Kod Kâşifi · 29. hafta · 26–30 Nisan 2027

6. sınıf · 29. hafta · BTY.6.6.2 / BTY.6.6.3

Yazılımdan yapay zekâ destekli ürüne

Atık Avcısı’nda atıkları biz ayırdık; program yalnızca kurallarımızı uyguladı. Peki gerçek bir atığı kameraya gösterdiğimizde program onun plastik mi kâğıt mı olduğunu kendisi anlayabilir mi? Evet, bir yapay zekâ modeli eklersek! Bu hafta blok tabanlı yazılımımızı son kez ölçütlerle değerlendirecek ve yapay zekâ destekli yeni ürünümüzün gereksinimlerini belirleyeceğiz.

Tema 6 · Yazılım tasarımı ve programlama2 ders saati26–30 Nisan 2027

Isınma · Merak et

Oyundan gerçeğe

Atık Avcısı’nı oynayan çocuklar oyunda atıkları doğru ayırmayı öğrendi. Ama okul bahçesindeki gerçek çöp kutularında hâlâ karışık atıklar var.

Öğrendiklerimizi gerçek hayata nasıl taşıyabiliriz? Bir kutu, içine atılan şeyin ne olduğunu nasıl anlayabilir?

Cevaba bak
Kutuya bir kamera ve 18. haftada öğrendiğimiz gibi atık fotoğraflarıyla eğitilmiş bir görüntü modeli ekleyebiliriz. Model atığı tanır, blok tabanlı program da sonuca göre doğru kutunun ışığını yakar. Bir yazılımın içinde yapay zekâ modeli kullanan bu tür ürünlere yapay zekâ destekli ürün denir.

Adım 1 · Blok tabanlı yazılımı değerlendirme

Atık Avcısı’ndan ne öğrendik?

ÖlçütAtık AvcısıYapay zekâ destekli ürüne taşıyacağımız
Hedefe uygunlukGeri dönüşümü oyunla öğretti.Gerçek atıkların doğru kutuya atılmasını sağlamak
Doğru çalışmaTestlerden geçti.Test tablosu ve sınır durumları
Kod kalitesiDöngü, koşul ve değişken kullanıldı.“eğer sınıf = plastik ise” gibi koşullar
SınırlılıkAtıkları biz tanımladık; gerçek nesneleri tanımıyor.Bu sınırlılığı yapay zekâ modeliyle aşmak
Değerlendirme yeni bir başlangıçtır

Bir ürünün sınırlılıkları bir sonraki ürünün fikrini doğurur. Atık Avcısı gerçek atıkları tanıyamıyordu; yeni ürünümüz bu sınırlılığı çözecek.

Adım 2 · Yapay zekâ destekli ürün

Program + model

Kavram

Yapay zekâ destekli ürün

İçinde bir yapay zekâ modeli bulunan ve modelin sonucunu kullanarak çalışan yazılım ya da cihazdır.

Örnek: Atığı tanıyıp doğru kutuyu gösteren akıllı atık kutusu.

Nasıl çalışır?

1GirdiKamera, mikrofon
2ModelTanır, sınıflandırır
3ProgramBloklarla karar verir
4ÇıktıIşık, ses, ekran

Ürün fikirleri

♻Akıllı Atık KutusuGörüntü modeli atığı tanır; doğru kutunun ışığı yanar. (Dönem projemiz)
🎤Sesle oynanan oyunSes modeli “zıpla” komutunu tanır; karakter zıplar.
✋El hareketiyle kumandaPoz modeli el hareketini tanır; sunum slaytı ilerler.

Adım 3 · Yapay zekâ destekli ürünün gereksinimleri

Beş tür gereksinim

Haftanın kavramı

Gereksinim

Ürünün amacına ulaşması için mutlaka yapabilmesi ya da sahip olması gereken özelliktir.

Örnek: “Model emin değilse ‘Tekrar göster’ demeli.”

TürSoruAkıllı Atık Kutusu örneği
İşlevselÜrün ne yapmalı?Doğru kutunun ışığını yakmalı.
Yapay zekâModel neyi tanımalı?Plastik, kâğıt, cam, organik ve “boş”.
VeriModel hangi verilerle eğitilmeli?Her sınıf için en az 50 çeşitli fotoğraf.
DonanımHangi cihazlar gerekli?Kamera, ekran ya da ışıklar, bilgisayar.
Etik ve gizlilikKimseye zarar vermemek için ne gerekli?Yüz kaydedilmemeli, görüntüler saklanmamalı.

Etkinlik: Gereksinim çıkarıcı

Bir ürün seç. Ürünün gerçekten ihtiyaç duyduğu gereksinimleri işaretle; gereksiz ya da etik olmayanları işaretleme.

Özet · Deftere yazalım

Defterine bunları yaz

Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

Yazılımdan yapay zekâ destekli ürüne

  1. Bir ürünün sınırlılıkları bir sonraki ürünün fikrini doğurur: Atık Avcısı gerçek atıkları tanıyamıyordu.
  2. Yapay zekâ destekli ürün: İçinde yapay zekâ modeli bulunan ve modelin sonucunu kullanarak çalışan yazılım ya da cihazdır.
  3. Çalışma: girdi (kamera, mikrofon) → model (tanır) → program (karar verir) → çıktı (ışık, ses, ekran).
  4. Gereksinim: Ürünün amacına ulaşması için mutlaka sahip olması gereken özelliktir.
  5. Gereksinim türleri: işlevsel, yapay zekâ, veri, donanım, etik ve gizlilik.
  6. Kişisel veri toplayan ya da amaca hizmet etmeyen istekler gereksinim olarak alınmaz.

Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

  1. Yapay zekâ destekli ürün nedir? Bir örnek veriniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    İçinde yapay zekâ modeli bulunan ve modelin sonucunu kullanarak çalışan yazılım ya da cihazdır. Örneğin atığı tanıyıp doğru kutunun ışığını yakan akıllı atık kutusu.
  2. Atık Avcısı ile Akıllı Atık Kutusu arasındaki temel fark nedir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Atık Avcısı’nda atıkların türünü programcı belirler; program yalnızca kuralları uygular. Akıllı Atık Kutusu’nda ise gerçek atığın türünü yapay zekâ modeli görüntüden kendisi tanır.
  3. Yapay zekâ destekli bir ürünün çalışma adımlarını yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Girdi alınır (kamera, mikrofon), model girdiyi tanır ya da sınıflandırır, program modelin sonucuna göre karar verir, çıktı üretilir (ışık, ses, ekran).
  4. Gereksinim nedir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Ürünün amacına ulaşması için mutlaka yapabilmesi ya da sahip olması gereken özelliktir.
  5. Yapay zekâ destekli bir ürünün beş gereksinim türünü yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    İşlevsel, yapay zekâ, veri, donanım, etik ve gizlilik gereksinimleri.
  6. Akıllı Atık Kutusu için bir yapay zekâ ve bir veri gereksinimi yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Yapay zekâ: Model atığı plastik, kâğıt, cam ya da organik olarak sınıflandırmalı. Veri: Model her sınıf için en az 50 çeşitli fotoğrafla eğitilmeli.
  7. “Kutu öğrencilerin yüzünü tanıyıp kimin ne attığını kaydetmeli.” isteği neden gereksinim olarak alınmamalıdır? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Ürünün amacı için gerekli değildir ve kişisel veri (yüz) toplar; öğrencilerin gizliliğini ihlal eder. Etik değildir.
  8. “Model emin değilse ‘Tekrar göster’ demeli.” gereksinimi neden önemlidir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Model yanılabilir. Emin olmadığında yanlış kutuyu göstermek yerine kullanıcıdan atığı yeniden göstermesini istemek hataları azaltır.
  9. Sesle oynanan bir oyun için donanım ve etik gereksinimleri yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Donanım: Oyuncunun sesini alacak bir mikrofon. Etik: Ses kayıtları saklanmamalı ve paylaşılmamalı.
  10. Bir ürünün sınırlılığı yeni bir ürün fikrine nasıl dönüşebilir? Örnekle açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Atık Avcısı gerçek atıkları tanıyamıyordu. Bu sınırlılık, yapay zekâ modeli kullanarak gerçek atıkları tanıyan Akıllı Atık Kutusu fikrini doğurdu.

Boşluk doldurma

Kelime kutusuyapay zekâ destekli ürüngereksinimmodelveridonanımgizlilik
  1. İçinde yapay zekâ modeli bulunan ürüne denir.
  2. Ürünün mutlaka sahip olması gereken özelliğe denir.
  3. Atığı görüntüden tanıyan yapı bir örneğidir.
  4. Modelin eğitildiği fotoğraflar gereksinimiyle ilgilidir.
  5. Kamera ve mikrofon gereksinimleridir.
  6. “Yüz kaydedilmemeli” gereksinimi ile ilgilidir.

Pekiştir · Oyunlar

Oynayarak tekrar et

Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

Sınıflandırma oyunu

Gereksinimin türü

Akıllı Atık Kutusu gereksinimlerini türlerine göre yerleştir.

0 / 9

Bir kart seçerek başla.

Eşleştirme

Ürün ve model

Soldan bir ürün seç, sağdan kullandığı model türüne dokun.

0 / 6

Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

Sıralama oyunu

Ürün nasıl çalışır?

Akıllı Atık Kutusu’nun çalışma adımlarını sırala.

0 / 5

İlk adımı seçerek başla.

Kapanış · Kendini değerlendir

Bu hafta neler öğrendin?

Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

Blok tabanlı yazılımımı ölçütlerle değerlendirip sınırlılıklarını söyleyebiliyorum.

Yapay zekâ destekli ürünün ne olduğunu açıklayabiliyorum.

Gereksinimleri türlerine göre ayırabiliyorum.

Gereksiz ya da etik olmayan istekleri gereksinim listesinden çıkarabiliyorum.

Haftanın mini görevi · Sınıfta ya da evde

Gereksinim listem

Akıllı Atık Kutusu ya da kendi yapay zekâ destekli ürün fikrin için bir gereksinim listesi hazırla.

  1. Ürünün amacını ve hedef kitlesini bir cümleyle yaz.
  2. Beş türün her birinden en az bir gereksinim yaz.
  3. Listene bakıp gereksiz ya da kişisel veri toplayan bir istek olmadığından emin ol.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

1. ders (40 dk)

  1. Merak et: oyundan gerçeğe (6 dk)
  2. Atık Avcısı’nı ölçütlerle değerlendirme (10 dk)
  3. Yapay zekâ destekli ürün ve çalışma adımları (10 dk)
  4. Ürün fikirleri (6 dk)
  5. Gereksinim türleri (8 dk)

2. ders (40 dk)

  1. Gereksinim çıkarıcı: iki ürün (14 dk)
  2. Gruplar kendi ürün fikrini seçer (10 dk)
  3. Oyunlar (10 dk)
  4. Deftere yazalım (6 dk)