Kod Kâşifi · 30. hafta · 3–7 Mayıs 2027

5. sınıf · 30. hafta · BTY.5.6.3

Yazılım bileşenlerini kullanma

Geçen hafta yazılım bileşenlerini tanıdık: olay, komut, değişken, işlem, koşul ve döngü. Bu hafta bu bileşenleri amacına uygun kullanacak, bir görevi çözerken hangisini seçtiğimizi ve seçtiğimiz bileşenin ne kadar işe yaradığını değerlendireceğiz.

Tema 6 · Yazılım tasarımı ve programlama2 ders saati3–7 Mayıs 2027

Isınma · Merak et

Doğru alet, kolay iş

Bir tabloyu duvara asmak için çekiç, vida sıkmak için tornavida kullanırız. Çekiçle vida sıkmaya çalışırsak iş hem zorlaşır hem de kötü olur.

Yazılımda da her işin uygun bir “aleti” var mı? Karakterin 100 kez zıplaması için 100 tane “zıpla” bloğu mu kullanırsın, yoksa başka bir bileşen mi?

Cevaba bak
Her işin bir uygun bileşeni vardır. 100 kez zıplamak için döngü, puanı tutmak için değişken, duvara değince durmak için koşul kullanılır. Uygun bileşeni seçmek programı kısaltır, anlaşılır yapar ve hataları azaltır.

Adım 1 · Amaca uygun bileşen seçmek

Görevi oku, ipucunu bul

Haftanın kavramı

Yazılım bileşeni

Bir programı oluşturan; olay, komut, değişken, işlem, koşul ve döngü gibi temel yapı taşlarıdır.

Örnek: “10 kez tekrarla” bir döngü bileşenidir.

Görevde şu varsa……bu bileşeni seçÖrnek
“… olunca”, “… basınca”OlayYeşil bayrağa tıklanınca başla.
Tek bir işKomut10 adım git.
“… kez”, “sürekli”, “… olana kadar”Döngü5 kez zıpla.
“Eğer …”, “… ise”KoşulDuvara değerse dur.
Sayılan, hatırlanan bilgiDeğişkenPuan, can, süre.
Hesaplama, karşılaştırmaİşlem (operatör)Puan × 2, süre > 0.

Etkinlik: Bileşen seçici

Her görev için en uygun bileşeni seç.

Etkinlik · Robot kodlama alanı

Komut, döngü ve koşulu kullan

Üç bölümde üç bileşeni dene: Önce yalnızca komutlarla, sonra döngüyle, en son döngü ve koşulla. “Tekrarla” ya da “Hedefe kadar tekrarla” bloğunu ekledikten sonra içine blokları koy ve “Döngüyü kapat” düğmesine bas.

➜ robot · 🏁 hedef · ⭐ yıldız · çizgili kare duvar

Bloklar (dokunarak ekle)

Programın

    Adım 2 · Bileşenlerin işe yararlığını değerlendirme

    Hangi çözüm daha iyi?

    Uzun merdiven bölümünü iki öğrenci farklı bileşenlerle çözdü.

    Ece: Yalnızca komutlar

    İleri git, sola dön, ileri git, sağa dön… Bu dört bloğu 5 kez alt alta yazdı: 20 blok.

    Kerem: Döngü + komutlar

    “5 kez tekrarla” içine dört blok koydu: 5 blok.

    SoruEceKerem
    Görevi yapıyor mu?✓✓
    Kısa mı?✗ 20 blok✓ 5 blok
    Kolay okunuyor mu?✗ Uzun liste✓ Tekrar bir bakışta görülüyor
    Kolay değişiyor mu? (merdiven 8 basamak olsa)✗ 12 blok daha eklenmeli✓ Yalnızca 5 yerine 8 yazılır
    Hata yapma ihtimaliYüksekDüşük
    İşe yararlık soruları

    Bir bileşenin işe yarayıp yaramadığını anlamak için sor: Görevi doğru yapıyor mu? Programı kısaltıyor mu? Okumayı ve değiştirmeyi kolaylaştırıyor mu? Hataları azaltıyor mu?

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

    Yazılım bileşenlerini kullanma

    1. Yazılım bileşeni: Programı oluşturan olay, komut, değişken, işlem, koşul ve döngü gibi temel yapı taşlarıdır.
    2. İpuçları: “… basınca” → olay; “… kez”, “… olana kadar” → döngü; “eğer” → koşul; sayılan bilgi → değişken; hesaplama → işlem.
    3. Uygun bileşen programı kısaltır, okunur yapar, değiştirmeyi kolaylaştırır ve hataları azaltır.
    4. İşe yararlık soruları: Doğru mu? Kısa mı? Okunur mu? Kolay değişir mi? Hatayı azaltır mı?
    5. Döngü ve koşul birlikte kullanıldığında program farklı durumlara uyum sağlar.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Yazılım bileşeni nedir? Altı bileşen yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Programı oluşturan temel yapı taşlarıdır. Olay, komut, değişken, işlem (operatör), koşul ve döngü.
    2. “Karakter 10 kez zıplasın.” görevi için hangi bileşen kullanılır? Neden? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Döngü kullanılır. Çünkü aynı hareket 10 kez tekrar etmektedir.
    3. Oyunda toplanan yıldız sayısını tutmak için hangi bileşen gerekir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Değişken gerekir; çünkü değeri oyun boyunca değişen bir bilgi saklanmaktadır.
    4. “Duvara değerse dur.” görevinde hangi bileşen kullanılır? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Koşul kullanılır; çünkü program duvara değip değmeme durumuna göre karar verir.
    5. Olay bileşeninin görevi nedir? Bir örnek veriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Programı başlatan durumu belirler. Örneğin “boşluk tuşu basılınca” olayı.
    6. Uzun merdiven bölümünde Ece’nin ve Kerem’in çözümlerini karşılaştırınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      İkisi de görevi doğru yapar. Ece 20 blok kullandığı için programı uzun, okuması ve değiştirmesi zordur. Kerem döngüyle 5 blok kullandığı için programı kısa, okunur ve kolay değiştirilebilirdir.
    7. Bir bileşenin işe yararlığını değerlendirmek için sorulacak dört soruyu yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Görevi doğru yapıyor mu? Programı kısaltıyor mu? Okumayı ve değiştirmeyi kolaylaştırıyor mu? Hataları azaltıyor mu?
    8. Merdiven 5 yerine 8 basamaklı olsaydı döngülü programda ne değişirdi? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Yalnızca tekrar sayısı 5’ten 8’e değiştirilirdi; başka hiçbir blok eklemek gerekmezdi.
    9. Köşeli koridor bölümünde döngü ve koşulun birlikte kullanılması nasıl bir fayda sağlar? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Robot her adımda önündeki duruma bakıp karar verdiği için yolun uzunluğu değişse bile aynı iki blokla hedefe ulaşabilir.
    10. “Toplam puan = yıldız × 10” görevi hangi bileşenleri gerektirir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Hesaplama için işlem (operatör), sonucu saklamak için değişken bileşeni gerekir.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusuyazılım bileşeniolaydöngükoşuldeğişkenişe yararlık
    1. Programı oluşturan temel yapı taşlarına denir.
    2. “Boşluk tuşu basılınca” bir bileşenidir.
    3. “5 kez zıpla” görevinde bileşeni kullanılır.
    4. “Duvara değerse dur” görevinde bileşeni kullanılır.
    5. Puanı saklamak için bileşeni kullanılır.
    6. Bir bileşenin ne kadar fayda sağladığına onun denir.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Sınıflandırma oyunu

    Hangi bileşen?

    Her görevi uygun bileşenin kutusuna yerleştir.

    0 / 8

    Bir kart seçerek başla.

    Eşleştirme

    Blok ve bileşen

    Soldan bir blok seç, sağdan bileşenine dokun.

    0 / 6

    Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

    Hafıza oyunu

    İpucu ve bileşen

    Kartları çevir; görevdeki ipucunu bileşenle eşleştir.

    0 hamle

    Herhangi bir karta dokun.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Bir görev için uygun yazılım bileşenini seçebiliyorum.

    Komut, döngü ve koşulu bir görevde kullanabiliyorum.

    İki çözümü bileşenlerin işe yararlığına göre karşılaştırabiliyorum.

    Döngünün programı nasıl kısalttığını açıklayabiliyorum.

    Haftanın mini görevi · Evde

    Bileşen avı

    Evdeki bir cihazın (çamaşır makinesi, trafik ışığı, asansör) nasıl çalıştığını düşün.

    1. Cihazın çalışmasındaki olay, döngü, koşul ve değişkenleri bul.
    2. Her biri için bir cümle yaz (“Kapı kapanınca başlar: olay”).
    3. Cihazın çalışmasını kısa bir algoritmayla yaz.
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: doğru alet (6 dk)
    2. Bileşen seçimi ipuçları (10 dk)
    3. Bileşen seçici (8 dk)
    4. Robot: bahçe yolu ve merdiven (16 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Robot: köşeli koridor (8 dk)
    2. İki çözümü karşılaştırma ve işe yararlık (10 dk)
    3. Oyunlar (14 dk)
    4. Deftere yazalım (8 dk)