Gözlem
Duyularımızla ya da ölçerek doğrudan fark ettiğimiz bilgidir.
Örnek: “Annemin ilk telefonunda kamera yoktu, benimkinde üç kamera var.”
6. sınıf · 2. hafta · BTY.6.1.2
Bir oda büyüklüğündeki bilgisayar bugün bileğimize sığıyor. Peki 20 yıl sonra ne olacak? Bu hafta geçmişteki değişimlerde tekrar eden örüntüleri bulacak, onlardan yola çıkarak geleceğe dair gerekçeli tahminler yapacağız.
Isınma · Merak et
Aynı ihtiyaçlar 30 yıl önce nasıl karşılanıyordu, bugün nasıl karşılanıyor? Son sütun boş, çünkü onu sen dolduracaksın.
| İhtiyaç | 1996 | 2026 | 2056? |
|---|---|---|---|
| Ödev için araştırma | Ansiklopedi, kütüphane | Arama motoru, yapay zekâ asistanı | ? |
| Müzik dinlemek | Kaset, CD çalar | Müzik uygulaması | ? |
| Alışverişte ödeme | Nakit para | Temassız kart, telefonla ödeme | ? |
| Arkadaşla konuşmak | Ev telefonu | Görüntülü görüşme | ? |
| Fotoğraf çekmek | Filmli fotoğraf makinesi | Telefon kamerası | ? |
Son sütuna kendi tahminini yaz. Sonra kendine sor: Bu tahmini neye dayanarak yaptım? Sadece hayal mi ettim, yoksa geçmişteki değişime mi baktım?
Adım 1 · Kavramlar
Bilim insanları geleceği falcı gibi değil, dedektif gibi düşünür. İpuçlarını toplar, aralarındaki düzeni bulur ve dikkatli bir sonuca varır.
Duyularımızla ya da ölçerek doğrudan fark ettiğimiz bilgidir.
Örnek: “Annemin ilk telefonunda kamera yoktu, benimkinde üç kamera var.”
Olayların tekrar eden ya da aynı yönde süren düzenidir.
Örnek: Bilgisayarlar her dönemde bir öncekinden daha küçük oldu.
Gözlem ve kanıtlardan yola çıkarak ulaşılan düşüncedir.
Örnek: “Telefonlara kamera eklenmiş; demek ki insanlar fotoğrafı yanlarında taşıdıkları cihazla çekmek istiyor.”
Bir örüntüye ve gerekçeye dayanarak gelecekte ne olabileceğine dair yapılan öngörüdür.
Örnek: “Kameralar gelişmeye devam ederse telefonlar profesyonel kameraların yerini daha çok alabilir.”
Adım 2 · Teknolojideki örüntüler
Bilişim teknolojilerinin gelişimine baktığımızda bazı değişimlerin hep aynı yönde ilerlediğini görürüz. İşte en belirgin altı örüntü.
Cihazlar küçüldükçe yanımızda taşıyabildik.
Günler süren hesaplar saniyelere indi. Aynı fiyata alınan cihazın gücü sürekli arttı.
Kablolar birer birer ortadan kalktı.
Aynı boyutta çok daha fazla bilgi saklanabildi.
Makineyle konuşma biçimimiz insana daha yakın hâle geldi.
Kâğıt ve fiziksel nesneler dijital karşılıklarına dönüştü.
Bir telefon fotoğrafı yaklaşık 3 MB yer kaplasın. Depolama örüntüsünü sayılarla görelim.
| Depolama | Kapasite | Kaç fotoğraf? |
|---|---|---|
| Disket | 1,44 MB | Yarım fotoğraf bile sığmaz |
| CD | 700 MB | Yaklaşık 230 |
| DVD | 4,7 GB | Yaklaşık 1.500 |
| 128 GB telefon | 128 GB | Yaklaşık 42.000 |
Gordon Moore, bir çipe sığan transistör sayısının yaklaşık iki yılda bir ikiye katlandığını fark etti. Bu örüntü onlarca yıl sürdü ve bilgisayarların hem küçülüp hem güçlenmesini sağladı.
1G ile yalnızca konuştuk, 2G ile SMS gönderdik, 3G ile mobil internete girdik, 4G ile video izledik, 5G ile bağlantı daha da hızlandı. Türkiye’de 4.5G hizmeti 1 Nisan 2016’da başladı.
Adım 3 · Örüntünün sınırı
Geçmişte hep aynı yönde giden bir değişim, gelecekte de mutlaka öyle sürecek diye bir kural yoktur. İşte örüntülerin kırıldığı üç gerçek hikâye.
Concorde, sesten hızlı uçan bir yolcu uçağıydı. Londra ile New York arasını yaklaşık 3,5 saatte uçuyordu. Ama çok pahalı ve gürültülüydü; 2003’te uçuşları sona erdi. Bugünkü yolcu uçakları aynı yolu yaklaşık 7 saatte alıyor.
Örüntüyü kıran: maliyet ve gürültü
2000’lerin başında telefonlar küçüldükçe küçüldü. Akıllı telefonlar gelince insanlar video izlemek ve internette gezinmek istedi. Ekranlar yeniden büyüdü.
Örüntüyü kıran: insanların değişen ihtiyacı
Transistörler atom boyutuna yaklaştıkça onları daha da küçültmek çok zorlaştı. Bu yüzden ikiye katlanma eskisine göre yavaşladı. Mühendisler artık başka yollar arıyor.
Örüntüyü kıran: fiziksel sınırlar
Adım 4 · Gözlemden gerekçeli tahmine
Gerekçeli bir tahmin; neye dayandığını, ne olabileceğini ve neyin bunu değiştirebileceğini söyler.
Dayanağı yok, kesin konuşuyor, sınırlarını düşünmüyor.
Dayanağını söylüyor, ihtiyatlı konuşuyor, sınırını belirtiyor.
Adım 5 · Geleceğe bakış
Her kartta bugün gördüğümüz bir ipucu, ondan çıkarılabilecek olası bir gelecek ve dikkat edilmesi gereken bir soru işareti var. Geleceğin teknolojisi hem fayda hem risk getirir.
Mobil uygulama geliştiricisi, dron pilotu, sosyal medya uzmanı gibi meslekler 30 yıl önce yoktu. Bugün okuyan öğrencilerin bir kısmı, henüz adı bile konmamış mesleklerde çalışacak. Bu yüzden öğrenmeyi öğrenmek en değerli beceridir.
Özet · Deftere yazalım
Yazılı sınava çalışırken önce bu sekiz maddeyi tekrar et.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Tahmin sorularında senin cevabın farklı olabilir; önemli olan dayanağını ve sınırını göstermen.
Örüntü nedir? Bilişim teknolojilerinden bir örüntü örneği veriniz. (10 puan)
Gözlem ile çıkarım arasındaki farkı birer örnekle açıklayınız. (10 puan)
Bilgisayarların gelişimindeki küçülme örüntüsünü en az üç aşamayla açıklayınız. (10 puan)
Depolama birimlerinin gelişimindeki örüntüyü açıklayınız. (10 puan)
“Bir örüntü geçmişte sürdüyse gelecekte de kesinlikle sürer.” görüşünü bir örnekle değerlendiriniz. (10 puan)
Gerekçeli bir tahminde bulunması gereken üç parçayı yazıp bir örnek tahmin oluşturunuz. (10 puan)
“Gelecekte bütün okullar kapanacak, herkes evden ders alacak.” Bu ifade neden gerekçesizdir? İfadeyi gerekçeli bir tahmine dönüştürünüz. (10 puan)
İletişim teknolojilerindeki kablosuzlaşma örüntüsünü açıklayıp bir sonraki olası adımı tahmin ediniz. (10 puan)
Gelecekte yaygınlaşabilecek bir teknoloji seçiniz. Bir faydasını ve bir riskini yazınız. (10 puan)
Gelecekte ortaya çıkabilecek bir meslek öneriniz. Bu tahmini hangi örüntüye dayandırdığınızı açıklayınız. (10 puan)
Pekiştir · Oyunlar
Dört kısa oyun var. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.
Soldan bir örüntü seç, sonra sağdan ona uyan değişime dokun.
Hazır olduğunda bir örüntü seç.
Her cümleyi oku ve doğru kutuya yerleştir. Gözlem: doğrudan görülen. Çıkarım: bugüne dair varılan sonuç. Tahmin: geleceğe dair.
Bir kart seçerek başla.
Hangi cümle dayanağını ve sınırını söylüyor, hangisi kesin konuşuyor? Kartları ayır.
Bir kart seçerek başla.
Bir örüntü seç, ondan çıkan olası değişimi ve onu sınırlayabilecek bir koşulu seç. Makine senin için gerekçeli bir tahmin cümlesi kursun.
Tahmin kartım
Kapanış · Kendini değerlendir
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
Gözlem, örüntü, çıkarım ve tahmini birbirinden ayırt edebiliyorum.
Teknolojinin gelişiminde tekrar eden en az üç örüntüyü örnekle açıklayabiliyorum.
Bir örüntünün neden kesin sonuç vermediğini örnekle anlatabiliyorum.
Dayanağı ve sınırı olan gerekçeli bir tahmin yazabiliyorum.
Haftanın mini görevi · Evde
On yıl sonraki kendine bir mektup yaz. Mektubu bir zarfa koy, üstüne açılış tarihini yaz ve sakla.