Kod Kâşifi · 23. hafta · 15–19 Mart 2027

5. sınıf · 23. hafta · BTY.5.5.2

Yapay zekâyı güvenle kullanma

Bir yapay zekâ uygulaması indirmeden önce nelere bakmalıyız? Bu hafta etik ile bilgi güvenliğinin temel bileşenlerini birbirinden ayıracak, sonra gerçek bir uygulama mağazası sayfasına benzeyen örnekleri gizlilik ve güvenlik ölçütleriyle değerlendireceğiz.

Tema 5 · Yapay zekâ2 ders saati15–19 Mart 2027

Isınma · Merak et

Günlüğün başına gelenler

Zeynep, yapay zekâlı bir günlük uygulamasına her gün yazı yazıyor. Bir gün üç sorunla karşılaştı:

1. sorunKardeşi, Zeynep’in şifresini tahmin edip günlüğünü okudu.
2. sorunUygulama bir hata yüzünden bazı yazılarının sonunu sildi.
3. sorunSınav haftası uygulamanın sunucusu çöktü; Zeynep notlarına ulaşamadı.

Üç sorun da “bilgi güvenliği” sorunu. Sence her biri bilginin hangi özelliğine zarar verdi?

Cevaba bak
1. sorunda bilginin gizliliği bozuldu: Yetkisi olmayan biri okudu. 2. sorunda bütünlüğü bozuldu: Bilgi değişti, eksildi. 3. sorunda erişilebilirliği bozuldu: Bilgiye gerektiğinde ulaşılamadı. Bu üçü bilgi güvenliğinin temel bileşenleridir.

Adım 1 · Bilgi güvenliğinin temel bileşenleri

Üç ayaklı tabure

Haftanın kavramı

Bilgi güvenliği

Bilginin izinsiz kişilerin eline geçmesini, bozulmasını ve ulaşılamaz hâle gelmesini önlemek için alınan önlemlerin tümüdür.

Örnek: Hesapta iki adımlı doğrulama kullanmak, dosyaların yedeğini almak.

Bilgigüvenliği 🔒 GizlilikYalnız yetkili görür 🧩 BütünlükBilgi bozulmaz 🔓 ErişilebilirlikGerektiğinde ulaşılır
BileşenAnlamıBozulursa ne olur?Önlem
GizlilikBilgiyi yalnızca yetkili kişiler görebilir.Özel bilgiler başkalarının eline geçer.Güçlü şifre, iki adımlı doğrulama, gizlilik ayarları
BütünlükBilgi izinsiz değiştirilmez, eksilmez, bozulmaz.Notlar, ödevler, mesajlar değişir ya da kaybolur.Güvenilir uygulama, güncelleme, değişiklik geçmişi
ErişilebilirlikBilgiye gerektiğinde ulaşılabilir.İhtiyaç anında dosyaya ya da hesaba girilemez.Yedek alma, şifreyi unutmama, güvenilir hizmet
Üç ayaklı tabure

Bilgi güvenliğini üç ayaklı bir tabureye benzetebilirsin. Ayaklardan biri kırılırsa tabure devrilir. Gizlilik, bütünlük ve erişilebilirliğin üçü de korunmalıdır.

Adım 2 · Etik ile bilgi güvenliğini ayırt etme

Doğru davranmak ve korunmak

Etiğin bileşenleri

Teknolojiyi kullanırken nasıl davrandığımızla ilgilidir.

  • Dürüstlük: Yapay zekâ kullandığını belirtmek
  • Saygı: Başkalarının görüntüsünü izinsiz kullanmamak
  • Adalet: Kimseye haksızlık yapmamak
  • Sorumluluk: Kararlarının sonuçlarını üstlenmek

Bilgi güvenliğinin bileşenleri

Bilgiyi tehlikelerden korumakla ilgilidir.

  • Gizlilik: Bilgiyi yalnız yetkililer görür
  • Bütünlük: Bilgi bozulmaz
  • Erişilebilirlik: Bilgiye gerektiğinde ulaşılır
İkisi birlikte çalışır

Etik davranan biri başkalarının bilgilerine izinsiz bakmaz; bu, bilgi güvenliğinin gizlilik bileşenini de korur. Yani etik kurallara uymak bilgi güvenliğine de katkı sağlar.

Etkinlik · Uygulama değerlendirme kartı

İndirmeden önce incele

Bir yapay zekâ uygulamasını seç. Mağaza sayfasını dikkatle oku ve her ölçüt için “Karşılıyor” ya da “Karşılamıyor” de. Sonra kontrol et.

Özet · Deftere yazalım

Defterine bunları yaz

Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

Yapay zekâyı güvenle kullanma

  1. Bilgi güvenliği: Bilginin izinsiz kişilerin eline geçmesini, bozulmasını ve ulaşılamaz hâle gelmesini önleme çabasıdır.
  2. Bilgi güvenliğinin üç bileşeni: gizlilik (yalnız yetkili görür), bütünlük (bilgi bozulmaz), erişilebilirlik (gerektiğinde ulaşılır).
  3. Etiğin bileşenleri: dürüstlük, saygı, adalet, sorumluluk. Etik nasıl davrandığımızla, bilgi güvenliği bilgiyi korumakla ilgilidir.
  4. Uygulama değerlendirme ölçütleri: yaş sınırı, toplanan veriler, izinler, hesap güvenliği, veri silme, güvenilir geliştirici, gizlilik politikası.
  5. Gereksiz veri toplayan, yaş sınırı uygun olmayan ya da geliştiricisi belirsiz uygulamalar indirilmez.
  6. Uygulama indirmeden önce ailene danış.

Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

  1. Bilgi güvenliği nedir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Bilginin izinsiz kişilerin eline geçmesini, bozulmasını ve ulaşılamaz hâle gelmesini önlemek için alınan önlemlerin tümüdür.
  2. Bilgi güvenliğinin üç temel bileşenini açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Gizlilik: Bilgiyi yalnızca yetkili kişiler görebilir. Bütünlük: Bilgi izinsiz değiştirilmez ve bozulmaz. Erişilebilirlik: Bilgiye gerektiğinde ulaşılabilir.
  3. Kardeşinizin şifrenizi tahmin edip mesajlarınızı okuması hangi bileşenin bozulmasıdır? Nasıl önlenir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Gizliliğin bozulmasıdır. Tahmin edilemeyen güçlü bir şifre ve iki adımlı doğrulama kullanılarak önlenir.
  4. Bir uygulamanın hatası yüzünden ödevinizin bir kısmının silinmesi hangi bileşenle ilgilidir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Bütünlükle ilgilidir; çünkü bilgi bozulmuş ve eksilmiştir. Yedek almak ve güvenilir uygulamalar kullanmak bunu önler.
  5. Erişilebilirlik neden önemlidir? Bir önlem yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Bilgiye ihtiyaç duyduğumuz anda ulaşamazsak işimizi yapamayız. Önemli dosyaların yedeğini başka bir yerde tutmak bir önlemdir.
  6. Etik ile bilgi güvenliği arasındaki farkı yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Etik, teknolojiyi kullanırken nasıl davrandığımızla ilgilidir (dürüstlük, saygı, adalet, sorumluluk). Bilgi güvenliği ise bilgiyi tehlikelerden korumakla ilgilidir (gizlilik, bütünlük, erişilebilirlik).
  7. Etik davranmak bilgi güvenliğine nasıl katkı sağlar? Bir örnek veriniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Etik davranan biri başkalarının hesabına ya da dosyalarına izinsiz bakmaz. Böylece o bilgilerin gizliliği de korunmuş olur.
  8. Bir yapay zekâ uygulamasını indirmeden önce bakılması gereken dört ölçütü yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Yaş sınırı, hangi verileri topladığı, istediği izinler ve geliştiricisinin güvenilir olup olmadığı (veri silme imkânı, hesap güvenliği, gizlilik politikası).
  9. Bir resim uygulaması rehberinize ve konumunuza erişmek istiyor, geliştiricisinin adı da belli değil. Bu uygulamayı indirir misiniz? Neden? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    İndirmem. Resim yapmak için rehber ve konum gerekmez; gereksiz veri topluyor. Geliştiricisi belli olmadığı için güvenilir değildir.
  10. Uygulamanın “verilerinizi silebilirsiniz” özelliği neden önemlidir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Uygulamayı bıraktığımızda bilgilerimizin şirketin sunucularında kalmamasını sağlar ve gizliliğimizi korur.

Boşluk doldurma

Kelime kutusugizlilikbütünlükerişilebilirlikbilgi güvenliğiyedekdürüstlük
  1. Bilgiyi yalnızca yetkili kişilerin görebilmesine denir.
  2. Bilginin izinsiz değiştirilmemesi ve bozulmamasına denir.
  3. Bilgiye gerektiğinde ulaşılabilmesine denir.
  4. Bilgiyi tehlikelerden koruma çabasına denir.
  5. Dosyaların kaybolmaması için başka bir yerde tutulur.
  6. Yapay zekâ kullandığını belirtmek ilkesiyle ilgilidir.

Pekiştir · Oyunlar

Oynayarak tekrar et

Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

Sınıflandırma oyunu

Hangi bileşen bozuldu?

Her durumu, zarar gören bilgi güvenliği bileşenine yerleştir.

0 / 9

Bir kart seçerek başla.

Sınıflandırma oyunu

Etik mi, güvenlik mi?

Her davranışın daha çok etikle mi, bilgi güvenliğiyle mi ilgili olduğuna karar ver.

0 / 8

Bir kart seçerek başla.

Eşleştirme

Ölçüt ve soru

Soldan bir değerlendirme ölçütü seç, sağdan sorulacak soruya dokun.

0 / 6

Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

Kapanış · Kendini değerlendir

Bu hafta neler öğrendin?

Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

Bilgi güvenliğinin üç bileşenini açıklayabiliyorum.

Bir sorunun hangi bileşeni bozduğunu bulabiliyorum.

Etik ile bilgi güvenliğini ayırt edebiliyorum.

Bir uygulamayı gizlilik ve güvenlik ölçütleriyle değerlendirebiliyorum.

Haftanın mini görevi · Ailenle birlikte

Uygulama müfettişi

Ailenin telefonundaki bir uygulamanın mağaza sayfasını birlikte inceleyin.

  1. Yaş sınırını, geliştiricisini ve istediği izinleri yaz.
  2. Hangi verileri topladığını ve verileri silme imkânı olup olmadığını bul.
  3. Uygulamaya 7 ölçütten puan ver ve sonucu ailenle tartış.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

1. ders (40 dk)

  1. Merak et: günlüğün başına gelenler (8 dk)
  2. Bilgi güvenliği ve üç bileşen (12 dk)
  3. Oyun: hangi bileşen bozuldu? (8 dk)
  4. Etik ile bilgi güvenliği (12 dk)

2. ders (40 dk)

  1. Uygulama değerlendirme kartı: üç uygulama (18 dk)
  2. Kalan oyunlar (10 dk)
  3. Klasik sorulardan seçme (4 dk)
  4. Deftere yazalım (8 dk)