5. sınıf · 9. hafta · BTY.5.2.1
Görsel düzenleme araçlarını kullanma
Geçen hafta görsel düzenleme programlarının arayüzünü tanıdık. Bu hafta araçları gerçekten kullanıyoruz: Kırpacak, döndürecek, aydınlatacak, renklendirecek ve yazı ekleyeceğiz. En önemlisi, bir iş için neden o aracı seçtiğimizi açıklayacağız.
Isınma · Merak et
Hangi iş, hangi araç?
Aşağıdaki beş iş için hangi aracı kullanırdın? Önce kendin düşün.
Cevaplara bak
- Kırpma: Kenardaki kişi kırpılınca görüntüden çıkar.
- Döndürme: Görseli 90 derece çevirerek düzeltirsin.
- Parlaklık ve kontrast: Görüntüyü aydınlatır, renkleri belirginleştirir.
- Metin aracı: Görselin üzerine yazı ekler.
- Yeniden boyutlandırma: Piksel sayısını azaltır, dosya küçülür.
Etkinlik · Fotoğraf laboratuvarı
Bu fotoğrafı sen düzelt
Aşağıdaki fotoğraf yan çekilmiş, karanlık ve solgun. Araçları kullanarak beş görevi tamamla. Her görev tamamlandığında yeşil olur.
- Fotoğrafı düz çevir
- Fotoğrafı aydınlat
- Renkleri canlandır
- Evi öne çıkaracak biçimde kırp
- Üstüne bir başlık yaz
Adım 1 · Araçları tanı ve kullan
Her aracın bir görevi var
| Araç | Ne işe yarar? | Nasıl kullanılır? | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Kırpma | İstenmeyen kenarları keser | Aracı seç, tutulacak alanı çerçeveyle belirle, onayla | Çok kırpılan görsel küçülür, büyütünce bulanıklaşır |
| Döndürme ve çevirme | Yan ya da ters görseli düzeltir, ayna görüntüsü alır | Görüntü menüsünden 90° döndür ya da yatay çevir | Yazı içeren görseli çevirirsen yazılar ters görünür |
| Yeniden boyutlandırma | Görselin piksel boyutunu değiştirir | Genişlik ve yüksekliği yaz; oran kilidini açık tut | Küçük görseli büyütmek kaliteyi bozar |
| Parlaklık ve kontrast | Aydınlık ve renk farkını ayarlar | Kaydırıcıları azar azar hareket ettir | Aşırısı görüntüyü bembeyaz ya da çok sert yapar |
| Renk doygunluğu | Renklerin canlılığını ayarlar | Artırınca renkler canlanır, azaltınca solar | Çok artırmak yapay görünür |
| Metin | Görselin üzerine yazı ekler | Aracı seç, tuvale tıkla, yaz; yazı tipi ve rengini seç | Yazı ile arka plan arasında renk farkı olmalı |
| Fırça ve silgi | Çizer ve siler | Boyutunu ayarla, sürükleyerek kullan | Silgi çoğu zaman arkada beyaz ya da şeffaf boşluk bırakır |
| Seçim | Görselin bir bölümünü ayırır | Dikdörtgen ya da serbest seçimle alanı çiz | Sonraki işlem yalnızca seçili alanı etkiler |
Bir aracı seçtiğinde ayarları çoğu zaman arayüzün üstünde ya da yanında belirir. Aracın ayarlarını değiştirmeden önce hangi aracın seçili olduğuna bak; yanlış araçla çalışmak en sık yapılan hatadır.
Adım 2 · Boyutlandırma ve en-boy oranı
Görseli esnetmeden küçült
Görseli yeniden boyutlandırırken genişlik ile yükseklik arasındaki oranı korumazsan görsel esner ya da basık görünür. Programlardaki zincir ya da kilit simgesi bu oranı korur.
Boyutlandırma deneyi
Görselin asıl boyutu 1200 × 800 piksel (oranı 3:2).
Adım 3 · Aracın uygunluğunu gerekçelendir
“Bu aracı seçtim, çünkü…”
Bir işi birden fazla araçla yapmak mümkün olabilir ama hepsi aynı derecede uygun değildir. İyi bir tasarımcı seçtiği aracın nedenini açıklayabilir.
| İş | Uygun araç | Neden? | Uygun olmayan araç | Neden? |
|---|---|---|---|---|
| Kenardaki çöp kutusunu çıkarmak | Kırpma | Kenarda olduğu için kırpınca kalkar, görüntü bozulmaz. | Silgi | Sildiği yerde beyaz boşluk bırakır. |
| Fotoğrafı e-postaya eklemek için küçültmek | Yeniden boyutlandırma | Piksel sayısı azalır, dosya küçülür, görüntü bütün kalır. | Kırpma | Görselin bir kısmını kaybettirir. |
| Bulutlu günde çekilmiş soluk fotoğraf | Parlaklık, kontrast ve doygunluk | Işığı ve renkleri birlikte canlandırır. | Fırça | Her yeri tek tek boyamak gerçekçi olmaz. |
| Afişe okul adını yazmak | Metin aracı | Yazı tipi, boyut ve renk seçilebilir; düzeltmesi kolaydır. | Fırça ile elle yazmak | Okunaksız ve düzensiz olur. |
Hangi araç, neden?
Her durum için en uygun aracı ve gerekçesini seç.
Adım 4 · Kaydetme
Orijinali koru, doğru biçimde kaydet
10 Kasım Atatürk’ü Anma Günü için bir pano görseli hazırlarken sade renkler, okunaklı yazılar ve kaynağı belli görseller kullan. Görsellerin üzerine gereksiz süs ve efekt eklemekten kaçın; amaç anmaktır.
Özet · Deftere yazalım
Defterine bunları yaz
Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.
Görsel düzenleme araçlarını kullanma
- Kırpma istenmeyen kenarları keser; döndürme yan görseli düzeltir; çevirme ayna görüntüsü alır.
- Yeniden boyutlandırma görselin piksel boyutunu değiştirir. Küçültmek dosyayı küçültür, büyütmek kaliteyi bozar.
- En-boy oranı korunmazsa görsel esner ya da basık görünür. Oran kilidi açık tutulur.
- Parlaklık aydınlığı, kontrast renk farkını, doygunluk renklerin canlılığını ayarlar. Aşırısı görüntüyü bozar.
- Metin aracıyla yazı eklenir; yazı ile arka plan arasında renk farkı olmalıdır.
- Bir iş için araç seçerken gerekçe gösterilir: “Bu aracı seçtim, çünkü…”
- Düzenlemeden önce orijinalin kopyası alınır; “Farklı kaydet” ile yeni dosya oluşturulur.
- Fotoğraflar JPG, yazı ya da şeffaflık içeren görseller PNG olarak kaydedilir.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.
Kırpma ve yeniden boyutlandırma araçları arasındaki farkı açıklayınız. (10 puan)
Örnek cevabı göster
Kırpma görselin istenmeyen kenarlarını keser; görselin bir kısmı atılır. Yeniden boyutlandırma görselin tamamını korur, yalnızca piksel boyutunu büyütür ya da küçültür.En-boy oranı nedir? Boyutlandırırken oranı korumazsak ne olur? (10 puan)
Örnek cevabı göster
Görselin genişliği ile yüksekliği arasındaki orandır. Oran korunmazsa görsel esner ya da basık görünür; insanlar ve nesneler olduğundan ince ya da kalın görünür.1200 × 800 piksel bir görselin genişliğini oranı koruyarak 600 piksele düşürürseniz yüksekliği kaç piksel olur? İşleminizi gösteriniz. (10 puan)
Örnek cevabı göster
Genişlik yarıya indiği için yükseklik de yarıya iner: 800 ÷ 2 = 400 piksel olur.Parlaklık, kontrast ve doygunluk ayarlarının görsele etkisini açıklayınız. (10 puan)
Örnek cevabı göster
Parlaklık görseli aydınlatır ya da karartır. Kontrast açık ve koyu renkler arasındaki farkı artırır ya da azaltır. Doygunluk renklerin canlılığını ayarlar; artırınca renkler canlanır, azaltınca solar.Fotoğrafın kenarındaki çöp kutusunu çıkarmak için hangi aracı seçersiniz? Silgiyi neden seçmezsiniz? (10 puan)
Örnek cevabı göster
Kırpma aracını seçerim; kutu kenarda olduğu için kırpınca görüntüden çıkar ve fotoğraf bozulmaz. Silgi sildiği yerde beyaz ya da şeffaf bir boşluk bırakır, fotoğraf bozuk görünür.Bir afişe başlık eklerken nelere dikkat edersiniz? (10 puan)
Örnek cevabı göster
Metin aracını kullanırım. Okunaklı bir yazı tipi ve yeterli büyüklük seçerim. Yazı rengi ile arka plan arasında belirgin bir renk farkı olmasına dikkat ederim.“Kaydet” ile “Farklı kaydet” arasındaki fark nedir? Düzenleme yaparken hangisini tercih edersiniz? (10 puan)
Örnek cevabı göster
“Kaydet” değişiklikleri açık dosyanın üstüne yazar; orijinal kaybolur. “Farklı kaydet” yeni bir dosya oluşturur ve orijinal korunur. Düzenleme yaparken “Farklı kaydet”i tercih ederim.Bir fotoğrafı düzenlerken izlenecek adımları sırasıyla yazınız. (10 puan)
Örnek cevabı göster
Orijinalin kopyasını almak, gerekiyorsa döndürmek, kırpmak, parlaklık ve renkleri ayarlamak, metin eklemek ve “Farklı kaydet” ile uygun biçimde kaydetmek.Yazı içeren bir afişi PNG, tatil fotoğrafını JPG olarak kaydetmenin nedenini açıklayınız. (10 puan)
Örnek cevabı göster
PNG kalite kaybı olmadan sakladığı için yazılar net kalır. JPG fotoğraflar için uygundur ve dosya boyutunu küçük tutar.Okul panosu için bir görsel hazırlıyorsunuz. Kullandığınız üç aracı ve her birini neden seçtiğinizi yazınız. (10 puan)
Örnek cevabı göster
Örnek: Kırpma; fotoğraftaki gereksiz alanları çıkarmak için. Parlaklık; fotoğraf karanlık olduğu için aydınlatmak amacıyla. Metin; panonun başlığını okunaklı biçimde yazmak için.
Boşluk doldurma
- Görselin istenmeyen kenarlarını kesmeye denir.
- Yan çekilmiş fotoğrafı düzeltmek için aracı kullanılır.
- Boyutlandırırken korunmazsa görsel esner; buna dikkat edilen özellik adını alır.
- Karanlık fotoğrafı aydınlatmak için ayarı artırılır.
- Orijinal dosyayı korumak için komutu kullanılır.
- Görselin üzerine yazı eklemek için aracı kullanılır.
Pekiştir · Oyunlar
Oynayarak tekrar et
Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.
Araç ve iş
Soldan bir araç seç, sonra sağdan onunla yapılacak işe dokun.
Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.
Hangi araç?
Her işi en uygun aracın kutusuna yerleştir.
Bir kart seçerek başla.
Fotoğraf düzenleme sırası
Bir fotoğrafı düzenlerken izlenecek adımları sırala.
İlk adımı seçerek başla.
Kapanış · Kendini değerlendir
Bu hafta neler öğrendin?
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
Kırpma, döndürme ve yeniden boyutlandırma araçlarını kullanabiliyorum.
Parlaklık, kontrast ve doygunluk ayarlarını amacıma göre yapabiliyorum.
Boyutlandırırken en-boy oranını koruyabiliyorum.
Bir iş için seçtiğim aracın neden uygun olduğunu açıklayabiliyorum.
Haftanın mini görevi · Okulda ya da evde
Düzenleme günlüğü
Geçen hafta seçtiğin fotoğrafı ya da okulun sağladığı bir görseli düzenle.
- Orijinalin kopyasını al; en az üç araç kullanarak görseli düzenle.
- Kullandığın her araç için “Bu aracı seçtim, çünkü…” diye bir cümle yaz.
- Düzenlenmiş görseli “Farklı kaydet” ile uygun biçimde kaydet; önce ve sonra hâllerini karşılaştır.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi
1. ders (40 dk)
- Merak et: hangi iş, hangi araç (6 dk)
- Fotoğraf laboratuvarı görevleri (12 dk)
- Araçların ayrıntısı; programda kırpma, döndürme, ışık ayarı uygulaması (22 dk)
2. ders (40 dk)
- En-boy oranı ve boyutlandırma deneyi (10 dk)
- Gerekçelendirme tablosu ve “Hangi araç, neden?” oyunu (12 dk)
- Kaydetme, biçim seçimi (6 dk)
- Deftere yazalım ve sıralama oyunu (12 dk)