Yapay zekâ uygulaması
Verilerden öğrenerek tahmin yapan, karar veren ya da öneride bulunan yazılım ve cihazlardır.
Örnek: Video öneri sistemi, sesli asistan, robot süpürge.
5. sınıf · 20. hafta · BTY.5.5.1
Sabah telefonunun kilidini açtığında, yolda harita uygulamasına baktığında ya da akşam bir video izlerken yapay zekâ çoğu zaman sessizce çalışır. Bu hafta yapay zekâ uygulamalarını günlük hayattan örneklerle tanıyacak, her uygulamanın hangi veriyi kullandığını, nasıl bir işlem yaptığını ve hangi sonucu ürettiğini inceleyeceğiz.
Isınma · Merak et
Ela’nın bir günü. Sence hangilerinde yapay zekâ çalışıyor olabilir?
Adım 1 · Yapay zekânın kullanıldığı alanlar
Verilerden öğrenerek tahmin yapan, karar veren ya da öneride bulunan yazılım ve cihazlardır.
Örnek: Video öneri sistemi, sesli asistan, robot süpürge.
Hesap makinesi ya da çalar saat her zaman aynı kurala göre çalışır. Yapay zekâ uygulamaları ise verilerden öğrenir ve yeni durumlarda tahmin yapar. Bir uygulamanın yapay zekâ kullanıp kullanmadığını anlamak için “Bu uygulama örneklerden öğreniyor mu?” diye sor.
Adım 2 · Bir uygulamanın bileşenleri
Her yapay zekâ uygulaması üç bileşenle çalışır: Bir veri alır, bu veri üzerinde bir işlem yapar ve bir sonuç üretir.
| Uygulama | Veri | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Navigasyon uygulaması | Konumlar ve yollardaki araçların hızları | Yolların ne kadar süreceğini karşılaştırıp tahmin etmek | En hızlı rotayı göstermek |
| Video öneri sistemi | İzlediğin ve beğendiğin videolar | Benzer izleyicilerin beğendiklerini bulmak | İlgini çekebilecek videoları önermek |
| E-posta spam filtresi | Gelen e-postaların metni ve göndereni | Mesajı daha önce görülen istenmeyen e-postalarla karşılaştırmak | E-postayı gelen kutusuna ya da spam klasörüne koymak |
| Otomatik çeviri | Türkçe yazılmış bir cümle | Milyonlarca çeviri örneğinden öğrendikleriyle anlamı başka dile aktarmak | İngilizce cümleyi göstermek |
| Yüz tanıma kilidi | Ön kameranın çektiği yüz görüntüsü | Görüntüyü kayıtlı yüzle karşılaştırmak | Telefonun kilidini açmak ya da açmamak |
| Robot süpürge | Sensörlerden gelen engel ve mesafe bilgisi | Evin haritasını çıkarıp engelleri tanımak | Engellere çarpmadan temizlik rotası izlemek |
Bir uygulama seç, sonra veri, işlem ve sonuç kutularında doğru seçenekleri bul. Tablonun gizli olduğunu düşün, önce kendin dene!
Etkinlik · Öneri sistemi simülatörü
Aşağıdaki videolardan istediklerini beğen ya da beğenme. Öneri sistemi senin seçimlerini veri olarak kullanacak, beğendiğin konuları sayacak (işlem) ve sana yeni bir video önerecek (sonuç).
Sistemin düşüncesi
Öneri sistemi hep beğendiğin konulara benzer videolar gösterirse başka konuları hiç görmeyebilirsin. Ara sıra farklı konuları kendin araştırmak ufkunu açar.
Özet · Deftere yazalım
Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.
Yapay zekâ uygulaması nedir? Günlük hayattan üç örnek veriniz. (10 puan)
Yapay zekânın kullanıldığı dört alanı birer örnekle yazınız. (10 puan)
Hesap makinesi neden bir yapay zekâ uygulaması değildir? (10 puan)
Bir yapay zekâ uygulamasının üç bileşenini yazınız. (10 puan)
Navigasyon uygulamasının veri, işlem ve sonuç bileşenlerini yazınız. (10 puan)
Spam filtresi nasıl çalışır? Bileşenleriyle açıklayınız. (10 puan)
Yüz tanıma kilidinde veri ve sonuç nedir? (10 puan)
Öneri sistemleri hangi verileri kullanır? Hangi sonucu üretir? (10 puan)
Öneri balonu nedir? Bundan korunmak için ne yapabiliriz? (10 puan)
Robot süpürgenin bir yapay zekâ uygulaması olduğunu bileşenleriyle açıklayınız. (10 puan)
Pekiştir · Oyunlar
Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.
Soldan bir uygulama seç, sağdan kullanıldığı alana dokun.
Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.
Her uygulamayı doğru kutuya yerleştir.
Bir kart seçerek başla.
Kartları çevir; her verinin hangi sonuca dönüştüğünü bul.
Herhangi bir karta dokun.
Kapanış · Kendini değerlendir
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
Yapay zekâ uygulamalarına günlük hayattan örnek verebiliyorum.
Yapay zekânın kullanıldığı alanları sayabiliyorum.
Yapay zekâ uygulamasını sıradan bir programdan ayırt edebiliyorum.
Bir uygulamanın veri, işlem ve sonuç bileşenlerini yazabiliyorum.
Haftanın mini görevi · Evde
Evinde ya da ailenin telefonunda kullanılan yapay zekâ uygulamalarını bul.