Kod Kâşifi · 24. hafta · 22–26 Mart 2027

5. sınıf · 24. hafta · BTY.5.6.1

Problemden algoritmaya

Her gün sayısız problem çözüyoruz: Okula nasıl gideceğimizi, harçlığımızla ne alacağımızı, ödevlere ne zaman başlayacağımızı. Bu hafta günlük hayattan çözülebilecek bir problem seçecek, problemin girdilerini ve beklenen çıktısını belirleyecek ve problemden algoritmaya giden yolu öğreneceğiz.

Tema 6 · Yazılım tasarımı ve programlama2 ders saati22–26 Mart 2027

Isınma · Merak et

Gizemli makine

Aşağıdaki makine kendisine verilen her sayıyı gizli bir kurala göre değiştiriyor. Bir sayı yaz ve makineye ver. Birkaç denemeden sonra kuralı bulabilir misin?

Girdi

⚙ Gizli kural

Çıktı

?

Ne öğrendik?

Makineye verdiğin sayı girdi, makinenin verdiği sayı çıktı, aradaki gizli kural ise işlemdir. Bilgisayarlar da böyle çalışır: Girdi alır, adım adım işler ve çıktı üretir.

Adım 1 · Problem ve algoritma

Problemi çözmenin tarifi

Kavram

Problem

Çözülmesi gereken, bir sonuca ulaşmak için düşünmeyi ve plan yapmayı gerektiren durumdur.

Örnek: Harçlığımla kantinden ne alabilirim?

Haftanın kavramı

Algoritma

Bir problemi çözmek için izlenecek, sırası belli, açık ve sonlu adımlar dizisidir.

Örnek: Yemek tarifi, yol tarifi, bir oyunun kuralları.

İyi bir algoritmanın özellikleri

  • Açık: Her adım tek bir şekilde anlaşılır.
  • Sıralı: Adımların sırası bellidir.
  • Sonlu: Bir noktada biter.
  • Sonuç verir: Problemi çözer.

Çözülebilir problem mi?

Algoritmayla çözülecek problemin girdileri belli, beklenen sonucu açık olmalıdır.

  • ✓ “İki sayıdan büyük olanı bul.”
  • ✓ “Okula en kısa yoldan git.”
  • ✗ “Dünyanın en güzel şarkısı hangisi?” (Sonuç kişiden kişiye değişir.)

Adım 2 · Girdi ve beklenen çıktı

Neyle başlıyoruz, neye ulaşacağız?

Kavram

Girdi

Problemi çözmek için ihtiyaç duyduğumuz, başlangıçta elimizde olan bilgi ya da malzemedir.

Örnek: Ortalama hesaplamak için sınav notları.

Kavram

Çıktı

Problem çözüldüğünde elde etmek istediğimiz sonuçtur.

Örnek: Notların ortalaması.

1GirdiElimizdeki bilgiler
2İşlemAlgoritmanın adımları
3ÇıktıBeklenen sonuç
ProblemGirdilerBeklenen çıktı
Kantinden tost almakCebimdeki para, tostun fiyatıTost ve para üstü
Dikdörtgenin alanını bulmakUzun kenar, kısa kenarAlan
Çay demlemekSu, çay, çaydanlık, ocakDemlenmiş çay
Okula zamanında gitmekEvden çıkış saati, yolun süresiOkula varış saati
Bir sayının tek mi çift mi olduğunu bulmakSayı“Tek” ya da “Çift”
Gereksiz bilgi tuzağı

Bir problemde verilen her bilgi girdi değildir. “Tostun rengi” para üstünü bulmamıza yardım etmez. Girdileri seçerken “Bu bilgi sonuca ulaşmak için gerekli mi?” diye sor.

Etkinlik · Problem kartı

Girdileri ve çıktıyı ayıkla

Bir problem seç. Her karta dokunarak onu girdi, çıktı ya da gereksiz olarak işaretle (her dokunuşta değişir). Sonra kontrol et.

GirdiÇıktıGereksiz

Adım 3 · Problemden algoritmaya

Beş adımda problem çözme

1Problemi anlaNe isteniyor?
2Girdileri belirleElimizde ne var?
3Çıktıyı belirleNeye ulaşacağız?
4Adımları yazAlgoritmayı oluştur.
5Kontrol etSonuç doğru mu?
AdımÖrnek: Kantinden tost almak
Problemi anlaParam tost almaya yetiyor mu, ne kadar para üstü alırım?
Girdileri belirleCebimdeki para: 50 TL, tostun fiyatı: 35 TL
Çıktıyı belirleTost ve para üstü
Adımları yaz1. Paramı say. 2. Fiyatı öğren. 3. Para fiyattan çoksa ya da eşitse tostu iste. 4. Parayı ver. 5. Para üstünü al: 50 − 35 = 15 TL.
Kontrol etElimde tost ve 15 TL var mı?

Özet · Deftere yazalım

Defterine bunları yaz

Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

Problemden algoritmaya

  1. Problem: Çözülmesi gereken, bir sonuca ulaşmak için düşünmeyi gerektiren durumdur.
  2. Algoritma: Bir problemi çözmek için izlenecek, sırası belli, açık ve sonlu adımlar dizisidir.
  3. İyi bir algoritma açık, sıralı, sonlu olur ve sonuç verir.
  4. Girdi: Problemi çözmek için başlangıçta elimizde olan bilgi. Çıktı: Ulaşmak istediğimiz sonuç.
  5. Girdi → işlem → çıktı. Her bilgi girdi değildir; gereksiz bilgiler ayıklanır.
  6. Problem çözme adımları: problemi anla → girdileri belirle → çıktıyı belirle → adımları yaz → kontrol et.
  7. Algoritmayla çözülecek problemin girdileri belli ve sonucu açık olmalıdır.

Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

  1. Algoritma nedir? Günlük hayattan iki örnek veriniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Bir problemi çözmek için izlenecek, sırası belli, açık ve sonlu adımlar dizisidir. Yemek tarifi ve yol tarifi.
  2. İyi bir algoritmanın dört özelliğini yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Açıktır, sıralıdır, sonludur ve problemi çözüp sonuç verir.
  3. Girdi ve çıktı nedir? Ortalama hesaplama örneğiyle açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Girdi, problemi çözmek için başlangıçta elimizde olan bilgidir; çıktı ulaşmak istediğimiz sonuçtur. Ortalama hesaplamada sınav notları girdi, ortalama çıktıdır.
  4. “Dikdörtgenin alanını bulmak” probleminin girdilerini ve çıktısını yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Girdiler: uzun kenar ve kısa kenar uzunlukları. Çıktı: dikdörtgenin alanı.
  5. Kantinden tost alma probleminde “tostun rengi” neden girdi değildir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Çünkü para üstünü ve tostu almayı etkilemez; sonuca ulaşmak için gerekli olmayan gereksiz bir bilgidir.
  6. Problem çözme adımlarını sırasıyla yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Problemi anlamak, girdileri belirlemek, çıktıyı belirlemek, adımları (algoritmayı) yazmak ve sonucu kontrol etmek.
  7. “Dünyanın en güzel şarkısı hangisidir?” sorusu neden bir algoritmayla çözülemez? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Çünkü beklenen sonuç açık değildir; en güzel şarkı kişiden kişiye değişir. Algoritmayla çözülecek problemin sonucu açık ve ölçülebilir olmalıdır.
  8. Gizli makineye 2 verince 5, 4 verince 9, 10 verince 21 çıkıyor. Kural nedir? 6 verilirse ne çıkar? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Kural: sayıyı 2 ile çarpıp 1 eklemek. 6 verilirse 6 × 2 + 1 = 13 çıkar.
  9. Çay demleme probleminin girdilerini, çıktısını ve üç adımını yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Girdiler: su, çay, çaydanlık, ocak. Çıktı: demlenmiş çay. Adımlar: suyu kaynat, çayı demliğe koy, kaynamış suyu dök ve bekle.
  10. Okul çantası hazırlama problemi için girdileri ve çıktıyı yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Girdiler: ders programı, yarının hangi gün olduğu, kitap ve defterler. Çıktı: yarının derslerine göre hazırlanmış çanta.

Boşluk doldurma

Kelime kutusualgoritmagirdiçıktıproblemsonluişlem
  1. Bir problemi çözmek için izlenen sıralı ve açık adımlara denir.
  2. Problemi çözmek için başlangıçta elimizde olan bilgiye denir.
  3. Problem çözüldüğünde ulaşılan sonuca denir.
  4. Çözülmesi gereken, düşünmeyi gerektiren duruma denir.
  5. Bir algoritmanın bir noktada bitmesi onun olduğunu gösterir.
  6. Girdiyi çıktıya dönüştüren adımlara denir.

Pekiştir · Oyunlar

Oynayarak tekrar et

Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

Sınıflandırma oyunu

Girdi mi, çıktı mı?

“Pasta yapmak” problemi için her kartı doğru kutuya yerleştir.

0 / 9

Bir kart seçerek başla.

Eşleştirme

Problem ve çıktısı

Soldan bir problem seç, sağdan beklenen çıktıya dokun.

0 / 6

Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

Sıralama oyunu

Problem çözme adımları

Problemden algoritmaya giden adımları sırala.

0 / 5

İlk adımı seçerek başla.

Kapanış · Kendini değerlendir

Bu hafta neler öğrendin?

Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

Problem ve algoritma kavramlarını açıklayabiliyorum.

Günlük hayattan algoritmayla çözülebilecek bir problem seçebiliyorum.

Bir problemin girdilerini ve çıktısını yazabiliyorum.

Gereksiz bilgileri girdilerden ayıklayabiliyorum.

Haftanın mini görevi · Evde

Evdeki algoritmalar

Evde her gün çözdüğün bir problemi seç.

  1. Problemi bir cümleyle yaz.
  2. Girdilerini ve beklenen çıktısını yaz; bir de gereksiz bilgi örneği ver.
  3. Problemi çözmek için izlediğin adımları sırasıyla yaz.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

1. ders (40 dk)

  1. Merak et: gizemli makine (10 dk)
  2. Problem ve algoritma (10 dk)
  3. Girdi ve çıktı tablosu (10 dk)
  4. Problem kartı etkinliği (10 dk)

2. ders (40 dk)

  1. Beş adımda problem çözme: tost örneği (10 dk)
  2. Grup çalışması: Her grup bir problem seçip girdi, çıktı ve adım yazar (14 dk)
  3. Oyunlar (8 dk)
  4. Deftere yazalım (8 dk)