Kod Kâşifi · 9. hafta · 9–13 Kasım 2026

5. sınıf · 9. hafta · BTY.5.2.1

Görsel düzenleme araçlarını kullanma

Geçen hafta görsel düzenleme programlarının arayüzünü tanıdık. Bu hafta araçları gerçekten kullanıyoruz: Kırpacak, döndürecek, aydınlatacak, renklendirecek ve yazı ekleyeceğiz. En önemlisi, bir iş için neden o aracı seçtiğimizi açıklayacağız.

Tema 2 · Dijital ürün tasarımı ve geliştirme2 ders saati9–13 Kasım 202610 Kasım Atatürk’ü Anma Günü

Isınma · Merak et

Hangi iş, hangi araç?

Aşağıdaki beş iş için hangi aracı kullanırdın? Önce kendin düşün.

Fotoğrafın kenarındaki yabancıyı görüntüden çıkarmak
Yan çekilmiş fotoğrafı düzeltmek
Akşam çekilmiş karanlık fotoğrafı aydınlatmak
Afişin üzerine başlık yazmak
Fotoğrafı e-postayla göndermek için küçültmek
Cevaplara bak
  1. Kırpma: Kenardaki kişi kırpılınca görüntüden çıkar.
  2. Döndürme: Görseli 90 derece çevirerek düzeltirsin.
  3. Parlaklık ve kontrast: Görüntüyü aydınlatır, renkleri belirginleştirir.
  4. Metin aracı: Görselin üzerine yazı ekler.
  5. Yeniden boyutlandırma: Piksel sayısını azaltır, dosya küçülür.

Etkinlik · Fotoğraf laboratuvarı

Bu fotoğrafı sen düzelt

Aşağıdaki fotoğraf yan çekilmiş, karanlık ve solgun. Araçları kullanarak beş görevi tamamla. Her görev tamamlandığında yeşil olur.

  • Fotoğrafı düz çevir
  • Fotoğrafı aydınlat
  • Renkleri canlandır
  • Evi öne çıkaracak biçimde kırp
  • Üstüne bir başlık yaz

Adım 1 · Araçları tanı ve kullan

Her aracın bir görevi var

AraçNe işe yarar?Nasıl kullanılır?Dikkat
Kırpmaİstenmeyen kenarları keserAracı seç, tutulacak alanı çerçeveyle belirle, onaylaÇok kırpılan görsel küçülür, büyütünce bulanıklaşır
Döndürme ve çevirmeYan ya da ters görseli düzeltir, ayna görüntüsü alırGörüntü menüsünden 90° döndür ya da yatay çevirYazı içeren görseli çevirirsen yazılar ters görünür
Yeniden boyutlandırmaGörselin piksel boyutunu değiştirirGenişlik ve yüksekliği yaz; oran kilidini açık tutKüçük görseli büyütmek kaliteyi bozar
Parlaklık ve kontrastAydınlık ve renk farkını ayarlarKaydırıcıları azar azar hareket ettirAşırısı görüntüyü bembeyaz ya da çok sert yapar
Renk doygunluğuRenklerin canlılığını ayarlarArtırınca renkler canlanır, azaltınca solarÇok artırmak yapay görünür
MetinGörselin üzerine yazı eklerAracı seç, tuvale tıkla, yaz; yazı tipi ve rengini seçYazı ile arka plan arasında renk farkı olmalı
Fırça ve silgiÇizer ve silerBoyutunu ayarla, sürükleyerek kullanSilgi çoğu zaman arkada beyaz ya da şeffaf boşluk bırakır
SeçimGörselin bir bölümünü ayırırDikdörtgen ya da serbest seçimle alanı çizSonraki işlem yalnızca seçili alanı etkiler
Görsel arayüzü kullanma ipucu

Bir aracı seçtiğinde ayarları çoğu zaman arayüzün üstünde ya da yanında belirir. Aracın ayarlarını değiştirmeden önce hangi aracın seçili olduğuna bak; yanlış araçla çalışmak en sık yapılan hatadır.

Adım 2 · Boyutlandırma ve en-boy oranı

Görseli esnetmeden küçült

Görseli yeniden boyutlandırırken genişlik ile yükseklik arasındaki oranı korumazsan görsel esner ya da basık görünür. Programlardaki zincir ya da kilit simgesi bu oranı korur.

Boyutlandırma deneyi

Görselin asıl boyutu 1200 × 800 piksel (oranı 3:2).

Oranı koru (kilit)Açıkken birini değiştirince diğeri kendiliğinden ayarlanır.

Adım 3 · Aracın uygunluğunu gerekçelendir

“Bu aracı seçtim, çünkü…”

Bir işi birden fazla araçla yapmak mümkün olabilir ama hepsi aynı derecede uygun değildir. İyi bir tasarımcı seçtiği aracın nedenini açıklayabilir.

İşUygun araçNeden?Uygun olmayan araçNeden?
Kenardaki çöp kutusunu çıkarmakKırpmaKenarda olduğu için kırpınca kalkar, görüntü bozulmaz.SilgiSildiği yerde beyaz boşluk bırakır.
Fotoğrafı e-postaya eklemek için küçültmekYeniden boyutlandırmaPiksel sayısı azalır, dosya küçülür, görüntü bütün kalır.KırpmaGörselin bir kısmını kaybettirir.
Bulutlu günde çekilmiş soluk fotoğrafParlaklık, kontrast ve doygunlukIşığı ve renkleri birlikte canlandırır.FırçaHer yeri tek tek boyamak gerçekçi olmaz.
Afişe okul adını yazmakMetin aracıYazı tipi, boyut ve renk seçilebilir; düzeltmesi kolaydır.Fırça ile elle yazmakOkunaksız ve düzensiz olur.
Karar oyunu

Hangi araç, neden?

Her durum için en uygun aracı ve gerekçesini seç.

Adım 4 · Kaydetme

Orijinali koru, doğru biçimde kaydet

Önce kopya alDüzenlemeye başlamadan orijinal görselin bir kopyasını sakla.
Farklı kaydet“Kaydet” orijinalin üstüne yazar; “Farklı kaydet” yeni bir dosya oluşturur.
Doğru biçimFotoğraf için JPG, yazı ya da şeffaf arka plan içeren görsel için PNG seç.
Proje dosyasıGIMP’teki .xcf gibi proje dosyaları katmanları saklar; sonra düzenlemeye devam edebilirsin.
Anlamlı ad“afis-10-kasim-v2.png” gibi içeriği anlatan bir ad ver.
10 Kasım için saygılı tasarım

10 Kasım Atatürk’ü Anma Günü için bir pano görseli hazırlarken sade renkler, okunaklı yazılar ve kaynağı belli görseller kullan. Görsellerin üzerine gereksiz süs ve efekt eklemekten kaçın; amaç anmaktır.

Özet · Deftere yazalım

Defterine bunları yaz

Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

Görsel düzenleme araçlarını kullanma

  1. Kırpma istenmeyen kenarları keser; döndürme yan görseli düzeltir; çevirme ayna görüntüsü alır.
  2. Yeniden boyutlandırma görselin piksel boyutunu değiştirir. Küçültmek dosyayı küçültür, büyütmek kaliteyi bozar.
  3. En-boy oranı korunmazsa görsel esner ya da basık görünür. Oran kilidi açık tutulur.
  4. Parlaklık aydınlığı, kontrast renk farkını, doygunluk renklerin canlılığını ayarlar. Aşırısı görüntüyü bozar.
  5. Metin aracıyla yazı eklenir; yazı ile arka plan arasında renk farkı olmalıdır.
  6. Bir iş için araç seçerken gerekçe gösterilir: “Bu aracı seçtim, çünkü…”
  7. Düzenlemeden önce orijinalin kopyası alınır; “Farklı kaydet” ile yeni dosya oluşturulur.
  8. Fotoğraflar JPG, yazı ya da şeffaflık içeren görseller PNG olarak kaydedilir.

Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

  1. Kırpma ve yeniden boyutlandırma araçları arasındaki farkı açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Kırpma görselin istenmeyen kenarlarını keser; görselin bir kısmı atılır. Yeniden boyutlandırma görselin tamamını korur, yalnızca piksel boyutunu büyütür ya da küçültür.
  2. En-boy oranı nedir? Boyutlandırırken oranı korumazsak ne olur? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Görselin genişliği ile yüksekliği arasındaki orandır. Oran korunmazsa görsel esner ya da basık görünür; insanlar ve nesneler olduğundan ince ya da kalın görünür.
  3. 1200 × 800 piksel bir görselin genişliğini oranı koruyarak 600 piksele düşürürseniz yüksekliği kaç piksel olur? İşleminizi gösteriniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Genişlik yarıya indiği için yükseklik de yarıya iner: 800 ÷ 2 = 400 piksel olur.
  4. Parlaklık, kontrast ve doygunluk ayarlarının görsele etkisini açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Parlaklık görseli aydınlatır ya da karartır. Kontrast açık ve koyu renkler arasındaki farkı artırır ya da azaltır. Doygunluk renklerin canlılığını ayarlar; artırınca renkler canlanır, azaltınca solar.
  5. Fotoğrafın kenarındaki çöp kutusunu çıkarmak için hangi aracı seçersiniz? Silgiyi neden seçmezsiniz? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Kırpma aracını seçerim; kutu kenarda olduğu için kırpınca görüntüden çıkar ve fotoğraf bozulmaz. Silgi sildiği yerde beyaz ya da şeffaf bir boşluk bırakır, fotoğraf bozuk görünür.
  6. Bir afişe başlık eklerken nelere dikkat edersiniz? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Metin aracını kullanırım. Okunaklı bir yazı tipi ve yeterli büyüklük seçerim. Yazı rengi ile arka plan arasında belirgin bir renk farkı olmasına dikkat ederim.
  7. “Kaydet” ile “Farklı kaydet” arasındaki fark nedir? Düzenleme yaparken hangisini tercih edersiniz? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    “Kaydet” değişiklikleri açık dosyanın üstüne yazar; orijinal kaybolur. “Farklı kaydet” yeni bir dosya oluşturur ve orijinal korunur. Düzenleme yaparken “Farklı kaydet”i tercih ederim.
  8. Bir fotoğrafı düzenlerken izlenecek adımları sırasıyla yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Orijinalin kopyasını almak, gerekiyorsa döndürmek, kırpmak, parlaklık ve renkleri ayarlamak, metin eklemek ve “Farklı kaydet” ile uygun biçimde kaydetmek.
  9. Yazı içeren bir afişi PNG, tatil fotoğrafını JPG olarak kaydetmenin nedenini açıklayınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    PNG kalite kaybı olmadan sakladığı için yazılar net kalır. JPG fotoğraflar için uygundur ve dosya boyutunu küçük tutar.
  10. Okul panosu için bir görsel hazırlıyorsunuz. Kullandığınız üç aracı ve her birini neden seçtiğinizi yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Örnek: Kırpma; fotoğraftaki gereksiz alanları çıkarmak için. Parlaklık; fotoğraf karanlık olduğu için aydınlatmak amacıyla. Metin; panonun başlığını okunaklı biçimde yazmak için.

Boşluk doldurma

Kelime kutusukırpmadöndürmeen-boy oranıparlaklıkfarklı kaydetmetin
  1. Görselin istenmeyen kenarlarını kesmeye denir.
  2. Yan çekilmiş fotoğrafı düzeltmek için aracı kullanılır.
  3. Boyutlandırırken korunmazsa görsel esner; buna dikkat edilen özellik adını alır.
  4. Karanlık fotoğrafı aydınlatmak için ayarı artırılır.
  5. Orijinal dosyayı korumak için komutu kullanılır.
  6. Görselin üzerine yazı eklemek için aracı kullanılır.

Pekiştir · Oyunlar

Oynayarak tekrar et

Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

Eşleştirme

Araç ve iş

Soldan bir araç seç, sonra sağdan onunla yapılacak işe dokun.

0 / 7

Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

Sınıflandırma oyunu

Hangi araç?

Her işi en uygun aracın kutusuna yerleştir.

0 / 12

Bir kart seçerek başla.

Sıralama oyunu

Fotoğraf düzenleme sırası

Bir fotoğrafı düzenlerken izlenecek adımları sırala.

0 / 6

İlk adımı seçerek başla.

Kapanış · Kendini değerlendir

Bu hafta neler öğrendin?

Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

Kırpma, döndürme ve yeniden boyutlandırma araçlarını kullanabiliyorum.

Parlaklık, kontrast ve doygunluk ayarlarını amacıma göre yapabiliyorum.

Boyutlandırırken en-boy oranını koruyabiliyorum.

Bir iş için seçtiğim aracın neden uygun olduğunu açıklayabiliyorum.

Haftanın mini görevi · Okulda ya da evde

Düzenleme günlüğü

Geçen hafta seçtiğin fotoğrafı ya da okulun sağladığı bir görseli düzenle.

  1. Orijinalin kopyasını al; en az üç araç kullanarak görseli düzenle.
  2. Kullandığın her araç için “Bu aracı seçtim, çünkü…” diye bir cümle yaz.
  3. Düzenlenmiş görseli “Farklı kaydet” ile uygun biçimde kaydet; önce ve sonra hâllerini karşılaştır.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

1. ders (40 dk)

  1. Merak et: hangi iş, hangi araç (6 dk)
  2. Fotoğraf laboratuvarı görevleri (12 dk)
  3. Araçların ayrıntısı; programda kırpma, döndürme, ışık ayarı uygulaması (22 dk)

2. ders (40 dk)

  1. En-boy oranı ve boyutlandırma deneyi (10 dk)
  2. Gerekçelendirme tablosu ve “Hangi araç, neden?” oyunu (12 dk)
  3. Kaydetme, biçim seçimi (6 dk)
  4. Deftere yazalım ve sıralama oyunu (12 dk)