Kod Kâşifi · 34. hafta · 31 Mayıs–4 Haziran 2027

6. sınıf · 34. hafta · BTY.6.6.3

Yapay zekâ ürününü iyileştirme

Geçen hafta Akıllı Atık Kutusu’nun beş beklenmeyen sonucunu ve nedenlerini bulduk. Bu hafta bu eksikleri gideriyoruz: Modeli daha iyi verilerle yeniden eğitecek, programa bir güven eşiği ekleyecek ve her değişikliğin ürünün doğruluğunu nasıl etkilediğini ölçütlerle değerlendireceğiz.

Tema 6 · Yazılım tasarımı ve programlama2 ders saati31 Mayıs–4 Haziran 2027

Isınma · Merak et

Emin değilsen sor!

Bir arkadaşın sana uzaktan bir nesne gösteriyor ve “Bu ne?” diye soruyor. Tam göremiyorsun.

Rastgele bir tahmin mi yaparsın, yoksa “Biraz daha yaklaştırır mısın?” mı dersin? Akıllı Atık Kutusu emin olmadığında ne yapmalı?

Cevaba bak
Emin olmadığımızda tahmin etmek yerine yeniden bakmak isteriz. Kutu da böyle davranabilir: Modelin güveni belirli bir değerin (eşik) altındaysa ışık yakmak yerine “Tekrar göster” diyebilir. Ayrıca modeli eksik koşullardaki fotoğraflarla yeniden eğitirsek daha az emin olmayan durum kalır. Bu çalışmalara iyileştirme denir.

Adım 1 · Eksikleri belirleme

Beş sorun, iki tür çözüm

Haftanın kavramı

İyileştirme

Test sonuçlarında görülen eksikleri gidermek için ürünün verilerini, bileşenlerini ya da bloklarını ölçütlere göre düzenlemektir.

Örnek: Cam sınıfına fotoğraf ekleyip modeli yeniden eğitmek.

SorunÇözüm türüİyileştirme
Karanlıkta plastik → camVeriLoş ışıkta çekilmiş plastik fotoğrafları ekleyip yeniden eğit.
Cam kavanoz ve yeşil şişe → plastikVeriCam sınıfına daha çok ve çeşitli fotoğraf ekleyip sınıfları dengele.
Boş görüntü → kâğıtVeri + blok“Boş” sınıfı ekle; programda boşsa hiçbir ışığı yakma.
Metal kutu → plastikBlokGüven eşiği ekle: emin değilse “Tekrar göster”.
Düşük güvenli yanlış sonuçlarBlokeğer güven > eşik ise ışığı yak, değilse “Tekrar göster”.

Etkinlik · İyileştirme laboratuvarı

İyileştir, ölç, karşılaştır

İyileştirmeleri tek tek aç ve güven eşiğini ayarla. Her değişiklikten sonra “10 atıkla toplu test” düğmesine bas. Doğruluk nasıl değişiyor? Eşiği %95 yaparsan ne olur?

Kameraya bir atık göster

Modeli iyileştir

Karanlık fotoğraflar eklendiPlastik sınıfına loş ışıkta çekilmiş 30 fotoğraf
Cam sınıfı dengelendiCam sınıfına 50 çeşitli fotoğraf daha
“Boş” sınıfı eklendiKamera boşken çekilmiş 50 fotoğraf
eğer güven > 0 ise
sınıfın kutusunun ışığını yak
değilse
“Tekrar göster” de

Model sonucu

Kutular

Plastik
Kâğıt
Cam
Organik
Tekrar göster

AtıkModelÇıktıDoğru mu?

—
DenemeAyarlarDoğruluk
Eşik dengesi

Eşik çok düşükse model emin olmadığı hâlde ışık yakar ve hata yapar. Eşik çok yüksekse model doğru bildiği atıklarda bile “Tekrar göster” der ve kullanıcıyı yorar. İyi bir eşik bu ikisi arasında denge kurar.

Adım 2 · Değişiklikleri ölçütlerle değerlendirme

Daha iyi mi oldu?

ÖlçütSoruNasıl ölçülür?
DoğrulukDoğru kutuya giden atık oranı arttı mı?Aynı 10 atıkla toplu test
Kullanım kolaylığıGereksiz “Tekrar göster” azaldı mı?Doğru atıklarda “Tekrar göster” sayısı
GüvenlikBilinmeyen nesneler yanlış kutuya gidiyor mu?Metal kutu testi
GizlilikYeni eklenen fotoğraflarda yüz ya da kişisel eşya var mı?Veri kontrolü
Bir seferde bir değişiklik

Üç iyileştirmeyi birden yaparsan doğruluğun hangisi sayesinde arttığını bilemezsin. Her seferinde bir değişiklik yap, toplu testi çalıştır ve sonucu tabloya yaz.

Özet · Deftere yazalım

Defterine bunları yaz

Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

Yapay zekâ ürününü iyileştirme

  1. İyileştirme: Test sonuçlarındaki eksikleri gidermek için verileri, bileşenleri ya da blokları ölçütlere göre düzenlemektir.
  2. Veri iyileştirmeleri: eksik koşulların fotoğraflarını eklemek, sınıfları dengelemek, “boş” sınıfı eklemek; sonra modeli yeniden eğitmek.
  3. Blok iyileştirmesi: eğer güven > eşik ise ışığı yak, değilse “Tekrar göster”.
  4. Eşik çok düşükse hatalar artar; çok yüksekse doğru atıklarda bile “Tekrar göster” denir. Denge gerekir.
  5. Ölçütler: doğruluk, kullanım kolaylığı, güvenlik, gizlilik.
  6. Bir seferde bir değişiklik yapılır, aynı test girdileriyle ölçülür ve kaydedilir.

Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

  1. İyileştirme nedir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Test sonuçlarında görülen eksikleri gidermek için ürünün verilerini, bileşenlerini ya da bloklarını ölçütlere göre düzenlemektir.
  2. Karanlıkta plastik şişenin cam sanılması sorunu nasıl iyileştirilir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Plastik sınıfına loş ışıkta çekilmiş fotoğraflar eklenir ve model yeniden eğitilir.
  3. Güven eşiği nedir? Programda nasıl kullanılır? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Modelin tahmininin kabul edilmesi için gereken en düşük güven değeridir. “eğer güven > eşik ise ışığı yak, değilse ‘Tekrar göster’ de” biçiminde kullanılır.
  4. Güven eşiği metal kola kutusu sorununu nasıl çözer? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Model metal kutuyu düşük güvenle (%62) plastik sanar. Eşik %70 olursa bu tahmin kabul edilmez ve kutu “Tekrar göster” der; yanlış kutuya atılmaz.
  5. Güven eşiği çok yüksek seçilirse ne olur? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Model doğru bildiği atıklarda bile eşiğe ulaşamaz ve sürekli “Tekrar göster” der; kullanıcı yorulur ve ürün kullanışsız olur.
  6. Neden bir seferde yalnızca bir iyileştirme yapılmalıdır? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Birden fazla değişiklik aynı anda yapılırsa doğruluktaki değişimin hangisinden kaynaklandığı anlaşılamaz.
  7. İyileştirmelerin etkisini değerlendirmek için hangi ölçütler kullanılır? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Doğruluk, kullanım kolaylığı (gereksiz “Tekrar göster” sayısı), güvenlik (bilinmeyen nesnelerin yanlış kutuya gitmemesi) ve gizlilik.
  8. Değişikliklerin etkisini karşılaştırırken neden hep aynı test girdileri kullanılır? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Farklı girdilerle yapılan testlerin sonuçları karşılaştırılamaz. Aynı girdiler değişikliğin gerçek etkisini gösterir.
  9. “Boş” sınıfı eklemek için hem veri hem blok iyileştirmesi neden gerekir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Modelin boş görüntüyü tanıması için boş fotoğraflarla eğitilmesi (veri), programın da boş sonucunda hiçbir ışığı yakmaması (blok) gerekir.
  10. İyileştirme sırasında yeni fotoğraflar eklerken hangi etik kurala dikkat edilmelidir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Fotoğraflarda öğrencilerin yüzü ya da kişisel eşyaları bulunmamalı; gizlilik korunmalıdır.

Boşluk doldurma

Kelime kutusuiyileştirmegüven eşiğiyeniden eğitmekdengelemekdoğruluktekrar göster
  1. Test sonuçlarındaki eksikleri gidermeye denir.
  2. Tahminin kabul edilmesi için gereken en düşük güven değerine denir.
  3. Yeni fotoğraflar eklendikten sonra modeli gerekir.
  4. Sınıflardaki fotoğraf sayılarını eşitlemeye denir.
  5. Doğru kutuya giden atıkların oranına denir.
  6. Model emin değilse kutu der.

Pekiştir · Oyunlar

Oynayarak tekrar et

Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

Sınıflandırma oyunu

Veri mi, blok mu?

Her iyileştirmenin veri mi blok mu iyileştirmesi olduğuna karar ver.

0 / 8

Bir kart seçerek başla.

Eşleştirme

Sorun ve iyileştirme

Soldan bir sorun seç, sağdan iyileştirmesine dokun.

0 / 5

Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

Sıralama oyunu

İyileştirme döngüsü

Yapay zekâ ürününü iyileştirmenin adımlarını sırala.

0 / 6

İlk adımı seçerek başla.

Kapanış · Kendini değerlendir

Bu hafta neler öğrendin?

Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

Test sonuçlarından üründeki eksikleri belirleyebiliyorum.

Veri ve blok iyileştirmelerini ayırt edebiliyorum.

Güven eşiğini dengeli seçmenin önemini açıklayabiliyorum.

Değişikliklerin etkisini aynı testlerle ölçüp karşılaştırabiliyorum.

Haftanın mini görevi · Grup çalışması

Akıllı Atık Kutusu 1.1

Grubunla ürününüzü iyileştirin.

  1. Test raporunuzdaki en önemli iki sorunu seçin.
  2. Bir veri ve bir blok iyileştirmesi yapın; her birinden sonra aynı testleri tekrarlayın.
  3. Doğruluk ve kullanım kolaylığındaki değişimi tabloya yazın.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

1. ders (40 dk)

  1. Merak et: emin değilsen sor (6 dk)
  2. İyileştirme, eksikler ve çözüm türleri (10 dk)
  3. İyileştirme laboratuvarı: tek tek değişiklik (18 dk)
  4. Eşik dengesi tartışması (6 dk)

2. ders (40 dk)

  1. Ölçütlerle değerlendirme (8 dk)
  2. Grupların kendi ürünlerini iyileştirmesi (16 dk)
  3. Oyunlar ve deftere yazalım (16 dk)