Kod Kâşifi · 17. hafta · 11–15 Ocak 2027

5. sınıf · 17. hafta · BTY.5.3.3

İnternette güvenilir bilgi arama

İnternette bir soru yazdığında saniyeler içinde binlerce sonuç çıkar. Ama hepsi doğru değildir. Bu hafta amacına uygun bilgi kaynağını seçmeyi, etkili arama yapmayı ve bir bilgiyi farklı kaynaklarla karşılaştırarak doğrulamayı öğreneceğiz.

Tema 3 · Bilgisayar ağları ve iletişim2 ders saati11–15 Ocak 2027

Isınma · Merak et

Üç kaynak, üç farklı cevap

Ece “Ahtapotun kaç kalbi vardır?” diye internette aradı ve üç farklı cevap buldu.

“Ahtapotun 3 kalbi vardır.”Bir doğa tarihi müzesinin sitesi
“Ahtapotun 9 kalbi vardır!!!”Yazarı belli olmayan, reklam dolu bir “şok bilgiler” sitesi
“Ahtapotun hiç kalbi yoktur.”Çok beğeni almış bir sosyal medya paylaşımı

Ece hangisine inanmalı? Neden? Karar vermek için başka ne yapabilir?

Cevaba bak
Müzenin sitesi güvenilir bir kaynaktır. Ece bunu bir ansiklopedi gibi ikinci güvenilir bir kaynakla da karşılaştırırsa emin olur: Ahtapotun üç kalbi vardır. Beğeni sayısı ya da ünlem işaretleri bir bilginin doğru olduğunu göstermez.

Adım 1 · Amacına uygun bilgi kaynakları

Ne arıyorsan oraya bak

Haftanın kavramı

Kaynak doğrulama

Bir bilginin doğru olup olmadığını, kaynağını inceleyerek ve başka güvenilir kaynaklarla karşılaştırarak kontrol etmektir.

Örnek: Bir bilgiyi hem ansiklopediden hem resmî bir kurumun sitesinden kontrol etmek.

AmacımUygun kaynakNeden?
Ödev için bir kavramı öğrenmekAnsiklopedi, ders kitabının dijital sürümüUzmanlarca hazırlanır ve kontrol edilir.
Kelimenin anlamını ya da yazımını bulmakTürk Dil Kurumunun sözlüğüTürkçenin resmî sözlüğüdür.
Hava durumunu öğrenmekMeteoroloji Genel Müdürlüğünün sitesiÖlçümleri resmî olarak yapan kurumdur.
Deprem bilgisi almakAFAD ve üniversitelerin deprem gözlem merkezleriDepremleri ölçen ve kaydeden kurumlardır.
Güncel bir olayı öğrenmekTanınmış haber kaynakları (birkaç tanesi birlikte)Bir olayı farklı kaynaklardan okumak daha doğru bilgi verir.
Bir müze ya da tarihî yeri araştırmakMüzenin ya da kurumun resmî sitesiBilgiyi doğrudan sahibinden alırsın.
Adreste ipucu var

.gov.tr ile biten adresler devlet kurumlarına, .edu.tr ile bitenler üniversitelere, .k12.tr ile bitenler okullara aittir. Bu adresler kaynağın kime ait olduğunu gösterir.

Sosyal medya ve forumlar

Herkes yazabildiği için buradaki bilgiler kontrol edilmemiş olabilir. Fikir almak için okunabilir ama ödevde tek kaynak olarak kullanılmaz.

Adım 2 · Anahtar kelimelerle arama

Arama motoruna az ama doğru kelime yaz

Arama motorları uzun cümleler yerine konuyu anlatan anahtar kelimelerle daha iyi sonuç verir.

Anahtar kelime seçKonuyu anlatan önemli kelimeleri yaz: “Türkiye en uzun nehir”.
Tırnak işareti kullanKelimeleri tam o sırayla aramak için tırnak içine al: “en uzun nehir”.
Kelime ekleÇok fazla sonuç çıkarsa ayrıntı ekle: “bal arısı günde çiçek sayısı”.
Reklamlara dikkatSonuçların başında “Sponsorlu” ya da “Reklam” yazanlar reklamdır.

Etkinlik: Anahtar kelime avcısı

Bir soru seç. Arama kutusuna yazılacak kelimelere dokun, gereksiz olanları dışarıda bırak.

Arama kutusu

    Adım 3 · Kaynağı değerlendirme

    Kaynağa beş soru sor

    1. 1Kim yazmış? Yazarı ya da kurumu belli mi? Konuyu bilen biri mi?
    2. 2Ne zaman yazılmış? Tarihi var mı, bilgi güncel mi?
    3. 3Neden yazılmış? Amacı bilgi vermek mi, yoksa bir şey satmak ya da tıklanmak mı?
    4. 4Kanıt var mı? Bilginin nereden alındığını gösteriyor mu?
    5. 5Başkaları da aynısını söylüyor mu? En az bir güvenilir kaynak daha aynı bilgiyi veriyor mu?

    Şüpheli kaynak ipuçları

    • Yazarı belli değil
    • “Şok!”, “Bunu kimse bilmiyor!” gibi abartılı başlıklar
    • Çok sayıda reklam ve açılır pencere
    • Yazım hataları
    • Başka hiçbir kaynakta olmayan bilgi

    Güvenilir kaynak ipuçları

    • Yazarı ya da kurumu belli
    • Tarihi var ve güncel
    • Kaynak gösteriyor
    • Dili sakin ve açık
    • Başka güvenilir kaynaklarla uyumlu

    Etkinlik · Kaynak karşılaştırma

    Dört kaynak, bir karar

    Ece, “Ahtapotun kaç kalbi vardır?” sorusu için dört kaynak buldu. Her kaynak için “Güvenilir” ya da “Şüpheli” seç, sonra kontrol et.

    Adım 4 · Bilgiyi doğrulama

    Doğru bilgiye beş adımda ulaş

    1AraAnahtar kelimelerle ara.
    2Kaynağı inceleBeş soruyu sor.
    3KarşılaştırEn az iki güvenilir kaynağa bak.
    4Karar verKaynaklar uyuşuyorsa bilgiyi kullan.
    5Kaynağı yazBilgiyi nereden aldığını belirt.
    Kaynak nasıl yazılır?

    Ödevinin sonuna sitenin ya da kitabın adını, adresini ve bilgiye ulaştığın tarihi yaz. Örnek: “Ahtapotlar, Doğa Tarihi Müzesi sitesi, 12 Ocak 2027.”

    Yapay zekâ cevapları da kontrol edilir

    Yapay zekâ sohbet araçları bazen yanlış bilgi verebilir. Onlardan aldığın bilgiyi de güvenilir kaynaklarla karşılaştır.

    Karar oyunu

    Bilgi dedektifi

    Her durumda en doğru davranışı seç.

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

    İnternette güvenilir bilgi arama

    1. Kaynak doğrulama: Bir bilginin doğruluğunu kaynağını inceleyerek ve başka güvenilir kaynaklarla karşılaştırarak kontrol etmektir.
    2. Amaca uygun kaynak seçilir: kavram için ansiklopedi, kelime için TDK sözlüğü, hava durumu için Meteoroloji, deprem için AFAD.
    3. .gov.tr devlet kurumlarına, .edu.tr üniversitelere, .k12.tr okullara ait adreslerdir.
    4. Arama motoruna uzun cümle yerine anahtar kelimeler yazılır; tam ifade için tırnak işareti kullanılır.
    5. Kaynağa beş soru: Kim yazmış? Ne zaman? Neden? Kanıt var mı? Başkaları da aynısını söylüyor mu?
    6. Abartılı başlık, yazarı belli olmayan sayfa, çok reklam ve yazım hataları şüpheli kaynak ipuçlarıdır.
    7. Beğeni ve paylaşım sayısı bir bilginin doğru olduğunu göstermez.
    8. Doğrulama: ara → kaynağı incele → karşılaştır → karar ver → kaynağı yaz.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Kaynak doğrulama nedir? Neden önemlidir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Bir bilginin doğruluğunu kaynağını inceleyerek ve başka güvenilir kaynaklarla karşılaştırarak kontrol etmektir. İnternette herkes bilgi paylaşabildiği için yanlış bilgiyi öğrenmemek ve yaymamak için önemlidir.
    2. Aşağıdaki amaçlar için hangi kaynakları kullanırsınız? a) Bir kelimenin yazımı b) Yarının hava durumu c) Son deprem bilgisi (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      a) Türk Dil Kurumunun sözlüğü b) Meteoroloji Genel Müdürlüğünün sitesi c) AFAD ya da üniversitelerin deprem gözlem merkezleri.
    3. “.gov.tr” ve “.edu.tr” ile biten adresler bize ne söyler? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      .gov.tr ile biten adresler devlet kurumlarına, .edu.tr ile bitenler üniversitelere aittir. Kaynağın kime ait olduğunu gösterdikleri için güvenilirliği değerlendirmemize yardım eder.
    4. Anahtar kelime nedir? “Acaba Türkiye’nin en uzun nehri hangisidir?” sorusu için arama kutusuna ne yazarsınız? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Konuyu anlatan önemli kelimelerdir. Arama kutusuna “Türkiye en uzun nehir” yazarım.
    5. Arama yaparken tırnak işareti ne işe yarar? Bir örnek veriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Kelimelerin tam o sırayla arandığı sonuçları getirir. Örneğin “en uzun nehir” yazarsam bu üç kelimenin yan yana geçtiği sayfalar gelir.
    6. Bir kaynağı değerlendirirken sorulacak beş soruyu yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Kim yazmış? Ne zaman yazılmış? Neden yazılmış? Kanıt var mı? Başka güvenilir kaynaklar da aynı bilgiyi veriyor mu?
    7. Şüpheli bir internet sayfasının dört ipucunu yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Yazarının belli olmaması, “Şok!” gibi abartılı başlıklar, çok sayıda reklam ve açılır pencere, yazım hataları (başka hiçbir kaynakta olmayan bilgi).
    8. Bir paylaşım bir milyon beğeni almış. Bu, paylaşımdaki bilginin doğru olduğunu gösterir mi? Açıklayınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Göstermez. Beğeni sayısı paylaşımın ne kadar ilgi çektiğini gösterir, doğruluğunu değil. Bilgiyi güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak gerekir.
    9. İki güvenilir kaynak farklı bilgiler veriyorsa ne yapmalısınız? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Üçüncü bir güvenilir kaynağa bakarım, kaynakların tarihlerini karşılaştırırım (güncel olanı tercih ederim) ve emin olamazsam öğretmenime danışırım.
    10. Bilgiyi doğrulamanın beş adımını yazınız. Son adım neden önemlidir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Ara, kaynağı incele, karşılaştır, karar ver, kaynağı yaz. Kaynağı yazmak bilginin sahibine saygı göstermektir ve okuyanın bilgiyi kontrol etmesini sağlar.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusuanahtar kelimetırnakgüncelkaynak doğrulamakarşılaştırmakreklam
    1. Arama motoruna yazılan, konuyu anlatan önemli kelimelere denir.
    2. Kelimeleri tam o sırayla aramak için kullanılır.
    3. Tarihi yeni olan ve bugün de geçerli olan bilgiye bilgi denir.
    4. Bilginin doğruluğunu kaynaklarla kontrol etmeye denir.
    5. Bir bilgiyi en az iki güvenilir kaynakla gerekir.
    6. Arama sonuçlarında “Sponsorlu” yazan bağlantılar birer bağlantısıdır.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Eşleştirme

    Amaç ve kaynak

    Soldan bir amaç seç, sağdan ona uygun kaynağa dokun.

    0 / 6

    Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

    Sınıflandırma oyunu

    Güvenilir mi, şüpheli mi?

    Her ipucunu doğru kutuya yerleştir.

    0 / 10

    Bir kart seçerek başla.

    Sıralama oyunu

    Doğrulama adımları

    Bir bilgiyi doğrulamanın adımlarını sırala.

    0 / 5

    İlk adımı seçerek başla.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Amacıma uygun bilgi kaynağını seçebiliyorum.

    Anahtar kelimelerle etkili arama yapabiliyorum.

    Bir kaynağı beş soruyla değerlendirebiliyorum.

    Bir bilgiyi farklı kaynaklarla karşılaştırıp doğrulayabiliyorum.

    Haftanın mini görevi · Evde

    Bilgi doğrulama kartı

    Merak ettiğin bir soruyu seç ve internette araştır.

    1. Soruyu anahtar kelimelere dönüştür ve aramanı yap.
    2. İki güvenilir kaynak bul; her biri için beş soruyu cevapla.
    3. İki kaynağın verdiği bilgileri karşılaştır ve kaynakları ödevinin sonuna yaz.
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: üç kaynak (6 dk)
    2. Amaca uygun kaynak türleri ve adres ipuçları (12 dk)
    3. Anahtar kelime avcısı (10 dk)
    4. Kaynağa beş soru (12 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Kaynak karşılaştırma etkinliği (10 dk)
    2. Doğrulama adımları ve bilgi dedektifi (12 dk)
    3. Oyunlar (10 dk)
    4. Deftere yazalım (8 dk)