNe tekrar ediyor?“Telefon ekranları uzun süredir büyüme yönünde.”
3 · ÇıkarımBu ne anlatıyor?“İnsanlar telefonda video izlemeye ve okumaya önem veriyor.”
4 · TahminNe olabilir?“Cebe sığan, açılınca büyüyen katlanır ekranlar yaygınlaşabilir.”

Adım 2 · Teknolojideki örüntüler

Geçmiş bize ne anlatıyor?

Bilişim teknolojilerinin gelişimine baktığımızda bazı değişimlerin hep aynı yönde ilerlediğini görürüz. İşte en belirgin altı örüntü.

Bilgisayarların ENIAC'tan akıllı saate kadar küçülmesi Küçülme ve taşınabilirlik ENIAC1946bir oda Masaüstü1980’lerbir masa Dizüstü1990’larbir çanta Telefon2007+bir cep Saat2010’larbir bilek
Çizim ölçekli değildir. ENIAC gerçekte koca bir odayı kaplıyordu.

1. Küçülme

Cihazlar küçüldükçe yanımızda taşıyabildik.

  • Oda
  • Masa
  • Çanta
  • Cep
  • Bilek

2. Hızlanma

Günler süren hesaplar saniyelere indi. Aynı fiyata alınan cihazın gücü sürekli arttı.

  • Günler
  • Saatler
  • Saniyeler

3. Kablosuzlaşma

Kablolar birer birer ortadan kalktı.

  • Ev telefonu
  • Cep telefonu
  • Wi-Fi
  • Bluetooth kulaklık
  • Kablosuz şarj

4. Depolama artışı

Aynı boyutta çok daha fazla bilgi saklanabildi.

  • Disket
  • CD
  • DVD
  • USB bellek
  • Bulut

5. Etkileşimin değişmesi

Makineyle konuşma biçimimiz insana daha yakın hâle geldi.

  • Komut yazmak
  • Fareyle tıklamak
  • Dokunmak
  • Konuşmak
  • ?

6. Dijitalleşme

Kâğıt ve fiziksel nesneler dijital karşılıklarına dönüştü.

  • Kâğıt bilet
  • QR kodlu bilet
  • Nakit
  • Telefonla ödeme
  • Kâğıt karne
  • e-Okul

Bir fotoğraf nereye sığar?

Bir telefon fotoğrafı yaklaşık 3 MB yer kaplasın. Depolama örüntüsünü sayılarla görelim.

DepolamaKapasiteKaç fotoğraf?
Disket1,44 MBYarım fotoğraf bile sığmaz
CD700 MBYaklaşık 230
DVD4,7 GBYaklaşık 1.500
128 GB telefon128 GBYaklaşık 42.000
Biliyor muydun? · Moore yasası

Gordon Moore, bir çipe sığan transistör sayısının yaklaşık iki yılda bir ikiye katlandığını fark etti. Bu örüntü onlarca yıl sürdü ve bilgisayarların hem küçülüp hem güçlenmesini sağladı.

Mobil ağların örüntüsü

1G ile yalnızca konuştuk, 2G ile SMS gönderdik, 3G ile mobil internete girdik, 4G ile video izledik, 5G ile bağlantı daha da hızlandı. Türkiye’de 4.5G hizmeti 1 Nisan 2016’da başladı.

Adım 3 · Örüntünün sınırı

Örüntü bir ipucudur, söz değildir

Geçmişte hep aynı yönde giden bir değişim, gelecekte de mutlaka öyle sürecek diye bir kural yoktur. İşte örüntülerin kırıldığı üç gerçek hikâye.

Hız hep artar mı?

Concorde

Concorde, sesten hızlı uçan bir yolcu uçağıydı. Londra ile New York arasını yaklaşık 3,5 saatte uçuyordu. Ama çok pahalı ve gürültülüydü; 2003’te uçuşları sona erdi. Bugünkü yolcu uçakları aynı yolu yaklaşık 7 saatte alıyor.

Örüntüyü kıran: maliyet ve gürültü

Telefonlar hep küçülür mü?

Telefon boyutu

2000’lerin başında telefonlar küçüldükçe küçüldü. Akıllı telefonlar gelince insanlar video izlemek ve internette gezinmek istedi. Ekranlar yeniden büyüdü.

Örüntüyü kıran: insanların değişen ihtiyacı

Çipler sonsuza dek ikiye katlanır mı?

Moore yasası

Transistörler atom boyutuna yaklaştıkça onları daha da küçültmek çok zorlaştı. Bu yüzden ikiye katlanma eskisine göre yavaşladı. Mühendisler artık başka yollar arıyor.

Örüntüyü kıran: fiziksel sınırlar

Bir örüntüyü neler değiştirebilir?

  • Yeni bir buluş
  • Fiziksel sınırlar
  • Maliyet
  • İnsanların ihtiyaç ve tercihleri
  • Yasalar ve kurallar
  • Çevreye etkisi
  • Enerji ve pil
  • Güvenlik ve gizlilik kaygıları

Adım 4 · Gözlemden gerekçeli tahmine

İyi bir tahminin üç parçası

Gerekçeli bir tahmin; neye dayandığını, ne olabileceğini ve neyin bunu değiştirebileceğini söyler.

1 · DayanakGözlem ve örüntü“Akıllı saatler artık nabız ve uyku ölçebiliyor.”
2 · Olası değişimNe olabilir?“İleride bazı hastalıkları erken fark eden saatler yaygınlaşabilir.”
3 · BelirsizlikAma…“Fakat fiyatları ve sağlık verilerinin gizliliği bunu sınırlayabilir.”

Gerekçesiz iddia

  • “2030’da herkes uçan arabayla okula gidecek.”
  • “Yapay zekâ bütün öğretmenlerin yerini alacak.”
  • “Gelecekte hiç kimse kitap okumayacak.”

Dayanağı yok, kesin konuşuyor, sınırlarını düşünmüyor.

kesinliklemutlakaherkeshiç kimsebütün

Gerekçeli tahmin

  • “Elektrikli araçlar artıyor; şarj istasyonları çoğalırsa daha da yaygınlaşabilir.”
  • “Okullarda dijital kaynaklar artıyor; ders kitaplarının bir kısmı dijitale geçebilir, ama her öğrencinin cihazı olmayabilir.”

Dayanağını söylüyor, ihtiyatlı konuşuyor, sınırını belirtiyor.

olabilirmuhtemelenartabilirbazıeğer … olursa

Adım 5 · Geleceğe bakış

Bugünün ipuçları, yarının olasılıkları

Her kartta bugün gördüğümüz bir ipucu, ondan çıkarılabilecek olası bir gelecek ve dikkat edilmesi gereken bir soru işareti var. Geleceğin teknolojisi hem fayda hem risk getirir.

Yapay zekâ

Bugünkü ipucu
Çeviri yapan, soru cevaplayan, resim çizen uygulamalar
Olası gelecek
Her öğrencinin hızına uyan kişisel öğrenme asistanları
Soru işareti
Yanlış bilgi verirse? Düşünmeyi ona bırakırsak?

Sağlık

Bugünkü ipucu
Nabız ölçen, düşmeyi algılayan akıllı saatler
Olası gelecek
Bazı hastalıkları erkenden fark eden giyilebilir cihazlar
Soru işareti
Sağlık verilerimiz kimin elinde olacak?

Ulaşım

Bugünkü ipucu
Elektrikli araçlar, şeridi takip eden sürücü destek sistemleri
Olası gelecek
Belirli güzergâhlarda sürücüsüz servisler
Soru işareti
Kaza olursa sorumlu kim? Şoförlerin işi ne olacak?

Eğitim

Bugünkü ipucu
AR ile 3B modeller, VR ile sanal geziler
Olası gelecek
Tehlikeli deneylerin yapılabildiği sanal laboratuvarlar
Soru işareti
Her okulun ve öğrencinin bu cihazlara ulaşması mümkün mü?

Uzay ve uydu

Bugünkü ipucu
Haberleşme uyduları, uydudan internet hizmetleri
Olası gelecek
Dağ başında, denizin ortasında bile internet
Soru işareti
Uzayda biriken uydu parçaları, yani uzay çöpü

Robotlar

Bugünkü ipucu
Robot süpürgeler, depolarda paket taşıyan robotlar
Olası gelecek
Ev işlerinde ve yaşlı bakımında yardım eden robotlar
Soru işareti
Pahalı olur mu? Hangi meslekler değişir?

Enerji

Bugünkü ipucu
Daha az enerji harcayan çipler, güneş panelleri
Olası gelecek
Pili günlerce dayanan cihazlar
Soru işareti
Eskiyen cihazlar elektronik atık olarak ne olacak?

Kuantum bilgisayarlar

Bugünkü ipucu
Laboratuvarlarda deneme aşamasındaki makineler
Olası gelecek
Bugün yıllar süren bazı hesapları çok kısa sürede yapmak
Soru işareti
Belirsizlik çok yüksek; ne zaman ve ne kadar işe yarayacağı henüz bilinmiyor.
Meslekler de değişiyor

Mobil uygulama geliştiricisi, dron pilotu, sosyal medya uzmanı gibi meslekler 30 yıl önce yoktu. Bugün okuyan öğrencilerin bir kısmı, henüz adı bile konmamış mesleklerde çalışacak. Bu yüzden öğrenmeyi öğrenmek en değerli beceridir.

Özet · Deftere yazalım

Defterine bunları yaz

Yazılı sınava çalışırken önce bu sekiz maddeyi tekrar et.

Bilişim teknolojilerinin geleceği

  1. Gözlem: Duyularımızla ya da ölçerek doğrudan fark ettiğimiz bilgidir.
  2. Örüntü: Olayların tekrar eden ya da aynı yönde süren düzenidir.
  3. Çıkarım: Gözlem ve kanıtlardan yola çıkarak ulaşılan düşüncedir.
  4. Tahmin: Örüntüye ve gerekçeye dayanarak gelecekte ne olabileceğine dair öngörüdür.
  5. Teknolojideki örüntüler: küçülme, hızlanma, kablosuzlaşma, depolama artışı, etkileşimin değişmesi, dijitalleşme.
  6. Örüntü kesin sonuç vermez. Yeni buluşlar, fiziksel sınırlar, maliyet ve insanların ihtiyaçları örüntüyü değiştirebilir.
  7. Gerekçeli tahminin üç parçası: dayanak (gözlem), olası değişim, belirsizlik (sınır).
  8. Tahmin yaparken “kesinlikle, mutlaka, herkes” yerine “olabilir, muhtemelen, bazı” gibi ihtiyatlı kelimeler kullanırız ve bir fayda, bir risk yazarız.

Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Tahmin sorularında senin cevabın farklı olabilir; önemli olan dayanağını ve sınırını göstermen.

  1. Örüntü nedir? Bilişim teknolojilerinden bir örüntü örneği veriniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Örüntü, olayların tekrar eden ya da aynı yönde süren düzenidir. Örneğin bilgisayarlar zamanla küçüldü: Oda büyüklüğündeki bilgisayarlar önce masaya, sonra çantaya, sonra cebe ve bileğe sığdı.
  2. Gözlem ile çıkarım arasındaki farkı birer örnekle açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Gözlem doğrudan gördüğümüz ya da ölçtüğümüz bilgidir: “Sınıfımızda 20 öğrenci evde tablet kullanıyor.” Çıkarım ise gözlemden ulaştığımız düşüncedir: “Demek ki tabletler eskisine göre daha kolay ulaşılabilir hâle gelmiş.”
  3. Bilgisayarların gelişimindeki küçülme örüntüsünü en az üç aşamayla açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    1946’daki ENIAC bir odayı kaplıyordu. 1980’lerde bilgisayarlar masaya sığan masaüstü bilgisayarlara, 1990’larda çantada taşınan dizüstü bilgisayarlara dönüştü. 2007’den sonra akıllı telefonlarla cebimize, 2010’larda akıllı saatlerle bileğimize sığdı.
  4. Depolama birimlerinin gelişimindeki örüntüyü açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Disketten CD’ye, DVD’ye, USB belleğe ve buluta doğru kapasite sürekli arttı. 1,44 MB’lık diskete bir telefon fotoğrafı bile sığmazken bugün 128 GB’lık bir telefona on binlerce fotoğraf sığıyor. Ayrıca dosyalar cihazdan internetteki depolama alanlarına taşınmaya başladı.
  5. “Bir örüntü geçmişte sürdüyse gelecekte de kesinlikle sürer.” görüşünü bir örnekle değerlendiriniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Bu görüş doğru değildir. Örneğin uçakların hızı uzun süre arttı ve sesten hızlı Concorde yapıldı. Ama Concorde pahalı ve gürültülü olduğu için 2003’te uçuşları durdu; bugünkü yolcu uçakları ondan daha yavaştır. Maliyet, fiziksel sınırlar ve insanların ihtiyaçları örüntüyü değiştirebilir.
  6. Gerekçeli bir tahminde bulunması gereken üç parçayı yazıp bir örnek tahmin oluşturunuz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Üç parça: dayanak (gözlem), olası değişim, belirsizlik.
    Örnek: “Akıllı saatler nabız ve uyku ölçebiliyor (dayanak). İleride bazı hastalıkları erken fark eden saatler yaygınlaşabilir (olası değişim). Fakat fiyatları ve sağlık verilerinin gizliliği bunu sınırlayabilir (belirsizlik).”
  7. “Gelecekte bütün okullar kapanacak, herkes evden ders alacak.” Bu ifade neden gerekçesizdir? İfadeyi gerekçeli bir tahmine dönüştürünüz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Dayanağı yoktur, “bütün” ve “herkes” diyerek kesin konuşur, sınırlarını düşünmez. Gerekçeli hâli: “Uzaktan eğitim araçları gelişiyor; bu yüzden bazı derslerin bir kısmı çevrim içi yapılabilir. Ancak yüz yüze arkadaşlık, uygulamalı dersler ve her öğrencinin cihazı olmaması bunu sınırlayabilir.”
  8. İletişim teknolojilerindeki kablosuzlaşma örüntüsünü açıklayıp bir sonraki olası adımı tahmin ediniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Önce kablolu ev telefonları vardı, sonra cep telefonları geldi. Ardından Wi-Fi, Bluetooth kulaklık ve kablosuz şarj yaygınlaştı. Bu örüntü sürerse uzaktan, kablosuz şarj edilen cihazlar artabilir. Ancak bu yöntemin enerji kaybı ve maliyeti bu gelişmeyi yavaşlatabilir.
  9. Gelecekte yaygınlaşabilecek bir teknoloji seçiniz. Bir faydasını ve bir riskini yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Sürücüsüz servisler
    Fayda: İnsan hatasından kaynaklanan bazı kazalar azalabilir.
    Risk: Bir kaza olduğunda sorumluluğun kimde olduğu belirsizdir; şoförlerin işleri değişebilir.
  10. Gelecekte ortaya çıkabilecek bir meslek öneriniz. Bu tahmini hangi örüntüye dayandırdığınızı açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    “Ev robotu eğitmeni” mesleği ortaya çıkabilir. Dayanağım: Robot süpürgeler ve depo robotları yaygınlaştı; makinelerin kendi başına iş yapması bir örüntü hâlinde artıyor. Evlerdeki robotların ailenin ihtiyacına göre ayarlanması için uzmanlara gerek olabilir. Ancak robotların pahalı olması bu mesleğin yaygınlaşmasını geciktirebilir.

Boşluk doldurma

Kelime kutusuörüntügözlemçıkarımtahminküçülmebelirsizlik
  1. Olayların tekrar eden ya da aynı yönde süren düzenine denir.
  2. Duyularımızla ya da ölçerek doğrudan fark ettiğimiz bilgiye denir.
  3. Gözlem ve kanıtlardan yola çıkarak ulaşılan düşünceye denir.
  4. Örüntüye dayanarak gelecekte ne olabileceğine dair yapılan öngörüye denir.
  5. Oda büyüklüğündeki bilgisayarların zamanla bileğe sığması örüntüsüne örnektir.
  6. İyi bir tahminde, sonucu değiştirebilecek koşullar yani da belirtilir.

Pekiştir · Oyunlar

Oynayarak tekrar et

Dört kısa oyun var. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

Eşleştirme

Örüntüyü bul

Soldan bir örüntü seç, sonra sağdan ona uyan değişime dokun.

0 / 7

Hazır olduğunda bir örüntü seç.

Sınıflandırma oyunu

Gözlem mi, çıkarım mı, tahmin mi?

Her cümleyi oku ve doğru kutuya yerleştir. Gözlem: doğrudan görülen. Çıkarım: bugüne dair varılan sonuç. Tahmin: geleceğe dair.

0 / 12

Bir kart seçerek başla.

Sınıflandırma oyunu

Gerekçeli mi, gerekçesiz mi?

Hangi cümle dayanağını ve sınırını söylüyor, hangisi kesin konuşuyor? Kartları ayır.

0 / 8

Bir kart seçerek başla.

Tasarım oyunu

Tahmin makinesi

Bir örüntü seç, ondan çıkan olası değişimi ve onu sınırlayabilecek bir koşulu seç. Makine senin için gerekçeli bir tahmin cümlesi kursun.

Tahmin kartım

Gözlem
Tahmin
Ancak

Kapanış · Kendini değerlendir

Bu hafta neler öğrendin?

Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

Gözlem, örüntü, çıkarım ve tahmini birbirinden ayırt edebiliyorum.

Teknolojinin gelişiminde tekrar eden en az üç örüntüyü örnekle açıklayabiliyorum.

Bir örüntünün neden kesin sonuç vermediğini örnekle anlatabiliyorum.

Dayanağı ve sınırı olan gerekçeli bir tahmin yazabiliyorum.

Haftanın mini görevi · Evde

Zaman kapsülü mektubu

On yıl sonraki kendine bir mektup yaz. Mektubu bir zarfa koy, üstüne açılış tarihini yaz ve sakla.

  1. Önce ailenden bir büyüğüne sor: Senin çocukluğunda telefon, müzik ve ödev nasıldı?
  2. Bu cevaplardan bir örüntü bul ve yaz.
  3. Bu örüntüye dayanarak 2036 için üç gerekçeli tahmin yaz. Her birine bir “ancak” ekle.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

1. ders (40 dk)

  1. Merak et: 1996–2026–2056 tablosu, son sütunu sınıfça doldurma (7 dk)
  2. Gözlem, örüntü, çıkarım, tahmin ve dedektif merdiveni (10 dk)
  3. Altı örüntü, küçülme çizimi ve fotoğraf tablosu (13 dk)
  4. “Gözlem mi, çıkarım mı, tahmin mi?” oyunu (10 dk)

2. ders (40 dk)

  1. Örüntünün sınırı: Concorde, telefon boyutu, Moore yasası (8 dk)
  2. Gerekçeli tahminin üç parçası ve ihtiyatlı dil (8 dk)
  3. Geleceğe bakış kartları, fayda ve risk tartışması (10 dk)
  4. Tahmin makinesi ve “Gerekçeli mi, gerekçesiz mi?” oyunu (9 dk)
  5. Deftere yazalım (5 dk)