Kod Kâşifi · 21. hafta · 22–26 Şubat 2027

5. sınıf · 21. hafta · BTY.5.5.1

Yapay zekâ uygulamalarını sınıflandırma

Kütüphanedeki kitaplar türlerine göre raflara dizilir; böylece aradığımızı kolayca buluruz. Yapay zekâ uygulamaları da benzer yönlerine göre gruplandırılabilir. Bu hafta yapay zekâ örneklerinin ortak ve farklı yönlerini bulacak, onları kullanım amaçlarına göre sınıflandıracağız.

Tema 5 · Yapay zekâ2 ders saati22–26 Şubat 2027

Isınma · Merak et

Bu uygulamaları nasıl gruplarsın?

Bitki tanıma uygulaması
Müzik öneri sistemi
Otomatik çeviri
Yüz tanıma kilidi
Video öneri sistemi
Sesli asistan

Bu altı uygulamayı ikişerli üç gruba ayır. Neye göre grupladın? Arkadaşın farklı gruplamış olabilir mi?

Cevaba bak
Bir gruplama: Tanıyanlar (bitki tanıma, yüz tanıma), Önerenler (müzik ve video önerisi), Dille çalışanlar (çeviri, sesli asistan). Bu gruplamada ölçüt kullanım amacıdır. Uygulamaları kullandıkları veri türüne (görüntü, ses, metin) göre gruplasaydın farklı gruplar çıkardı. Sınıflandırmanın sonucu, seçilen ölçüte bağlıdır.

Adım 1 · Ortak yönler

Hepsinin ortak noktası

Haftanın kavramı

Sınıflandırma

Varlıkları ortak özelliklerine göre gruplara ayırmaktır. Bunun için önce bir ölçüt seçilir.

Örnek: Yapay zekâ uygulamalarını kullanım amacına göre gruplamak.

Bütün yapay zekâ uygulamaları…

  1. 1veri kullanır,
  2. 2örneklerden öğrenir,
  3. 3veri üzerinde bir işlem yapar,
  4. 4bir sonuç üretir (karar, öneri, tahmin, içerik),
  5. 5yanlış sonuç verebilir; kontrol edilmesi gerekir.

Adım 2 · Farklı yönler

Onları birbirinden ayıran özellikler

Farklılık ölçütüSeçeneklerÖrnek
Kullanım amacıTanıma, öneri, tahmin, dil ve iletişim, üretme, hareket ve robotikYüz tanıma kilidi “tanır”, video sitesi “önerir”.
Kullandığı veri türüGörüntü, ses, metin, sayısal ölçüm, konum, sensör verisiÇeviri metin, sesli asistan ses kullanır.
Ürettiği sonuçKarar, öneri, tahmin, yeni içerik, hareketResim üreten yapay zekâ yeni bir içerik üretir.
Kullanıldığı yerTelefon, ev, araç, internet sitesi, hastane, tarlaRobot süpürge evde, navigasyon araçta çalışır.

Etkinlik: İki uygulamayı karşılaştır

İki uygulama seç. Ortak ve farklı yönleri ortaya çıksın.

    Ortak yönler

        Adım 3 · Kullanım amacına göre gruplandırma

        Altı amaç, altı grup

        TanımaGörüntü ya da sesteki nesneyi, yüzü, sesi tanır. Örnek: bitki tanıma, yüz tanıma kilidi.
        ÖneriGeçmiş tercihlerine göre içerik ya da ürün önerir. Örnek: video ve müzik önerisi.
        TahminVerilere bakarak gelecekte ne olacağını tahmin eder. Örnek: hava durumu, varış süresi.
        Dil ve iletişimKonuşmayı ve yazıyı anlar, üretir, çevirir. Örnek: sesli asistan, çeviri.
        ÜretmeYazılan tarife göre yeni resim, metin ya da müzik üretir.
        Hareket ve robotikÇevresini algılayıp hareket eder. Örnek: robot süpürge, depo robotları.

        Etkinlik: Ölçütü değiştir, gruplar değişsin

        Aynı on uygulamayı farklı ölçütlere göre grupla.

        Gruplama ölçütü

        Bir uygulama birden fazla gruba girebilir

        Sesli asistan hem konuşmayı anlar (dil ve iletişim) hem de ses tanır (tanıma). Sınıflandırırken uygulamanın en temel amacına bakarız.

        Özet · Deftere yazalım

        Defterine bunları yaz

        Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

        Yapay zekâ uygulamalarını sınıflandırma

        1. Sınıflandırma: Varlıkları ortak özelliklerine göre gruplara ayırmaktır; önce bir ölçüt seçilir.
        2. Ortak yönler: Bütün yapay zekâ uygulamaları veri kullanır, örneklerden öğrenir, işlem yapar, sonuç üretir ve kontrol edilmelidir.
        3. Farklı yönler: kullanım amacı, veri türü, ürettiği sonuç, kullanıldığı yer.
        4. Amaca göre gruplar: tanıma, öneri, tahmin, dil ve iletişim, üretme, hareket ve robotik.
        5. Aynı uygulamalar farklı ölçütlerle farklı gruplara ayrılır.
        6. Bir uygulama birden fazla gruba girebilir; temel amacına göre sınıflandırılır.

        Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

        Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

        Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

        1. Sınıflandırma nedir? Sınıflandırma yapmadan önce ne belirlenmelidir? (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Varlıkları ortak özelliklerine göre gruplara ayırmaktır. Önce gruplamanın ölçütü belirlenmelidir.
        2. Yapay zekâ uygulamalarının üç ortak yönünü yazınız. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Hepsi veri kullanır, örneklerden öğrenir ve bir sonuç üretir (yanlış sonuç verebilir).
        3. Yapay zekâ uygulamalarını birbirinden ayıran dört ölçüt yazınız. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Kullanım amacı, kullandığı veri türü, ürettiği sonuç ve kullanıldığı yer.
        4. Yapay zekâ uygulamaları kullanım amacına göre hangi gruplara ayrılır? Her gruba bir örnek veriniz. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Tanıma (bitki tanıma), öneri (video önerisi), tahmin (hava durumu), dil ve iletişim (çeviri), üretme (resim üreten yapay zekâ), hareket ve robotik (robot süpürge).
        5. Otomatik çeviri ile sesli asistanın ortak ve farklı yönlerini yazınız. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          İkisi de dil ve iletişim amacıyla kullanılır ve dili anlar. Çeviri metin kullanıp metni başka dile çevirir; sesli asistan ses kullanıp soruyu cevaplar ya da komutu uygular.
        6. Yüz tanıma kilidi ile video öneri sisteminin farklı yönlerini yazınız. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Yüz tanıma kilidinin amacı tanımadır, görüntü verisi kullanır ve kilidi açma kararı verir. Video öneri sisteminin amacı öneridir, izleme geçmişini kullanır ve video önerir.
        7. Hava durumu tahmini hangi gruba girer? Neden? (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Tahmin grubuna girer. Çünkü geçmiş ve güncel ölçümlere bakarak gelecekteki havayı tahmin eder.
        8. Aynı uygulamalar neden farklı şekillerde gruplanabilir? Örnekle açıklayınız. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Çünkü gruplama seçilen ölçüte bağlıdır. Örneğin yüz tanıma ve bitki tanıma amaca göre aynı gruptadır (tanıma); kullanıldığı yere göre de ikisi telefon grubundadır, ama hava durumu tahmini internet sitesi grubuna girer.
        9. Resim üreten yapay zekâyı diğer yapay zekâ uygulamalarından ayıran özellik nedir? (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Var olan bir şeyi tanımak ya da önermek yerine yazılan tarife göre yeni bir içerik üretir.
        10. Sesli asistan hem “tanıma” hem “dil ve iletişim” grubuna girebilir mi? Açıklayınız. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Girebilir. Sesi tanıdığı için tanıma, konuşmayı anlayıp cevap verdiği için dil ve iletişim grubuna girer. Temel amacı iletişim olduğu için çoğunlukla dil ve iletişim grubunda sınıflandırılır.

        Boşluk doldurma

        Kelime kutususınıflandırmaölçüttanımaöneritahminüretme
        1. Varlıkları ortak özelliklerine göre gruplara ayırmaya denir.
        2. Gruplamanın neye göre yapılacağını gösteren özelliğe denir.
        3. Bitki tanıma uygulaması kullanım amacına göre grubundadır.
        4. Müzik öneri sistemi kullanım amacına göre grubundadır.
        5. Hava durumunu önceden bildiren uygulama grubundadır.
        6. Yazılan tarife göre resim yapan yapay zekâ grubundadır.

        Pekiştir · Oyunlar

        Oynayarak tekrar et

        Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

        Sınıflandırma oyunu

        Amaca göre grupla

        Her uygulamayı kullanım amacının kutusuna yerleştir.

        0 / 12

        Bir kart seçerek başla.

        Sınıflandırma oyunu

        Veri türüne göre grupla

        Aynı türden uygulamaları bu kez kullandıkları veriye göre ayır.

        0 / 9

        Bir kart seçerek başla.

        Eşleştirme

        Uygulama ve sonucu

        Soldan bir uygulama seç, sağdan ürettiği sonuca dokun.

        0 / 7

        Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

        Kapanış · Kendini değerlendir

        Bu hafta neler öğrendin?

        Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

        Yapay zekâ uygulamalarının ortak yönlerini söyleyebiliyorum.

        İki yapay zekâ uygulamasını karşılaştırıp farklarını yazabiliyorum.

        Uygulamaları kullanım amacına göre gruplandırabiliyorum.

        Gruplamanın seçilen ölçüte bağlı olduğunu açıklayabiliyorum.

        Haftanın mini görevi · Evde

        Yapay zekâ kartlarım

        Altı yapay zekâ uygulaması için küçük kartlar hazırla.

        1. Her karta uygulamanın adını, amacını, veri türünü ve sonucunu yaz.
        2. Kartları önce amaca, sonra veri türüne göre grupla.
        3. İki gruplama arasındaki farkı ailene anlat.
        Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

        1. ders (40 dk)

        1. Merak et: altı uygulamayı grupla (8 dk)
        2. Sınıflandırma ve ortak yönler (8 dk)
        3. Farklılık ölçütleri (8 dk)
        4. İki uygulamayı karşılaştır etkinliği (10 dk)
        5. Kullanım amacına göre gruplar (6 dk)

        2. ders (40 dk)

        1. Ölçütü değiştir etkinliği (10 dk)
        2. Oyunlar (14 dk)
        3. Klasik sorulardan seçme (8 dk)
        4. Deftere yazalım (8 dk)