Kod Kâşifi · 29. hafta · 26–30 Nisan 2027

5. sınıf · 29. hafta · BTY.5.6.2 / BTY.5.6.3

Hata ayıklama ve yazılım bileşenleri

Geçen hafta algoritmalarımızı test ettik ve bazı testlerin kaldığını gördük. Bu hafta testte gördüğümüz hataların nedenini bulup algoritmamızı düzelteceğiz. Ardından yazılım geliştirirken kullanılan bileşenleri tanıyarak gelecek haftalarda başlayacağımız blok tabanlı programlamaya hazırlanacağız.

Tema 6 · Yazılım tasarımı ve programlama2 ders saati26–30 Nisan 2027

Isınma · Merak et

Doktor gibi düşün

Bir doktor hastalığı bulmak için önce belirtilere bakar: ateş, öksürük, baş ağrısı… Sonra nedenini bulur ve tedavi eder.

Bir algoritmada “belirti”, “neden” ve “tedavi” neye karşılık gelir? Hata bulurken neden önce belirtiye bakarız?

Cevaba bak
Belirti: Testte gördüğümüz yanlış sonuç (“Çay soğuk demlendi.”). Neden: Algoritmadaki hatalı ya da eksik adım (“Su kaynamadan döküldü.”). Tedavi: Düzeltme (“Suyu kaynat adımını öne al.”). Hatanın nedenini bulup düzeltmeye hata ayıklama denir.

Adım 1 · Hata ayıklama

Belirtiden nedene, nedenden düzeltmeye

Haftanın kavramı

Hata ayıklama

Test sırasında görülen hatanın nedenini bulup algoritmayı ya da programı düzeltme işlemidir.

Örnek: Ortalamayı 3 yerine 2’ye bölmek.

Hata türüBelirtiDüzeltme
Sıra hatasıAdımlar yanlış zamanda yapılıyor.Adımların yerini değiştir.
Yanlış işlemHesap sonucu yanlış çıkıyor.İşlemi ya da sayıyı düzelt.
Eksik adımBir iş hiç yapılmıyor.Eksik adımı doğru yere ekle.
Yanlış kararAlgoritma yanlış yola gidiyor.Soruyu ya da yolları düzelt.
Sonsuz döngüAlgoritma hiç bitmiyor.Döngünün bitmesini sağlayacak adımı ekle.
1Belirtiyi yazNe yanlış?
2Adım adım izleHangi adımda bozuldu?
3Türünü bulSıra mı, işlem mi?
4DüzeltAdımı değiştir ya da ekle.
5Yeniden test etBütün testler geçti mi?

Etkinlik · Algoritma doktoru

Beş hasta algoritma

Her algoritmanın belirtisini oku. Hata türünü ve doğru düzeltmeyi seç, sonra kontrol et.

Adım 2 · Yazılım geliştirmede kullanılan bileşenler

Algoritmadan programa

Bir algoritmayı bilgisayarın anlayacağı bir programa dönüştürürken bazı temel bileşenler kullanırız. Blok tabanlı ortamlarda her bileşenin kendine özgü blokları vardır.

BileşenGöreviAlgoritmadaki karşılığıBlok örneği
OlayProgramı başlatan durumBaşla
KomutYapılacak tek bir işİşlem adımı
DeğişkenDeğişen bilgiyi saklarNot, ortalama, puan
İşlem (operatör)Hesaplama ve karşılaştırma yaparToplam = A + B
KoşulDuruma göre karar verirKarar adımı
DöngüAdımları tekrarlarGeri dönen ok

Etkinlik: Bileşen dedektifi

Her bloğun hangi yazılım bileşeni olduğunu seç.

Özet · Deftere yazalım

Defterine bunları yaz

Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

Hata ayıklama ve yazılım bileşenleri

  1. Hata ayıklama: Testte görülen hatanın nedenini bulup algoritmayı ya da programı düzeltmektir.
  2. Hata türleri: sıra hatası, yanlış işlem, eksik adım, yanlış karar, sonsuz döngü.
  3. Hata ayıklama adımları: belirtiyi yaz → adım adım izle → türünü bul → düzelt → yeniden test et.
  4. Yazılım bileşenleri: olay, komut, değişken, işlem (operatör), koşul, döngü.
  5. Algoritmadaki “Başla” olaya, işlem adımı komuta, karar adımı koşula, geri dönen ok döngüye karşılık gelir.
  6. Blok tabanlı ortamlarda her bileşenin kendi renkli blokları vardır.

Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

  1. Hata ayıklama nedir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Test sırasında görülen hatanın nedenini bulup algoritmayı ya da programı düzeltme işlemidir.
  2. Beş hata türünü yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Sıra hatası, yanlış işlem, eksik adım, yanlış karar ve sonsuz döngü.
  3. Hata ayıklamanın adımlarını sırasıyla yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Belirtiyi yazmak, algoritmayı adım adım izlemek, hatanın türünü bulmak, düzeltmek ve yeniden test etmek.
  4. Çay algoritmasında çay soğuk suyla demlendi. Hata türü nedir, nasıl düzeltilir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Sıra hatasıdır. “Suyu kaynat” adımı “Kaynar suyu dök” adımından önceye alınmalıdır.
  5. 70 ve 90 notlarının ortalaması 53,3 çıktı. Hata nerededir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Toplam 3’e bölünmüş; bu bir yanlış işlem hatasıdır. İki not olduğu için toplam 2’ye bölünmelidir.
  6. Sonsuz döngü nedir? Neden oluşur? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Hiç bitmeyen tekrardır. Döngünün bitmesini sağlayacak koşul hiç gerçekleşmediğinde oluşur; örneğin ocak yakılmadığı için su hiç kaynamaz.
  7. Yazılım geliştirmede kullanılan altı bileşeni yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Olay, komut, değişken, işlem (operatör), koşul ve döngü.
  8. Değişken nedir? Bir örnek veriniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Program çalışırken değeri değişebilen bilgiyi saklayan bileşendir. Örneğin oyundaki puan ya da hesaplanan ortalama.
  9. Algoritmadaki karar adımı ve geri dönen ok hangi yazılım bileşenlerine karşılık gelir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Karar adımı koşula, geri dönen ok döngüye karşılık gelir.
  10. “yeşil bayrak tıklanınca” ve “10 adım git” blokları hangi bileşenlerdir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    “yeşil bayrak tıklanınca” bir olaydır; programı başlatır. “10 adım git” bir komuttur; yapılacak tek bir işi belirtir.

Boşluk doldurma

Kelime kutusuhata ayıklamasıra hatasıeksik adımsonsuz döngüdeğişkenkoşul
  1. Hatanın nedenini bulup düzeltmeye denir.
  2. Adımların yanlış zamanda yapılması bir örneğidir.
  3. Musluğu kapatmayı unutmak bir hatasıdır.
  4. Hiç bitmeyen tekrara denir.
  5. Puan gibi değişen bilgiyi saklayan bileşene denir.
  6. Duruma göre karar veren bileşene denir.

Pekiştir · Oyunlar

Oynayarak tekrar et

Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

Sınıflandırma oyunu

Hangi hata?

Her belirtiyi hata türüne yerleştir.

0 / 10

Bir kart seçerek başla.

Eşleştirme

Bileşen ve görevi

Soldan bir bileşen seç, sağdan görevine dokun.

0 / 6

Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

Sıralama oyunu

Hata ayıklama adımları

Hata ayıklamanın adımlarını sırala.

0 / 5

İlk adımı seçerek başla.

Kapanış · Kendini değerlendir

Bu hafta neler öğrendin?

Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

Testte gördüğüm hatanın türünü bulabiliyorum.

Hatalı algoritmayı düzeltip yeniden test edebiliyorum.

Yazılım geliştirmede kullanılan bileşenleri sayabiliyorum.

Algoritma adımlarını yazılım bileşenleriyle eşleştirebiliyorum.

Haftanın mini görevi · Evde

Hasta algoritma

Ailen için bir “hasta algoritma” hazırla.

  1. Bildiğin bir algoritmayı yaz, sonra içine bilerek bir hata koy.
  2. Ailenden belirtiyi ve hatanın türünü bulmasını iste.
  3. Algoritmanın içinde hangi yazılım bileşenleri (olay, değişken, koşul, döngü) olduğunu işaretle.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

1. ders (40 dk)

  1. Merak et: doktor gibi düşün (6 dk)
  2. Hata ayıklama, hata türleri ve adımlar (12 dk)
  3. Algoritma doktoru (16 dk)
  4. Oyun: hangi hata? (6 dk)

2. ders (40 dk)

  1. Yazılım bileşenleri tablosu (12 dk)
  2. Bileşen dedektifi (8 dk)
  3. Kalan oyunlar (10 dk)
  4. Deftere yazalım (10 dk)