Kod Kâşifi · 8. hafta · 2–6 Kasım 2026

5. sınıf · 8. hafta · BTY.5.2.1

Görsel düzenleme araçlarını tanıma

Yeni bir temaya başlıyoruz: Dijital ürün tasarımı. İlk durağımız görseller. Telefonla çektiğin bir fotoğraf aslında milyonlarca küçük renkli noktadan oluşur. Bu hafta görsellerin özelliklerini, görsel düzenleme programlarını ve onların arayüzünü tanıyacağız.

Tema 2 · Dijital ürün tasarımı ve geliştirme2 ders saati2–6 Kasım 2026

Isınma · Merak et

Aynı resim, farklı hâller

Aşağıdaki dört resim aslında aynı resim. Üçü bir görsel düzenleme programıyla değiştirilmiş.

1. Orijinal
2.
3.
4.

2, 3 ve 4 numaralı resimlerde neler değişmiş? Bu değişiklikleri yapmak için hangi araçlar kullanılmış olabilir? Sence en çok hangisi işe yarar?

Cevaba bak
2: Parlaklık azaltılmış, resim karanlık. 3: Renkler kaldırılmış, siyah-beyaz yapılmış. 4: Resim kırpılmış; yalnızca evle çocuk kalmış ve büyütülmüş. Bu değişikliklerin hepsi görsel düzenleme programlarıyla birkaç tıklamada yapılır.

Adım 1 · Görsel neden oluşur?

Milyonlarca küçük kare: piksel

Dijital bir fotoğrafı çok yakından incelersen onun küçük renkli karelerden oluştuğunu görürsün. Bu karelerin her birine piksel denir.

Piksel büyüteci

Aşağıdaki gülen yüz yalnızca 10 × 10 = 100 pikselden oluşuyor. Büyüteçle yaklaş.

Kavram

Piksel

Dijital bir görseli oluşturan en küçük renkli karedir.

Kavram

Çözünürlük

Bir görseldeki piksel sayısıdır; genişlik × yükseklik olarak yazılır.

Örnek: 1920 × 1080 = yaklaşık 2 milyon piksel.

Kavram

Megapiksel

1 milyon piksel demektir. Kameraların çözünürlüğü megapikselle ölçülür.

Örnek: 12 megapiksel bir telefon fotoğrafında yaklaşık 12 milyon piksel vardır.

Piksel tabanlı (raster) görsel

  • Piksellerden oluşur.
  • Çok büyütünce kareler görünür, görüntü bozulur.
  • Fotoğraflar bu türdendir. Örnek biçimler: JPG, PNG.

Vektör görsel

  • Noktalar ve çizgilerin matematiksel tarifiyle oluşur.
  • İstediğin kadar büyüt, bozulmaz.
  • Logolar, simgeler, yazılar için idealdir. Örnek biçim: SVG.

Adım 2 · Görselin temel özellikleri

Bir görseli tanımanın beş yolu

ÖzellikNe anlatır?Örnek
Boyut (çözünürlük)Görselin genişliği ve yüksekliği, piksel cinsinden1280 × 720 piksel
Dosya boyutuGörselin bilgisayarda kapladığı yer850 KB, 3,2 MB
RenkRenkli mi, siyah-beyaz mı; her pikselin rengiRenkli fotoğraf, gri tonlu çizim
Biçim (uzantı)Görselin hangi yöntemle saklandığıJPG, PNG, GIF, SVG
En-boy oranıGenişliğin yüksekliğe oranı16:9 yatay, 1:1 kare, 9:16 dikey
BiçimÖzelliğiNe zaman kullanılır?
JPGDosyası küçüktür, şeffaflık desteklemezFotoğraflar
PNGKalite kaybı olmaz, şeffaf arka plan desteklerLogolar, ekran görüntüleri, yazılı görseller
GIFBasit hareketli görüntüler, az renkKüçük animasyonlar
SVGVektördür, büyütünce bozulmazLogolar ve simgeler

Renk karıştırıcı

Ekrandaki her piksel kırmızı, yeşil ve mavi ışığın karışımıdır (RGB). Her biri 0 ile 255 arasında bir değer alır.

Adım 3 · Programlar ve araç seçimi

Hangi işe hangi program?

ProgramNerede çalışır?Ne için uygun?
PaintWindowsBasit çizim, kırpma, metin ekleme
GIMPPardus, Windows, MacÜcretsiz ve açık kaynak; ayrıntılı fotoğraf düzenleme, katmanlar
KritaPardus, Windows, MacÜcretsiz; dijital resim ve çizim
LibreOffice DrawPardus, Windows, MacÜcretsiz; afiş, şema ve basit tasarımlar
Çevrim içi tasarım araçlarıTarayıcıHazır şablonlarla afiş ve davetiye; hesap ve internet ister
Telefon galerisiAndroid, iPhoneHızlı kırpma, döndürme, ışık ayarı

Araç seçici

Ne yapmak istiyorsun?

Hangi cihazı kullanacaksın?

İnternet bağlantın var mı?

Önerim

Adım 4 · Arayüzü tanı

Görsel düzenleme programının bölümleri

1afis-taslagi.png
2DosyaDüzenleGörüntüKatmanRenklerFiltreler
3SeçimKırpFırçaSilgiKovaT MetinBüyüteç
4
5Renk
6KatmanlarYazıÇocukArka plan7Fırça boyutu: 12
81280 × 720 pikselYakınlaştırma: %100
  1. 1Başlık çubuğu: Açık olan görselin adı.
  2. 2Menü çubuğu: Dosya açma, kaydetme, görüntü boyutu, filtreler.
  3. 3Araç kutusu: Seçim, kırpma, fırça, silgi, renk kovası, metin gibi araçlar.
  4. 4Tuval (çalışma alanı): Üzerinde çalıştığın görsel.
  5. 5Renk paleti: Fırça ve metin için renk seçersin.
  6. 6Katmanlar paneli: Görselin üst üste duran parçaları.
  7. 7Araç ayarları: Seçili aracın boyutu, sertliği gibi ayarları.
  8. 8Durum çubuğu: Görselin boyutu ve yakınlaştırma oranı.
Katman nedir?

Katmanları üst üste konmuş şeffaf asetat kâğıtları gibi düşün. Arka planı bir katmana, çocuğu başka bir katmana, yazıyı bir başka katmana koyarsan birini değiştirirken diğerleri bozulmaz.

Adım 5 · Temel araçlar

Araç kutusunda neler var?

Gelecek hafta bu araçları tek tek kullanacağız. Şimdilik hangisinin ne işe yaradığını tanıyalım.

SeçimGörselin bir bölümünü seçer; yalnızca o bölümü düzenlersin.
KırpmaGörselin istemediğin kenarlarını keser.
Döndürme ve çevirmeGörseli yan yatırır ya da ayna görüntüsünü alır.
Yeniden boyutlandırmaGörselin piksel boyutunu büyütür ya da küçültür.
Parlaklık ve kontrastKaranlık görseli aydınlatır, renkleri canlandırır.
Fırça ve kalemSerbest çizim yaparsın.
SilgiÇizdiğin ya da istemediğin bölümleri siler.
Renk kovasıKapalı bir alanı tek tıkla boyar.
MetinGörselin üzerine yazı ekler.
BüyüteçGörsele yaklaşır ya da uzaklaşır; görselin kendisini değiştirmez.
En önemli kısayol

Hata mı yaptın? Ctrl+Z son işlemi geri alır. Düzenlemeye başlamadan önce orijinal görselin bir kopyasını saklamayı da unutma.

Düzenlemenin etiği

Bir arkadaşının fotoğrafını izinsiz düzenleyip paylaşmak doğru değildir. Düzenlenmiş görseller gerçekmiş gibi gösterilerek insanları yanıltabilir. Düzenlediğin görseli paylaşırken bunu belirtmek dürüst bir davranıştır.

Özet · Deftere yazalım

Defterine bunları yaz

Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

Görsel düzenleme araçlarını tanıma

  1. Piksel: Dijital görseli oluşturan en küçük renkli karedir.
  2. Çözünürlük: Görseldeki piksel sayısıdır (genişlik × yükseklik). 1 megapiksel = 1 milyon piksel.
  3. Piksel tabanlı görseller büyütülünce bozulur (fotoğraflar). Vektör görseller bozulmaz (logolar, SVG).
  4. Görselin özellikleri: boyut, dosya boyutu, renk, biçim, en-boy oranı.
  5. Biçimler: JPG fotoğraf için, PNG şeffaflık ve yazılı görseller için, GIF basit animasyon için, SVG logolar için.
  6. Ekrandaki renkler kırmızı, yeşil ve mavi ışığın karışımıdır (RGB).
  7. Programlar: Paint, GIMP, Krita, LibreOffice Draw, çevrim içi tasarım araçları, telefon galerisi. Program işe, cihaza ve internet durumuna göre seçilir.
  8. Arayüz: menü çubuğu, araç kutusu, tuval, renk paleti, katmanlar paneli, araç ayarları, durum çubuğu.

Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

  1. Piksel nedir? Bir fotoğrafı çok büyüttüğümüzde neden kareler görürüz? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Piksel, dijital görseli oluşturan en küçük renkli karedir. Fotoğraflar piksellerden oluştuğu için çok büyütüldüğünde her piksel büyük bir kare olarak görünür ve görüntü bozulur.
  2. Çözünürlük nedir? 1920 × 1080 çözünürlüklü bir görselde yaklaşık kaç piksel vardır? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Çözünürlük bir görseldeki piksel sayısıdır. 1920 × 1080 = 2.073.600, yani yaklaşık 2 milyon piksel vardır.
  3. Piksel tabanlı görsel ile vektör görsel arasındaki farkı birer örnekle açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Piksel tabanlı görsel küçük karelerden oluşur ve büyütülünce bozulur; fotoğraflar böyledir. Vektör görsel çizgilerin matematiksel tarifiyle oluşur ve büyütülünce bozulmaz; logolar ve SVG dosyaları böyledir.
  4. Bir görseli tanımlamak için kullanılan dört özellik yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Boyut (çözünürlük), dosya boyutu, renk, biçim (uzantı) ve en-boy oranı.
  5. JPG ve PNG biçimlerini karşılaştırınız. Şeffaf arka planlı bir okul logosu için hangisini seçersiniz? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    JPG’nin dosyası küçüktür ama şeffaflık desteklemez; fotoğraflar için uygundur. PNG kalite kaybı olmadan saklar ve şeffaf arka planı destekler. Şeffaf arka planlı logo için PNG seçerim.
  6. Ekrandaki renkler nasıl oluşur? Kırmızı ve yeşil ışık tam güçte karışırsa hangi renk oluşur? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Ekrandaki her piksel kırmızı, yeşil ve mavi ışığın karışımıyla renk oluşturur (RGB). Kırmızı ve yeşil tam güçte karışırsa sarı oluşur.
  7. İki görsel düzenleme programının adını yazıp hangi iş için uygun olduklarını belirtiniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    GIMP ücretsizdir ve ayrıntılı fotoğraf düzenleme ile katmanlı çalışma için uygundur. Krita ücretsizdir ve dijital resim çizmek için uygundur. Telefon galerisi hızlı kırpma ve ışık ayarı için uygundur.
  8. Okulda internet yok ve bilgisayarlarda Pardus var. Bir afiş hazırlayacaksınız. Hangi programı seçersiniz? Neden? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    GIMP ya da LibreOffice Draw’u seçerim. İkisi de ücretsizdir, Pardus’ta çalışır ve internet gerektirmez. LibreOffice Draw afiş düzenlemek için, GIMP görsel düzenlemek için uygundur.
  9. Görsel düzenleme programının arayüzündeki dört bölümü ve görevlerini yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Araç kutusu seçim, fırça, silgi gibi araçları içerir. Tuval üzerinde çalışılan görseldir. Renk paleti renk seçmeye yarar. Katmanlar paneli görselin üst üste duran parçalarını gösterir.
  10. Katman nedir? Katmanlarla çalışmanın yararı nedir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Katman, görselin üst üste duran şeffaf parçalarıdır. Arka plan, nesneler ve yazı ayrı katmanlarda olursa birini değiştirirken diğerleri bozulmaz; düzenleme kolaylaşır.

Boşluk doldurma

Kelime kutusupikselçözünürlükvektörPNGkatmanaraç kutusu
  1. Dijital görseli oluşturan en küçük renkli kareye denir.
  2. Bir görseldeki piksel sayısına denir.
  3. Büyütüldüğünde bozulmayan görsellere görsel denir.
  4. Şeffaf arka plan desteklediği için logolarda biçimi tercih edilir.
  5. Görselin üst üste duran şeffaf parçalarına denir.
  6. Fırça, silgi, kırpma gibi araçların bulunduğu bölüme denir.

Pekiştir · Oyunlar

Oynayarak tekrar et

Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

Eşleştirme

Araç kutusu

Soldan bir araç seç, sonra sağdan ne işe yaradığını bul.

0 / 7

Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

Sınıflandırma oyunu

Hangi biçim?

Her görsel için en uygun biçimi seç.

0 / 8

Bir kart seçerek başla.

Sınıflandırma oyunu

Piksel mi, vektör mü?

Her görselin piksel tabanlı mı, vektör mü olduğuna karar ver.

0 / 8

Bir kart seçerek başla.

Kapanış · Kendini değerlendir

Bu hafta neler öğrendin?

Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

Piksel ve çözünürlük kavramlarını açıklayabiliyorum.

Görselin boyut, renk ve biçim gibi özelliklerini tanıyorum.

İşime uygun görsel düzenleme programını seçebiliyorum.

Görsel düzenleme programının arayüzündeki bölümleri gösterebiliyorum.

Haftanın mini görevi · Evde

Görsel dedektifi

Telefonda ya da bilgisayarda kendi çektiğin üç fotoğrafı incele (ailenden izin alarak).

  1. Her fotoğrafın çözünürlüğünü, dosya boyutunu ve biçimini bul (dosyaya sağ tıklayıp “Özellikler”e bakabilirsin).
  2. En büyük ve en küçük dosyayı karşılaştır; aradaki farkın sebebini düşün.
  3. Gelecek hafta düzenleyeceğin bir fotoğraf seç ve onunla ne yapmak istediğini yaz.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

1. ders (40 dk)

  1. Merak et: aynı resmin dört hâli (6 dk)
  2. Piksel büyüteci, çözünürlük, megapiksel (10 dk)
  3. Piksel ve vektör farkı, “Piksel mi, vektör mü?” oyunu (8 dk)
  4. Görselin özellikleri, biçimler ve renk karıştırıcı (16 dk)

2. ders (40 dk)

  1. Programlar ve araç seçici (8 dk)
  2. Arayüz; mümkünse okul bilgisayarında GIMP ya da Paint’i açma (14 dk)
  3. Temel araçlar ve “Araç kutusu” eşleştirmesi (10 dk)
  4. Düzenlemenin etiği ve deftere yazalım (8 dk)