Kod Kâşifi · 19. hafta · 8–12 Şubat 2027

5. sınıf · 19. hafta · BTY.5.4.2

Dijital gizlilik ve güvenlik

Paylaştığın bir fotoğraf, indirdiğin bir uygulama ya da tıkladığın bir bağlantı, düşündüğünden fazla bilgini başkalarına açabilir. Bu hafta dijital ortamdaki gizlilik ve güvenlik risklerini tanıyacak, her duruma uygun koruma önlemini seçecek ve seçimimizin nedenini açıklayacağız.

Tema 4 · Bilişim etiği ve siber güvenlik2 ders saati8–12 Şubat 2027

Isınma · Merak et

Bir fotoğrafta kaç bilgi var?

Deniz, yeni bisikletiyle evinin önünde çektiği fotoğrafı herkese açık hesabından paylaştı. Fotoğrafta şunlar görünüyor:

Üzerinde okulunun adı yazan forma
Arkada sokak tabelası ve kapı numarası
Fotoğrafın altında “Her gün 8.00’de okula bisikletle gidiyorum!” yazısı
Fotoğrafa eklenmiş konum etiketi

Bu fotoğrafı gören bir yabancı Deniz hakkında neler öğrenebilir? Deniz neyi farklı yapabilirdi?

Cevaba bak
Yabancı biri Deniz’in okulunu, evinin adresini ve her gün hangi saatte nerede olduğunu öğrenebilir. Deniz fotoğrafı yalnızca tanıdıklarına açık bir hesaptan paylaşabilir, forma ve tabelanın görünmediği bir fotoğraf seçebilir, konum etiketi ve saat bilgisi eklemeyebilirdi.

Adım 1 · Kişisel bilgi ve gizlilik

Bilgilerin sana aittir

Haftanın kavramı

Gizlilik

Kişisel bilgilerimizin korunması ve bu bilgileri kimin görebileceğine bizim karar vermemizdir.

Örnek: Profilimi yalnızca tanıdığım kişilerin görebileceği şekilde ayarlamak.

Kavram

Kişisel bilgi

Bir kişiyi tanımaya, bulmaya ya da ona ulaşmaya yarayan her türlü bilgidir.

Örnek: Ad soyad, adres, telefon, okul, fotoğraf, konum, şifre.

Paylaşım trafik ışığı

IşıkBilgi türüNe yapmalı?
🟢 YeşilSevdiğin renk, en sevdiğin kitap, hobilerin, kullanıcı adın (rumuz)Paylaşılabilir; yine de dikkatli ol.
🟡 SarıAdın, fotoğrafın, okulunun adı, doğum gününYalnızca tanıdığın kişilerle ve ailenin izniyle paylaş.
🔴 KırmızıŞifren, ev adresin, telefon numaran, T.C. kimlik numaran, anlık konumun, kart bilgileriAsla paylaşma; yalnızca ailen ve güvendiğin yetkililer bilmeli.
Dijital ayak izi

İnternette yaptığın her paylaşım, beğeni ve yorum bir iz bırakır. Silsen bile başkaları kopyasını almış olabilir. Paylaşmadan önce “Bunu herkes görse sorun olur mu?” diye düşün.

Adım 2 · Gizlilik ve güvenlik riskleri

Dijital dünyadaki tuzaklar

RiskNedir?Örnek
Oltalama (kimlik avı)Sahte mesaj ya da sitelerle şifre ve kişisel bilgi çalma girişimi“Hesabın kapanacak, hemen şifreni gir!” mesajı
Zararlı yazılımCihaza zarar veren ya da bilgi çalan programlarGüvenilmeyen siteden indirilen “bedava oyun”
Hesabın ele geçirilmesiBaşkasının şifreni öğrenip hesabına girmesiKolay tahmin edilen şifre: 123456
Fazla paylaşımGereğinden çok kişisel bilgi paylaşmakKonum etiketli, okul formalı fotoğraf
Gereksiz uygulama izinleriUygulamanın işine yaramayan bilgilere erişmesiFener uygulamasının rehbere erişmek istemesi
Yabancılarla iletişimTanımadığın kişilerin kendini başka biri gibi tanıtmasıOyunda “Ben de 11 yaşındayım, adresini ver.” diyen biri

Etkinlik: Oltalama dedektifi

Bu mesajda dört tehlike işareti var. Şüpheli bulduğun bölümlere dokun, sonra kontrol et.

Gönderen: +90 5xx xxx xx xx · Bugün 14.02

Tebrikler! Kardeş Market çekilişinde akıllı telefon KAZANDINIZ! Ödülünüzü almak için 24 saat içinde kardes-market-hediye.xyz/al adresine girip adınızı, adresinizi ve annenizin kart bilgilerini yazın. Kardeş Market

    Adım 3 · Koruma önlemleri

    Kendini korumanın yolları

    Güçlü şifreEn az 12 karakter; büyük-küçük harf, rakam ve sembol. Her hesaba farklı şifre.
    İki adımlı doğrulamaŞifreye ek olarak telefona gelen kodla giriş. Şifre çalınsa bile hesap korunur.
    Gizlilik ayarlarıProfili gizli yap, paylaşımları yalnızca tanıdıklar görsün.
    Uygulama izinleriUygulamaya yalnızca işine yarayan izinleri ver.
    Güncelleme ve korumaCihazı ve uygulamaları güncel tut, güvenlik yazılımı kullan.
    Önce düşün, sonra tıklaTanımadığın kişilerden gelen bağlantı ve dosyaları açma; ailene sor.
    Çıkış yapOrtak bilgisayarlarda işin bitince hesabından çıkış yap.
    Yardım isteSeni rahatsız eden bir durumda ailene ya da öğretmenine söyle.

    Etkinlik: Uygulama izni denetçisi

    “Süper Fener” uygulaması telefonunu el feneri gibi kullanmanı sağlıyor. Aşağıdaki izinleri istiyor. Her izin için karar ver, sonra kontrol et.

    Adım 4 · Önlem seç ve gerekçelendir

    Her duruma doğru önlem

    DurumUygun önlemNeden?
    Oyun hesabının şifresi doğum tarihinUzun ve tahmin edilemeyen yeni bir şifre belirlemekDoğum tarihi kolayca öğrenilip tahmin edilebilir.
    Okul bilgisayarında e-postan açık kaldıÇıkış yapmakSonraki kullanıcı hesabına girebilir.
    Bir arkadaşın “şu bağlantıya bak” diye garip bir mesaj attıTıklamadan önce arkadaşına başka yoldan sormakHesabı ele geçirilmiş olabilir; bağlantı oltalama olabilir.
    Yeni bir oyun konumuna erişmek istiyorİzni reddetmekOyunun çalışması için konuma ihtiyacı yok.
    Paylaşacağın fotoğrafta evinin kapı numarası görünüyorBaşka bir fotoğraf seçmek ya da paylaşmamakAdresin yabancıların eline geçebilir.
    Karar oyunu

    Güvenlik kalkanı

    Her durumda en uygun önlemi seç ve nedenini oku.

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

    Dijital gizlilik ve güvenlik

    1. Gizlilik: Kişisel bilgilerimizin korunması ve kimin görebileceğine bizim karar vermemizdir.
    2. Kişisel bilgi: Bir kişiyi tanımaya, bulmaya ya da ona ulaşmaya yarayan bilgidir (ad, adres, telefon, okul, fotoğraf, konum, şifre).
    3. Şifre, adres, telefon, T.C. kimlik numarası ve anlık konum asla paylaşılmaz.
    4. Riskler: oltalama, zararlı yazılım, hesabın ele geçirilmesi, fazla paylaşım, gereksiz uygulama izinleri, yabancılarla iletişim.
    5. Oltalama: Sahte mesaj ya da sitelerle şifre ve kişisel bilgi çalma girişimidir. İşaretleri: inanılmaz ödül, acele ettirme, tuhaf adres, bilgi isteme.
    6. Önlemler: güçlü ve farklı şifre, iki adımlı doğrulama, gizlilik ayarları, gerekli izinler, güncelleme, çıkış yapma.
    7. Uygulamaya yalnızca işine yarayan izinler verilir.
    8. Seni rahatsız eden bir durumda ailene ya da öğretmenine söyle.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Gizlilik nedir? Kişisel bilgilere dört örnek veriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Kişisel bilgilerimizin korunması ve kimin görebileceğine bizim karar vermemizdir. Örnekler: ad soyad, ev adresi, telefon numarası, şifre (okul adı, konum, fotoğraf).
    2. Hangi bilgiler asla paylaşılmamalıdır? Neden? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Şifre, ev adresi, telefon numarası, T.C. kimlik numarası, anlık konum ve kart bilgileri. Bu bilgilerle hesaplarımız ele geçirilebilir, bize ulaşılabilir ya da adımıza işlem yapılabilir.
    3. Oltalama nedir? Oltalama mesajlarının üç işaretini yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Sahte mesaj ya da sitelerle şifre ve kişisel bilgi çalma girişimidir. İşaretleri: katılmadığın bir çekilişi kazandığını söylemesi, acele ettirmesi, tuhaf bir adrese yönlendirmesi, kişisel ya da kart bilgisi istemesi.
    4. Dijital ayak izi nedir? Neden önemlidir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      İnternette yaptığımız paylaşım, beğeni ve yorumların bıraktığı izlerdir. Silinse bile kopyalanmış olabileceği için yıllar sonra bile görülebilir; bu yüzden paylaşmadan önce düşünmeliyiz.
    5. Bir el feneri uygulaması rehberinize ve konumunuza erişmek istiyor. Ne yaparsınız? Neden? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      İzinleri reddederim. El fenerinin çalışması için yalnızca flaşa erişim gerekir; rehber ve konum izni bilgilerimin toplanmasına yol açabilir. Gereksiz izin isteyen uygulamayı silmeyi de düşünürüm.
    6. İki adımlı doğrulama nedir? Hesabımızı nasıl korur? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Şifreye ek olarak telefona gelen bir kodla giriş yapılmasıdır. Şifremiz çalınsa bile kod olmadan hesabımıza girilemez.
    7. Güçlü bir şifrenin özelliklerini yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      En az 12 karakterli olur; büyük ve küçük harf, rakam ve sembol içerir; ad, doğum tarihi gibi tahmin edilebilir bilgiler içermez; her hesap için farklıdır.
    8. Okul bilgisayarında oyun hesabınızdan çıkış yapmayı unutursanız ne olabilir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Bilgisayarı sonra kullanan kişi hesabıma girebilir; mesajlarımı okuyabilir, eşyalarımı harcayabilir ya da benim adıma paylaşım yapabilir.
    9. Deniz’in paylaştığı fotoğraftaki gizlilik risklerini ve alması gereken önlemleri yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Fotoğrafta okulu, adresi, her gün nerede olduğu ve konumu görünüyor. Profilini gizli yapmalı, okul ve adres bilgisi görünmeyen bir fotoğraf seçmeli, konum ve saat bilgisi eklememeliydi.
    10. Oyunda tanımadığınız biri adresinizi ve okulunuzu soruyor. Ne yaparsınız? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Bilgilerimi vermem, konuşmayı sürdürmem, kişiyi engeller ve şikâyet ederim. Durumu aileme ya da öğretmenime anlatırım.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusugizlilikoltalamadijital ayak iziiki adımlı doğrulamaizinkişisel bilgi
    1. Kişisel bilgilerimizin korunmasına ve kimin göreceğine karar vermemize denir.
    2. Sahte mesajlarla şifre çalma girişimine denir.
    3. İnternette yaptığımız paylaşımların bıraktığı izlere denir.
    4. Şifreye ek olarak telefona gelen kodla giriş yapmaya denir.
    5. Uygulamaya yalnızca işine yarayan verilmelidir.
    6. Ad, adres ve telefon numarası birer örneğidir.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Sınıflandırma oyunu

    Paylaşım trafik ışığı

    Her bilgiyi doğru ışığa yerleştir.

    0 / 12

    Bir kart seçerek başla.

    Eşleştirme

    Risk ve önlem

    Soldan bir risk seç, sağdan ona uygun önleme dokun.

    0 / 7

    Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

    Hafıza oyunu

    Kavram ve örnek

    Kartları çevir; her kavramı örneğiyle eşleştir.

    0 hamle

    Herhangi bir karta dokun.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Gizlilik ve kişisel bilgi kavramlarını açıklayabiliyorum.

    Hangi bilgilerin paylaşılmaması gerektiğini biliyorum.

    Oltalama mesajlarının işaretlerini fark edebiliyorum.

    Bir duruma uygun koruma önlemini seçip nedenini açıklayabiliyorum.

    Haftanın mini görevi · Ailenle birlikte

    Gizlilik kontrolü

    Ailenle birlikte kullandığın bir cihazı ya da hesabı incele.

    1. Bir uygulamanın izinlerine bak; gereksiz olanları ailenle birlikte kapat.
    2. Hesabının gizlilik ayarlarını kontrol et: Paylaşımlarını kimler görebiliyor?
    3. Şifrelerinin güçlü olup olmadığını ailenle konuş (şifreyi kimseye söylemeden).
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: fotoğraftaki bilgiler (6 dk)
    2. Gizlilik, kişisel bilgi ve trafik ışığı (10 dk)
    3. Riskler tablosu (8 dk)
    4. Oltalama dedektifi (10 dk)
    5. Koruma önlemleri (6 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Uygulama izni denetçisi (8 dk)
    2. Duruma uygun önlem ve güvenlik kalkanı (12 dk)
    3. Oyunlar (12 dk)
    4. Deftere yazalım (8 dk)