Gizlilik
Kişisel bilgilerimizin korunması ve bu bilgileri kimin görebileceğine bizim karar vermemizdir.
Örnek: Profilimi yalnızca tanıdığım kişilerin görebileceği şekilde ayarlamak.
5. sınıf · 19. hafta · BTY.5.4.2
Paylaştığın bir fotoğraf, indirdiğin bir uygulama ya da tıkladığın bir bağlantı, düşündüğünden fazla bilgini başkalarına açabilir. Bu hafta dijital ortamdaki gizlilik ve güvenlik risklerini tanıyacak, her duruma uygun koruma önlemini seçecek ve seçimimizin nedenini açıklayacağız.
Isınma · Merak et
Deniz, yeni bisikletiyle evinin önünde çektiği fotoğrafı herkese açık hesabından paylaştı. Fotoğrafta şunlar görünüyor:
Bu fotoğrafı gören bir yabancı Deniz hakkında neler öğrenebilir? Deniz neyi farklı yapabilirdi?
Adım 1 · Kişisel bilgi ve gizlilik
Kişisel bilgilerimizin korunması ve bu bilgileri kimin görebileceğine bizim karar vermemizdir.
Örnek: Profilimi yalnızca tanıdığım kişilerin görebileceği şekilde ayarlamak.
Bir kişiyi tanımaya, bulmaya ya da ona ulaşmaya yarayan her türlü bilgidir.
Örnek: Ad soyad, adres, telefon, okul, fotoğraf, konum, şifre.
| Işık | Bilgi türü | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| 🟢 Yeşil | Sevdiğin renk, en sevdiğin kitap, hobilerin, kullanıcı adın (rumuz) | Paylaşılabilir; yine de dikkatli ol. |
| 🟡 Sarı | Adın, fotoğrafın, okulunun adı, doğum günün | Yalnızca tanıdığın kişilerle ve ailenin izniyle paylaş. |
| 🔴 Kırmızı | Şifren, ev adresin, telefon numaran, T.C. kimlik numaran, anlık konumun, kart bilgileri | Asla paylaşma; yalnızca ailen ve güvendiğin yetkililer bilmeli. |
İnternette yaptığın her paylaşım, beğeni ve yorum bir iz bırakır. Silsen bile başkaları kopyasını almış olabilir. Paylaşmadan önce “Bunu herkes görse sorun olur mu?” diye düşün.
Adım 2 · Gizlilik ve güvenlik riskleri
| Risk | Nedir? | Örnek |
|---|---|---|
| Oltalama (kimlik avı) | Sahte mesaj ya da sitelerle şifre ve kişisel bilgi çalma girişimi | “Hesabın kapanacak, hemen şifreni gir!” mesajı |
| Zararlı yazılım | Cihaza zarar veren ya da bilgi çalan programlar | Güvenilmeyen siteden indirilen “bedava oyun” |
| Hesabın ele geçirilmesi | Başkasının şifreni öğrenip hesabına girmesi | Kolay tahmin edilen şifre: 123456 |
| Fazla paylaşım | Gereğinden çok kişisel bilgi paylaşmak | Konum etiketli, okul formalı fotoğraf |
| Gereksiz uygulama izinleri | Uygulamanın işine yaramayan bilgilere erişmesi | Fener uygulamasının rehbere erişmek istemesi |
| Yabancılarla iletişim | Tanımadığın kişilerin kendini başka biri gibi tanıtması | Oyunda “Ben de 11 yaşındayım, adresini ver.” diyen biri |
Bu mesajda dört tehlike işareti var. Şüpheli bulduğun bölümlere dokun, sonra kontrol et.
Gönderen: +90 5xx xxx xx xx · Bugün 14.02
Tebrikler! Kardeş Market çekilişinde akıllı telefon KAZANDINIZ! Ödülünüzü almak için 24 saat içinde kardes-market-hediye.xyz/al adresine girip adınızı, adresinizi ve annenizin kart bilgilerini yazın. Kardeş Market
Adım 3 · Koruma önlemleri
“Süper Fener” uygulaması telefonunu el feneri gibi kullanmanı sağlıyor. Aşağıdaki izinleri istiyor. Her izin için karar ver, sonra kontrol et.
Adım 4 · Önlem seç ve gerekçelendir
| Durum | Uygun önlem | Neden? |
|---|---|---|
| Oyun hesabının şifresi doğum tarihin | Uzun ve tahmin edilemeyen yeni bir şifre belirlemek | Doğum tarihi kolayca öğrenilip tahmin edilebilir. |
| Okul bilgisayarında e-postan açık kaldı | Çıkış yapmak | Sonraki kullanıcı hesabına girebilir. |
| Bir arkadaşın “şu bağlantıya bak” diye garip bir mesaj attı | Tıklamadan önce arkadaşına başka yoldan sormak | Hesabı ele geçirilmiş olabilir; bağlantı oltalama olabilir. |
| Yeni bir oyun konumuna erişmek istiyor | İzni reddetmek | Oyunun çalışması için konuma ihtiyacı yok. |
| Paylaşacağın fotoğrafta evinin kapı numarası görünüyor | Başka bir fotoğraf seçmek ya da paylaşmamak | Adresin yabancıların eline geçebilir. |
Her durumda en uygun önlemi seç ve nedenini oku.
Özet · Deftere yazalım
Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.
Gizlilik nedir? Kişisel bilgilere dört örnek veriniz. (10 puan)
Hangi bilgiler asla paylaşılmamalıdır? Neden? (10 puan)
Oltalama nedir? Oltalama mesajlarının üç işaretini yazınız. (10 puan)
Dijital ayak izi nedir? Neden önemlidir? (10 puan)
Bir el feneri uygulaması rehberinize ve konumunuza erişmek istiyor. Ne yaparsınız? Neden? (10 puan)
İki adımlı doğrulama nedir? Hesabımızı nasıl korur? (10 puan)
Güçlü bir şifrenin özelliklerini yazınız. (10 puan)
Okul bilgisayarında oyun hesabınızdan çıkış yapmayı unutursanız ne olabilir? (10 puan)
Deniz’in paylaştığı fotoğraftaki gizlilik risklerini ve alması gereken önlemleri yazınız. (10 puan)
Oyunda tanımadığınız biri adresinizi ve okulunuzu soruyor. Ne yaparsınız? (10 puan)
Pekiştir · Oyunlar
Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.
Her bilgiyi doğru ışığa yerleştir.
Bir kart seçerek başla.
Soldan bir risk seç, sağdan ona uygun önleme dokun.
Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.
Kartları çevir; her kavramı örneğiyle eşleştir.
Herhangi bir karta dokun.
Kapanış · Kendini değerlendir
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
Gizlilik ve kişisel bilgi kavramlarını açıklayabiliyorum.
Hangi bilgilerin paylaşılmaması gerektiğini biliyorum.
Oltalama mesajlarının işaretlerini fark edebiliyorum.
Bir duruma uygun koruma önlemini seçip nedenini açıklayabiliyorum.
Haftanın mini görevi · Ailenle birlikte
Ailenle birlikte kullandığın bir cihazı ya da hesabı incele.