Tablolama programı
Verileri satır ve sütunlardan oluşan tablolarda düzenleyen, bu verilerle hesaplama yapan ve grafik oluşturan programdır.
Örnek: Sınıfın not ortalamasını hesaplamak, bir haftalık harçlığı takip etmek.
6. sınıf · 3. hafta · BTY.6.2.1
Ders programın, maç puan durumu, otobüs saat çizelgesi… Hepsi satır ve sütunlardan oluşan birer tablo. Bu hafta yeni temaya başlıyoruz: Verileri düzenleyen ve hesabı bizim yerimize yapan tablolama programlarının dünyasına giriyoruz.
Isınma · Merak et
Sınıfta üç günlük bir okuma yarışı yapıldı. Sınıf başkanı okunan sayfa sayılarını deftere böyle not etmiş:
Pazartesi: Ada 12, Kerem 20, Lina 7, Mert 16 sayfa. Salı günü Kerem 8 okudu, Ada 15, Mert 10, Lina 18. Çarşamba: Lina 11, Ada 9, Mert 13, Kerem de 14 sayfa okudu.
Kim toplam en çok sayfa okudu? Sınıf toplam kaç sayfa okudu? Bu notlardan bulmak ne kadar sürdü?
Aynı bilgiler bir tabloda olsaydı her öğrenci bir satırda, her gün bir sütunda dururdu. Tablolama programı da toplamları saniyesinde hesaplardı. Bu tabloyu aşağıdaki “Arayüz” bölümünde canlı olarak kullanacaksın.
Adım 1 · Tablolama programı nedir?
Verileri satır ve sütunlardan oluşan tablolarda düzenleyen, bu verilerle hesaplama yapan ve grafik oluşturan programdır.
Örnek: Sınıfın not ortalamasını hesaplamak, bir haftalık harçlığı takip etmek.
Kelime işlemci programları metin yazmak, sunum programları bir konuyu slaytlarla anlatmak içindir. Tablolama programları ise çok sayıda veriyi düzenli tutmak ve onlarla hesap yapmak için kullanılır.
Aynı türden çok bilgi varsa tablo harika iş görür. Tek bir bilgiyi not edeceksen tabloya gerek yoktur.
Bilgileri satır ve sütunlara yerleştirip okunaklı bir tablo hazırlamak.
Formüllerle toplama, ortalama, en büyük ve en küçük değeri bulmak.
Verileri büyükten küçüğe sıralamak, yalnız istediklerini göstermek.
Sayıları sütun ya da pasta grafiğine dönüştürüp görselleştirmek.
Okulda not çizelgeleri, markette stok listeleri, evde aile bütçesi, spor kulübünde maç istatistikleri, meteorolojide sıcaklık ölçümleri…
Kişisel bilgisayarlar için yazılan ilk tablolama programı 1979’da çıkan VisiCalc’tir. O kadar çok işe yaradı ki insanlar sadece bu programı kullanmak için bilgisayar satın almaya başladı.
Adım 2 · Programları tanı, uygun aracı seç
Birçok tablolama programı vardır ve temel özellikleri birbirine çok benzer. Birini öğrenen diğerini de kolayca kullanır. Seçerken işine, cihazına ve internet durumuna bak.
| Program | Nerede çalışır? | Ücret | İnternet | Öne çıkan özelliği |
|---|---|---|---|---|
| Microsoft Excel | Windows, Mac, tablet, tarayıcı | Masaüstü sürümü ücretli, web sürümü hesapla ücretsiz | Masaüstünde gerekmez | En yaygın kullanılan, çok güçlü program |
| Google E-Tablolar | Tarayıcı, tablet, telefon | Google hesabıyla ücretsiz | Gerekir | Aynı dosyada aynı anda birlikte çalışma, otomatik kaydetme |
| LibreOffice Calc | Pardus, Windows, Mac, Linux | Ücretsiz ve açık kaynak | Gerekmez | Pardus’ta genellikle hazır gelir |
| Apple Numbers | Mac, iPad, iPhone | Ücretsiz | Gerekmez | Görsel ve kolay tasarım |
İnternet bağlantın var mı?
Arkadaşlarınla aynı dosyada aynı anda mı çalışacaksınız?
Hangi cihazı kullanacaksın?
Önerim
Adım 3 · Arayüzü tanı
Aşağıdaki pencere bir tablolama programını örnekliyor. Bir hücreye tıkla: Ad kutusunda adresini, formül çubuğunda içeriğini gör. Sayı hücrelerini seçip formül çubuğuna yeni bir sayı yaz; toplamlar kendiliğinden değişsin.
Bir hücreye tıklayarak başla.
Tablonun en üstündeki gri harfler (A, B, C…) sütun başlıklarıdır; soldaki gri sayılar (1, 2, 3…) satır başlıklarıdır. Seçtiğin hücrenin başlıkları maviyle vurgulanır.
Adım 4 · Satır, sütun, hücre ve adres
Tablolama programında satranç tahtası ya da sinema bileti gibi düşün: Sütun harfi ve satır numarası birleşince tek bir yeri gösterir.
Yatay uzanan, 1, 2, 3 diye sayılarla numaralanan bölümdür.
Dikey uzanan, A, B, C diye harflerle adlandırılan bölümdür.
Bir satır ile bir sütunun kesiştiği kutudur. Her veri bir hücreye yazılır.
Önce sütun harfi, sonra satır numarası yazılarak oluşur.
Örnek: C4 = C sütunu ile 4. satırın kesiştiği hücre.
O anda seçili olan, kalın çerçeveyle gösterilen hücredir.
Yan yana hücrelerden oluşan gruptur. Köşe hücreleri iki nokta ile yazılır.
Örnek: B2:D4 = B2’den D4’e kadar olan 9 hücre.
Satır ve sütunlardan oluşan tek bir tablo sayfasıdır.
Tablolama dosyasının kendisidir; içinde bir ya da daha çok çalışma sayfası bulunur.
B2:D4 aralığında B, C, D olmak üzere 3 sütun; 2, 3, 4 olmak üzere 3 satır vardır. 3 × 3 = 9 hücre eder.
Excel’in güncel sürümlerinde bir sayfada 1.048.576 satır ve 16.384 sütun vardır. Son sütunun adı XFD’dir. Z’den sonra sütunlar AA, AB, AC diye devam eder.
Adım 5 · Veri girişi ve düzen
Tablolama programı her hücredeki verinin türünü tanır ve ona göre davranır. Düzenli bir tablo hem okunması hem de hesaplanması kolay bir tablodur.
| Veri türü | Örnek | Hücrede nasıl görünür? |
|---|---|---|
| Metin | Ada, Pazartesi, Kitap sayısı | Hücrenin soluna yaslanır. |
| Sayı | 12, 3,5, 250 | Hücrenin sağına yaslanır, hesaplamada kullanılır. |
| Tarih | 28.09.2026 | Tarih olarak tanınır, sağa yaslanır. |
| Formül | =B2+C2 | “=” ile başlar; hücrede formül değil sonucu görünür. |
Tablonun ilk satırına her sütunun ne anlattığını yaz: “Öğrenci”, “Pazartesi”… Başlık olmazsa 12 sayısının neyin sayısı olduğunu kimse anlamaz.
Öğrenci adını ve sayfa sayısını aynı hücreye yazma. “Ada 12” yerine adı A sütununa, 12’yi B sütununa yaz.
Bir gün ölçüm yapılmadıysa hücreye 0 yazma, boş bırak. 0 yazarsan “hiç okumadı” demiş olursun ve ortalama yanlış çıkar.
Bir sayı hücrenin soluna yaslandıysa program onu metin sanıyor olabilir. Örneğin “12 sayfa” yazarsan bu bir metindir ve toplamaya katılmaz.
Excel dosyaları genellikle .xlsx, LibreOffice Calc dosyaları .ods uzantılıdır. Programlar birbirlerinin dosyalarını açabilir.
Adım 6 · İlk formüller
Formül, programa “Bunu hesapla” demenin yoludur. Her formül = işaretiyle başlar. Sayıların kendisi yerine hücre adreslerini yazarsan, sayılar değiştiğinde sonuç da kendiliğinden güncellenir.
| Formül | Ne yapar? | İngilizce arayüzde |
|---|---|---|
| =B2+C2 | B2 ile C2’yi toplar. | =B2+C2 |
| =B2*3 | B2’yi 3 ile çarpar. (* çarpma, / bölme) | =B2*3 |
| =TOPLA(B2:B5) | B2’den B5’e kadar olan hücreleri toplar. | =SUM(B2:B5) |
| =ORTALAMA(B2:B5) | Aralığın ortalamasını bulur. | =AVERAGE(B2:B5) |
| =MAK(B2:B5) | Aralıktaki en büyük sayıyı bulur. | =MAX(B2:B5) |
| =MİN(B2:B5) | Aralıktaki en küçük sayıyı bulur. | =MIN(B2:B5) |
=12+15+9 yazarsan sayılar değişince formülü yeniden yazman gerekir. =TOPLA(B2:D2) yazarsan program hep o hücrelerdeki güncel sayıları kullanır. Canlı tabloda bunu denedin.
Formüllerle gerçek bir araştırma sorusunu cevaplayacak, verileri toplayıp grafiğe dönüştüreceğiz.
Özet · Deftere yazalım
Yazılı sınava çalışırken önce bu sekiz maddeyi tekrar et.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.
Tablolama programı nedir? Üç kullanım alanı yazınız. (10 puan)
Satır, sütun ve hücre kavramlarını açıklayınız. (10 puan)
Hücre adresi nasıl oluşur? “D7” adresi neyi gösterir? (10 puan)
B2:D4 aralığında kaç hücre vardır? Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. (10 puan)
Çalışma kitabı ile çalışma sayfası arasındaki farkı açıklayınız. (10 puan)
Üç tablolama programının adını yazıp her birinin bir özelliğini belirtiniz. (10 puan)
a) Okulda internet yok ve bilgisayarlarda Pardus kurulu. b) Arkadaşlarınla farklı evlerden aynı tabloyu aynı anda dolduracaksınız. Her durum için hangi programı seçersiniz? Neden? (10 puan)
Ad kutusu ve formül çubuğunun görevlerini yazınız. (10 puan)
=TOPLA(B2:B5) formülü ne yapar? Formülde sayılar yerine hücre adresleri kullanmanın yararı nedir? (10 puan)
Bir öğrenci ölçüm yapılmayan gün için hücreye 0 yazmış, başka bir hücreye de “12 sayfa” yazmış. Bu iki hatayı açıklayınız. (10 puan)
Pekiştir · Oyunlar
Üç kısa oyun var. Canlı tabloyu ve araç seçiciyi de denemeyi unutma.
10 görev var. Bazılarında istenen hücreye tıklayacak, bazılarında renkli aralığın adresini yazacaksın.
İlk görev hazır.
Soldan bir arayüz öğesi seç, sonra sağdan onun görevine dokun.
Hazır olduğunda bir öğe seç.
Her işi en uygun programın kutusuna yerleştir: tablolama, kelime işlemci ya da sunum.
Bir kart seçerek başla.
Kapanış · Kendini değerlendir
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
Tablolama programının ne işe yaradığını örneklerle açıklayabiliyorum.
Farklı tablolama programlarını tanıyıp duruma uygun olanı seçebiliyorum.
Arayüz öğelerini (ad kutusu, formül çubuğu, sayfa sekmeleri) gösterebiliyorum.
Hücre adresini ve aralığı okuyup yazabiliyorum.
Haftanın mini görevi · Evde
Çevrende üç tablo bul: ders programın, otobüs saat çizelgesi, maç puan durumu, market fişi…