Yapay zekâ etiği
Yapay zekânın insanlara zarar vermeden, adil, dürüst, güvenli ve gizliliğe saygılı biçimde geliştirilmesi ve kullanılması için uyulması gereken ilkelerdir.
Örnek: Yapay zekâyla üretilen bir görseli paylaşırken bunu belirtmek.
5. sınıf · 22. hafta · BTY.5.5.2
Yapay zekâ ödevimize yardım eder, fotoğraf düzenler, soru cevaplar. Ama bazen yanlış bilgi verir, gerçeğe çok benzeyen sahte görüntüler üretir ya da bizden fazla bilgi toplar. Bu hafta yapay zekâdaki etik, güvenlik ve gizlilik risklerini tanıyacak ve bu riskleri azaltmak için önlemler önereceğiz.
Isınma · Merak et
Sınıf grubunda bir fotoğraf dolaşıyor: Okul müdürü, bahçede bir dinozorla selfie çekiyor! Altında “Yarın okul tatil!” yazıyor.
Bu fotoğrafa inanır mısın? Gerçek olup olmadığını nasıl anlarsın? Böyle bir fotoğrafı paylaşmak neden sorun olabilir?
Adım 1 · Yapay zekâ etiği
Yapay zekânın insanlara zarar vermeden, adil, dürüst, güvenli ve gizliliğe saygılı biçimde geliştirilmesi ve kullanılması için uyulması gereken ilkelerdir.
Örnek: Yapay zekâyla üretilen bir görseli paylaşırken bunu belirtmek.
Adım 2 · Etik, güvenlik ve gizlilik riskleri
| Risk | Ne demek? | Örnek |
|---|---|---|
| Yanlış bilgi | Yapay zekâ emin görünerek yanlış ya da uydurma bilgi verebilir. | Olmayan bir kitabı kaynak olarak göstermek |
| Sahte içerik | Gerçeğe çok benzeyen sahte görüntü, ses ya da video üretilebilir. | Ünlü birinin hiç söylemediği sözleri söylediği video |
| Yanlılık | Tek tip verilerle eğitilen yapay zekâ bazı gruplara haksızlık yapabilir. | Yalnızca açık tenli yüzlerle eğitilip koyu tenli yüzleri tanımayan sistem |
| Gizlilik ihlali | Yapay zekâ araçları yazdıklarımızı ve yüklediklerimizi saklayabilir. | Sohbet aracına adres ve okul bilgisini yazmak |
| Kopya ve intihal | Başkasının yaptığı ödevi yapay zekâya yaptırıp kendi işi gibi sunmak | Yapay zekânın yazdığı kompozisyonu aynen teslim etmek |
| Aşırı güven | Yapay zekâya her konuda inanıp kendi düşünmeyi bırakmak | Yanlış bir yol tarifine sorgulamadan uymak |
Bu park “fotoğrafı” yapay zekâyla üretildi. Üretilmiş görüntülerde sık görülen beş hata var. Şüpheli yerlere dokun, sonra kontrol et.
Yapay zekâ araçları geliştikçe bu hatalar azalıyor. Bu yüzden yalnızca görüntüye bakmak yetmez; kaynağı kontrol etmek ve haberi güvenilir yerlerde aramak gerekir.
Adım 3 · Riskleri azaltan önlemler
| Risk | Önlem |
|---|---|
| Yanlış bilgi | Önemli bilgileri ders kitabı ve güvenilir sitelerle karşılaştır. |
| Sahte içerik | Kaynağını kontrol et; emin olmadığın içeriği paylaşma; ürettiğin içeriğe “yapay zekâyla üretildi” notu ekle. |
| Yanlılık | Sonuçları sorgula; bazı insanlara haksızlık olup olmadığına bak; fark edersen bildir. |
| Gizlilik ihlali | Yapay zekâ araçlarına kişisel bilgi, fotoğraf ve şifre yükleme. |
| Kopya ve intihal | Yapay zekâdan açıklama ve fikir al, ödevi kendin yaz; kullandıysan belirt. |
| Aşırı güven | Son kararı sen ver; ailene ve öğretmenine danış. |
Sınıfınızda uyulmasını istediğin kuralları seç. Sözleşme kendiliğinden oluşsun.
Yapay zekâ sözleşmemiz
Her durumda en doğru davranışı seç.
Özet · Deftere yazalım
Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.
Yapay zekâ etiği nedir? (10 puan)
Yapay zekâ etiğinin dört temel ilkesini yazınız. (10 puan)
Yapay zekâ kullanırken karşılaşılabilecek dört riski yazınız. (10 puan)
Sahte içerik nedir? Neden tehlikelidir? (10 puan)
Yapay zekâyla üretilmiş bir görüntünün üç ipucunu yazınız. (10 puan)
Yanlılık nedir? Bir örnekle açıklayınız. (10 puan)
Yapay zekâ sohbet araçlarına neden kişisel bilgi yazmamalıyız? (10 puan)
Ödevinizde yapay zekâ kullanmak istiyorsunuz. Etik davranmak için neler yaparsınız? (10 puan)
Sınıf grubunda yapay zekâyla üretildiğini düşündüğünüz bir fotoğraf paylaşıldı. Ne yaparsınız? (10 puan)
“Son kararı insan vermelidir.” ilkesini bir örnekle açıklayınız. (10 puan)
Pekiştir · Oyunlar
Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.
Her durumu ilgili riskin kutusuna yerleştir.
Bir kart seçerek başla.
Soldan bir risk seç, sağdan onu azaltan önleme dokun.
Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.
Kartları çevir; her ilkeyi örneğiyle eşleştir.
Herhangi bir karta dokun.
Kapanış · Kendini değerlendir
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
Yapay zekâ etiğinin ne olduğunu açıklayabiliyorum.
Yapay zekâdaki etik, güvenlik ve gizlilik risklerini sayabiliyorum.
Üretilmiş bir görüntünün ipuçlarını fark edebiliyorum.
Her risk için uygun bir önlem önerebiliyorum.
Haftanın mini görevi · Ailenle birlikte
Ailenle birlikte yapay zekâ araçlarını kullanma kurallarınızı belirleyin.