Model
Yapay zekânın örneklerden (veriden) öğrenerek oluşturduğu ve yeni bir girdi hakkında karar ya da tahmin vermesini sağlayan yapıdır.
Örnek: Atık fotoğrafına bakıp “plastik”, “kâğıt” ya da “cam” diyen model.
6. sınıf · 17. hafta · BTY.6.5.2 / BTY.6.5.3
Bir bilgisayara elmayı armuttan ayırmayı nasıl öğretirsin? Kurallar yazmak çok zordur; ama ona yüzlerce örnek gösterirsen kendisi öğrenebilir. Bu hafta yapay zekâ modelinin ne olduğunu, hangi problemlerin modelle çözülebileceğini ve bir modeli adım adım nasıl tasarlayacağımızı öğreniyoruz. Gelecek hafta tasarladığımız modeli geliştirip test edeceğiz.
Isınma · Merak et
Bilgisayara kedi ile köpeği ayırmayı öğretmek istiyorsun. Bir arkadaşın şu kuralları önerdi:
Bu kurallar her zaman doğru çalışır mı? Hangi hayvanlar kuralları bozar?
Adım 1 · Yapay zekâ modeli
Yapay zekânın örneklerden (veriden) öğrenerek oluşturduğu ve yeni bir girdi hakkında karar ya da tahmin vermesini sağlayan yapıdır.
Örnek: Atık fotoğrafına bakıp “plastik”, “kâğıt” ya da “cam” diyen model.
Adım 2 · Aracın ve problemin uygunluğunu değerlendirme
Bir modeli tasarlamadan önce problemin modele uygun olup olmadığına ve kullanacağımız aracın bu işe yetip yetmediğine karar veririz.
| Soru | Neden önemli? |
|---|---|
| Sonuç birkaç gruptan biri mi? | Model, örneği daha önce gördüğü gruplardan birine ayırır. Sonuç belli değilse model kurulamaz. |
| Her grup için çok ve çeşitli örnek toplanabilir mi? | Model örneklerden öğrenir. Örnek yoksa öğrenemez. |
| Basit bir kuralla kesin çözülebilir mi? | “Sayı çift mi?” gibi kesin kuralı olan işler için model gerekmez; kural daha doğru ve hızlıdır. |
| Hata yaparsa birine zarar verir mi ya da kişisel veri gerektirir mi? | Sağlık kararı gibi riskli işler ya da izinsiz yüz fotoğrafı gerektiren işler okulda model konusu olmaz. |
| Aracımız bu girdi türünü destekliyor mu? | Görüntü aracıyla ses modeli yapılamaz. Aracın görüntü, ses, poz ya da metin desteğine bakılır. |
Aklındaki bir problemi yaz ve dört soruyu cevapla.
Sonuç birkaç gruptan biri mi?
Her grup için çok ve çeşitli örnek toplayabilir miyim?
Basit bir kuralla kesin çözülebilir mi?
Hata zarar verir mi ya da kişisel veri gerekir mi?
Karar
Adım 3 · Model tasarımının adımları
Modelin örnekleri ayıracağı gruplardan her biridir.
Örnek: Plastik, kâğıt, cam.
Modelin etiketli örnekleri inceleyerek sınıflar arasındaki farkları öğrenmesidir.
Örnek: Her sınıf için 50 fotoğraf yükleyip “Eğit” düğmesine basmak.
| Adım | Kararımız |
|---|---|
| Problem | Sınıfta atıklar yanlış kutulara atılıyor. Model, atığın fotoğrafına bakıp hangi kutuya gideceğini söyleyecek. |
| Girdi türü | Görüntü (kamera) |
| Sınıflar | Plastik, kâğıt, cam, boş (arkada hiçbir şey yok) |
| Veri | Her sınıf için en az 50 fotoğraf; farklı ışık, farklı açı, farklı arka plan |
| Test planı | Eğitimde kullanılmamış 10 yeni atıkla dene, kaç tanesini doğru bildiğini say. |
| Gizlilik | Fotoğraflarda yüz ve kişisel eşya olmayacak. |
Kameranın önünde hiçbir şey yokken model yine de bir karar vermek zorunda kalır. “Boş” sınıfı bu durumda yanlış karar vermesini önler.
Modeli eğitirken arkadaşlarının yüzünü ya da sesini izinsiz kullanma. Nesne, şekil ya da el hareketleri gibi kişisel olmayan veriler seç.
Etkinlik · Model tasarım kartı
Bir problem seç ve tasarım kartını doldur. Kart, tasarımındaki eksikleri sana göstersin.
Tasarım kartı
Özet · Deftere yazalım
Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.
Yapay zekâ modeli nedir? Bir örnek veriniz. (10 puan)
Kedi ile köpeği ayırmak için kural yazmak neden zordur? Model bu sorunu nasıl çözer? (10 puan)
Bir modelin girdi, işlem ve çıktı parçalarını atık ayırma modeli üzerinde açıklayınız. (10 puan)
“Bir sayının çift olup olmadığını bulmak” için model tasarlamak uygun mudur? Neden? (10 puan)
Bir problemin modele uygun olup olmadığını anlamak için sorulacak dört soruyu yazınız. (10 puan)
Sınıf (etiket) nedir? Ses modeli için üç sınıf örneği yazınız. (10 puan)
Model tasarımının altı adımını sırasıyla yazınız. (10 puan)
Elma ve armut modelini yalnızca kırmızı elma fotoğraflarıyla eğitirsek ne olur? Nasıl düzeltiriz? (10 puan)
Atık ayırma modeline neden “boş” sınıfı eklenir? (10 puan)
Okulda model tasarlarken veri gizliliği için hangi kurallara uymalıyız? (10 puan)
Pekiştir · Oyunlar
Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.
Soldan bir kavram seç, sağdan ona uyan açıklamaya dokun.
Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.
Her problemi doğru kutuya yerleştir.
Bir kart seçerek başla.
Model tasarımının adımlarını sırala.
İlk adımı seçerek başla.
Kapanış · Kendini değerlendir
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
Modelin örneklerden nasıl öğrendiğini açıklayabiliyorum.
Bir problemin modele uygun olup olmadığını değerlendirebiliyorum.
Bir model için sınıfları ve veri planını belirleyebiliyorum.
Model tasarımının adımlarını sırasıyla yazabiliyorum.
Haftanın mini görevi · Gelecek haftaya hazırlık
Gelecek hafta sınıfta geliştireceğin model için bir plan hazırla.