Kod Kâşifi · 7. hafta · 26–30 Ekim 2026

5. sınıf · 7. hafta · BTY.5.1.5 / BTY.5.1.6

Bilgisayar, dosya ve klasörler

Geçen hafta bilgisayarın parçalarını tanıdık. Bu hafta bu parçaların bir takım gibi nasıl birlikte çalıştığını göreceğiz. Sonra çalışmalarımızı sakladığımız dosyaları ve klasörleri düzenlemeyi, aradığımızı saniyeler içinde bulmayı öğreneceğiz.

Tema 1 · Bilişim teknolojilerinin hayatımızdaki yeri2 ders saati26–30 Ekim 202629 Ekim Cumhuriyet Bayramı

Isınma · Merak et

Kitap özetini 10 saniyede bulabilir misin?

Bir öğrencinin bilgisayar masaüstü aşağıdaki gibi. Öğretmeni kitap özeti ödevini istiyor.

Yeni Belge (3).docx
IMG_2045.jpg
odev son son.docx
şarkı.mp3
Yeni klasör
odev_son_GERCEK.docx
Adsız.png
kitap özeti.docx
IMG_2046.jpg
sunum1.pptx
deneme.txt
video.mp4
Yeni klasör (2)
fen deneyi.pdf
kayit.m4a
ekran görüntüsü.png

Kitap özetini bulmak ne kadar sürdü? “odev son son” ile “odev_son_GERCEK” arasında hangisi teslim edilmeli? Bu masaüstünü nasıl düzenlerdin?

Adım 1 · Bileşenler birlikte nasıl çalışır?

Bilgisayar bir mutfak gibidir

Bir restoran mutfağında herkesin bir görevi vardır ve hepsi birlikte çalışınca yemek masaya gelir. Bilgisayarın parçaları da böyle bir takımdır.

BilgisayardaMutfaktaGörevi
Giriş birimleriGarsonun aldığı siparişİsteğimizi bilgisayara iletir.
İşlemci (CPU)AşçıBütün hesapları ve işleri yapar.
RAM bellekTezgâhO an kullanılan programları ve bilgileri hızlıca erişilecek yerde tutar.
Depolama (SSD)Kiler ve buzdolabıHer şeyi kalıcı olarak saklar; ihtiyaç olunca tezgâha getirilir.
AnakartMutfağın koridorlarıBütün parçaları birbirine bağlar, bilgi bu yollardan taşınır.
Çıkış birimleriMasaya gelen yemekSonucu bize gösterir ya da duyurur.

Bir harfin yolculuğu

Klavyede bir tuşa bastığında bilgisayarın içinde neler oluyor? “Sonraki adım” düğmesiyle izle.

Klavye İşlemci RAM Ekran SSD

Adım 2 · Geçici bellek ve kalıcı depolama

Neden “Kaydet” düğmesine basarız?

RAM bellekDepolama (SSD, sabit disk)
GöreviÇalışan programları ve açık belgeleri tutarDosyaları ve programları saklar
Elektrik kesilinceİçindekiler silinirİçindekiler kalır
HızıÇok hızlıRAM’e göre daha yavaş
KapasitesiDaha küçük (örneğin 8 GB)Daha büyük (örneğin 512 GB)
Kaydetmeyi unutma

Yazdığın belge sen kaydedene kadar RAM’de durur. Elektrik kesilir ya da bilgisayar kapanırsa kaydetmediğin her şey kaybolur. Sık sık Ctrl+S ile kaydet.

Depolama birimleri

Bilgisayar 0 ve 1’lerle çalışır; her biri bir bittir. 8 bit = 1 bayt. 1 KB = 1024 bayt, 1 MB = 1024 KB, 1 GB = 1024 MB, 1 TB = 1024 GB. Bir şarkı yaklaşık 4 MB, bir film birkaç GB yer kaplar.

Adım 3 · Dosya, klasör ve uzantı

Bilgilerin evi: dosyalar ve klasörler

Kavram

Dosya

Bilgisayarda bir adla saklanan belge, resim, ses, video ya da programdır.

Örnek: kitap-ozeti.docx, tatil.jpg

Haftanın kavramı

Klasör

Dosyaları ve başka klasörleri bir arada tutan, düzenlemeye yarayan kutudur.

Örnek: “Ödevler” klasörünün içinde “Türkçe” ve “Bilişim” klasörleri

Kavram

Uzantı

Dosya adının sonunda noktadan sonra gelen ve dosyanın türünü gösteren harflerdir.

Örnek: .docx, .jpg, .mp3

UzantıDosya türüHangi programla açılır?
.docx .odtMetin belgesiKelime işlemci
.xlsx .odsTabloTablolama programı
.pptx .odpSunumSunum programı
.pdfTaşınabilir belgePDF okuyucu, tarayıcı
.jpg .pngResimResim görüntüleyici, görsel düzenleyici
.mp3 .wavSesMüzik çalar, ses düzenleyici
.mp4VideoVideo oynatıcı, video düzenleyici
.txtDüz metinNot defteri
.zipSıkıştırılmış dosyaSıkıştırma programı
Uzantı görünmüyor mu?

Bazı bilgisayarlarda uzantılar gizlidir. Windows’ta Dosya Gezgini’nin “Görünüm” menüsündeki “Dosya adı uzantıları” seçeneğiyle görünür hâle getirebilirsin. Uzantıyı değiştirmek dosyanın türünü değiştirmez; dosya açılmayabilir!

Adım 4 · Klasör ağacı ve dosya yolu

Klasör içinde klasör

Klasörler iç içe yerleştirilebilir. Bu yapı bir ağacın dallarına benzer. Bir dosyanın bulunduğu yeri gösteren adrese dosya yolu denir.

Belgeler └─ Okul ├─ Türkçe │ └─ siir-ezberi.docx └─ Bilişim ├─ kitap-ozeti.docx └─ Resimler └─ afis.png
Dosya yolu

Ağaçta kalın yazılanlar klasör, diğerleri dosyadır. kitap-ozeti.docx dosyasının yolu:
Belgeler\Okul\Bilişim\kitap-ozeti.docx
Windows’ta klasörler ters eğik çizgiyle (\), Pardus’ta düz eğik çizgiyle (/) ayrılır.

Düzenli klasör yapısının yararı

Her ders, proje ya da konu için bir klasör açarsan dosyalarını saniyeler içinde bulursun, yanlış dosyayı teslim etmezsin, yedek almak da kolaylaşır.

Adım 5 · Dosya ve klasör işlemleri

Oluştur, adlandır, kopyala, taşı, sil

Sağ tık → Yeni → KlasörYeni klasör oluşturur.
F2Seçili dosya ya da klasörü yeniden adlandırır.
Ctrl + CKopyalar: Dosya yerinde kalır, bir kopyası alınır.
Ctrl + XKeser: Dosya taşınmak üzere seçilir.
Ctrl + VYapıştırır: Kopyalanan ya da kesilen dosyayı yeni yere koyar.
DeleteSiler: Dosya geri dönüşüm kutusuna gider.
Ctrl + ZSon işlemi geri alır.
Ctrl + AKlasördeki her şeyi seçer.

Kopyalamak (kopyala + yapıştır)

  • Dosya eski yerinde de kalır.
  • Aynı dosyadan iki tane olur.
  • Yedek almak ya da USB belleğe atmak için kullanılır.

Taşımak (kes + yapıştır)

  • Dosya eski yerinden kalkar.
  • Yeni yerde tek bir dosya olur.
  • Dosyaları düzenlerken kullanılır.
Silinen dosya nereye gider?

Sildiğin dosya önce geri dönüşüm kutusuna (Pardus’ta “Çöp”) gider ve oradan geri getirilebilir. Geri dönüşüm kutusu boşaltılırsa dosya kalıcı olarak silinir. Silmeden önce iki kez düşün!

Adım 6 · İyi dosya adı

“son son GERÇEK” yerine anlamlı adlar

Anlamlı olsunDosyayı açmadan içinde ne olduğunu anlat: “kitap-ozeti” gibi.
Kısa olsunUzun cümleler yerine birkaç kelime yeter.
Tarih ekle“2026-10-28-fen-deneyi” gibi tarih eklemek sıralamayı kolaylaştırır.
Sürüm numarası kullan“son son” yerine “kitap-ozeti-v1”, “kitap-ozeti-v2” yaz.
Yasak karakterleri kullanmaWindows’ta \ / : * ? " < > | karakterleri dosya adında kullanılamaz.
Boşluk yerine tireBoşluk yerine tire (-) ya da alt çizgi (_) kullanmak dosyayı her yerde sorunsuz açar.

Dosya adı kontrolcüsü

Bir dosya adı yaz. Kontrolcü adını inceleyip daha iyi bir öneri sunsun.

Değerlendirme

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

    Bilgisayar, dosya ve klasörler

    1. Bilgisayarın parçaları bir takım gibi çalışır: Giriş birimleri bilgiyi alır, işlemci işler, RAM o an kullanılanları tutar, depolama saklar, çıkış birimleri gösterir; anakart hepsini bağlar.
    2. RAM geçici bellektir, elektrik kesilince içindekiler silinir. Depolama kalıcıdır. Bu yüzden çalışmalar sık sık kaydedilir.
    3. 8 bit = 1 bayt; 1 KB = 1024 bayt; 1 MB = 1024 KB; 1 GB = 1024 MB; 1 TB = 1024 GB.
    4. Dosya: Bilgisayarda bir adla saklanan belge, resim, ses ya da videodur. Klasör: Dosyaları bir arada tutan kutudur.
    5. Uzantı: Dosyanın türünü gösterir: .docx metin, .jpg resim, .mp3 ses, .mp4 video, .pdf belge.
    6. Dosya yolu: Dosyanın bulunduğu yeri gösteren adrestir: Belgeler\Okul\Bilişim\kitap-ozeti.docx
    7. İşlemler: yeni klasör, yeniden adlandır (F2), kopyala (Ctrl+C), kes (Ctrl+X), yapıştır (Ctrl+V), sil (Delete), geri al (Ctrl+Z). Kopyalamada dosya iki tane olur, taşımada yer değiştirir.
    8. İyi dosya adı anlamlı ve kısadır; tarih ve sürüm numarası içerebilir, yasak karakter içermez.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Bilgisayar bileşenlerinin birlikte çalışmasını bir mutfak benzetmesiyle açıklayınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Giriş birimleri garsonun aldığı sipariş gibidir, isteğimizi iletir. İşlemci aşçıdır, işleri yapar. RAM tezgâhtır, o an kullanılanları tutar. Depolama kilerdir, her şeyi saklar. Anakart mutfağın koridorlarıdır, parçaları bağlar. Çıkış birimleri masaya gelen yemektir.
    2. Klavyede bir tuşa bastığınızda harfin ekranda görünmesine kadar hangi aşamalar gerçekleşir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Klavye tuş bilgisini anakart üzerinden işlemciye gönderir. İşlemci, RAM’de açık olan programa harfi ekler. Ardından görüntüyü hazırlar ve harf ekranda görünür.
    3. RAM ile depolama birimi arasındaki farkı açıklayınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      RAM geçici bellektir; çalışan programları tutar, çok hızlıdır ama elektrik kesilince içindekiler silinir. Depolama birimi kalıcıdır; dosyaları bilgisayar kapansa da saklar.
    4. Yazdığınız belgeyi kaydetmeden bilgisayar kapanırsa ne olur? Neden? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Belge kaybolur. Çünkü kaydedilmeyen belge yalnızca RAM’de durur ve elektrik kesilince RAM’deki bilgiler silinir.
    5. Dosya, klasör ve uzantı kavramlarını birer örnekle açıklayınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Dosya, bilgisayarda bir adla saklanan belgedir: kitap-ozeti.docx. Klasör, dosyaları bir arada tutan kutudur: Ödevler klasörü. Uzantı, dosyanın türünü gösteren harflerdir: .docx metin belgesi demektir.
    6. Aşağıdaki uzantıların hangi dosya türünü gösterdiğini yazınız: .mp3, .jpg, .pptx, .mp4 (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      .mp3 ses, .jpg resim, .pptx sunum, .mp4 video dosyasıdır.
    7. Dosya yolu nedir? “Belgeler\Okul\Bilişim\afis.png” yolunu açıklayınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Dosyanın bulunduğu yeri gösteren adrestir. afis.png dosyası; Belgeler klasörünün içindeki Okul klasöründe, onun içindeki Bilişim klasöründedir.
    8. Bir dosyayı kopyalamak ile taşımak arasındaki fark nedir? Hangi durumda hangisini kullanırsınız? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Kopyalamada dosya eski yerinde de kalır ve iki tane olur; yedek almak ya da USB belleğe atmak için kullanırım. Taşımada dosya eski yerinden kalkıp yeni yere gider; dosyaları düzenlerken kullanırım.
    9. “Ödevler” klasöründeki bir dosyayı “Bilişim” klasörüne taşımak için yapılması gereken adımları yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Ödevler klasörünü açarım, dosyayı seçerim, Ctrl+X ile keserim, Bilişim klasörünü açarım ve Ctrl+V ile yapıştırırım. Fareyle sürükleyip bırakarak da taşıyabilirim.
    10. “odev son son GERCEK.docx” dosya adını değerlendiriniz ve daha iyi bir ad öneriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Bu ad dosyanın içeriğini anlatmıyor; “son son” ifadesi hangi sürümün güncel olduğunu belirsizleştiriyor; boşluklar içeriyor. Daha iyi ad: “2026-10-28-kitap-ozeti-v2.docx”.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusuRAMklasöruzantıdosya yolukopyalamaktaşımak
    1. Elektrik kesilince içindeki bilgiler silinen geçici bellek olarak adlandırılır.
    2. Dosyaları ve başka klasörleri bir arada tutan kutuya denir.
    3. Dosya adının sonunda dosyanın türünü gösteren harflere denir.
    4. Dosyanın bulunduğu yeri gösteren adrese denir.
    5. Dosyanın eski yerinde de kalmasını sağlayan işlem işlemidir.
    6. Dosyanın eski yerinden kalkıp yeni yere gitmesi işlemidir.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Hafıza oyunu

    Uzantı ve tür

    Kartları ikişer ikişer aç; her uzantıyı gösterdiği dosya türüyle eşleştir.

    0 hamle

    Herhangi bir karta dokun.

    Sınıflandırma oyunu

    Masaüstünü toparla

    Merak et bölümündeki dosyaları doğru klasörlere yerleştir.

    0 / 12

    Bir kart seçerek başla.

    Sıralama oyunu

    Dosyayı taşı

    Bir dosyayı yeni bir klasöre taşımanın adımlarını sırala.

    0 / 6

    İlk adımı seçerek başla.

    Eşleştirme

    Kısayol ustası

    Soldan bir kısayol seç, sağdan ne işe yaradığını bul.

    0 / 7

    Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Bilgisayar parçalarının birlikte nasıl çalıştığını açıklayabiliyorum.

    RAM ile depolama arasındaki farkı ve kaydetmenin önemini anlatabiliyorum.

    Dosya, klasör, uzantı ve dosya yolu kavramlarını örnekle açıklayabiliyorum.

    Dosya ve klasör oluşturup adlandırabiliyor, kopyalayıp taşıyabiliyorum.

    Haftanın mini görevi · Okulda ya da evde

    29 Ekim Cumhuriyet Bayramı klasörü

    Cumhuriyetimizin 103. yıl dönümü için hazırlanacak sınıf panosu çalışmalarını düzenle.

    1. “29-Ekim-2026” adında bir klasör oluştur; içine “Resimler”, “Yazilar” ve “Sunum” klasörlerini aç.
    2. Hazırlayacağın şiir, resim ve sunum dosyalarına anlamlı adlar ver ve doğru klasöre taşı.
    3. Klasör ağacını defterine çiz ve bir dosyanın dosya yolunu yaz.
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: dağınık masaüstü (5 dk)
    2. Mutfak benzetmesi ve “Bir harfin yolculuğu” (12 dk)
    3. RAM ve depolama, kaydetmenin önemi, birimler (10 dk)
    4. Dosya, klasör, uzantı; “Uzantı ve tür” hafıza oyunu (13 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Klasör ağacı ve dosya yolu (8 dk)
    2. Bilgisayarda uygulama: klasör oluşturma, adlandırma, kopyalama, taşıma, silme (17 dk)
    3. İyi dosya adı ve kontrolcü (7 dk)
    4. “Masaüstünü toparla” oyunu ve deftere yazalım (8 dk)