Kod Kâşifi · 9. hafta · 9–13 Kasım 2026

6. sınıf · 9. hafta · BTY.6.2.10 / BTY.6.3.1

Video ve internet araçları

Videonu tamamladın; şimdi onu izleyicinin gözüyle değerlendirme zamanı. Ardından yeni bir konuya geçiyoruz: İnternette bilgi ararken hangi aracı kullanmalıyız? Arama motorları nasıl çalışır?

Tema 2 · Dijital ürün tasarımı ve geliştirme2 ders saati9–13 Kasım 202610 Kasım Atatürk’ü Anma Günü

Isınma · Merak et

Bir merak, beş farklı araç

Sınıfça kemer köprüler hakkında bir proje hazırlıyorsunuz. Beş arkadaşın farklı şeyler arıyor:

AliKemer köprünün nasıl yapıldığını adım adım izlemek istiyor.
ZeynepFarklı kemer köprülerin fotoğraflarını görmek istiyor.
MertŞehrimizdeki tarihî köprülerin yerini bulmak istiyor.
Lina“Kemer” kelimesinin anlamlarını öğrenmek istiyor.
KeremGeçen ay açılan yeni bir köprüyle ilgili haberleri arıyor.

Her arkadaşın hangi arama aracını kullanmalı? Hepsi aynı arama kutusuna aynı şeyi yazsa ne olur?

Cevaba bak
Ali: video arama. Zeynep: görsel arama. Mert: harita. Lina: sözlük (örneğin TDK Güncel Türkçe Sözlük). Kerem: haber araması ve tarih filtresi. Hepsi genel aramaya aynı şeyi yazsa istedikleri sonuçlara ulaşmak çok daha uzun sürerdi.

Adım 1 · Videonun amaca uygunluğu

Videonu izleyicinin gözüyle izle

Bir video ancak izleyiciye mesajını iletebiliyorsa amacına ulaşmıştır. Bunu anlamanın en iyi yolu videoyu başkalarına izletip geri bildirim almaktır.

1İzletVideonu en az üç arkadaşına izlet; araya girip açıklama yapma.
2SorMesaj neydi? Nerede sıkıldın? Ne anlaşılmadı? Ne değişmeli?
3Not alCevapları yaz; birden fazla kişinin söylediğine özellikle dikkat et.
4İyileştirGeri bildirime göre videoyu düzenle ve yeniden dışa aktar.

Geri bildirimden değişikliğe

İzleyicinin söylediğiNe anlama geliyor?Yapılacak değişiklik
“Mesajı tam anlamadım.”Amaç açık değilBaşa ya da sona mesajı söyleyen kısa bir cümle ekle.
“Ortalarda sıkıldım.”Bazı sahneler uzunUzun sahneleri kırp, farklı çekim ölçekleri kullan.
“Konuşmaları duyamadım.”Ses dengesizMüziği kıs, altyazı ekle.
“Çok hızlı geçti, okuyamadım.”Yazılar kısa süre ekrandaMetinleri ekranda daha uzun tut.
“Sonu güzeldi!”Bu kısım işe yarıyorBu bölümü koru; benzer bir yaklaşımı başka yerde de kullan.
Geri bildirimi nasıl karşılamalı?

Eleştiri çalışmana yöneliktir, sana değil. Her yorumu not al, teşekkür et. Hepsini uygulamak zorunda değilsin; videonun amacına hizmet edenleri seç.

Adım 2 · Arama motoru nasıl çalışır?

İnternetin dev kütüphane kataloğu

Arama motoru, internetteki milyarlarca sayfa arasından aradığımız kelimelere uygun olanları bulup sıralayan bir sistemdir. Bunu üç aşamada yapar.

1 · TaramaGezBot adı verilen programlar bağlantıları izleyerek internetteki sayfaları sürekli gezer.
2 · DizinlemeKataloğa ekleSayfalardaki kelimeler dev bir katalogda kaydedilir; tıpkı kütüphane kataloğu gibi.
3 · SıralamaEn uygunu üste koyArama yaptığında katalogdaki sayfalar uygunluklarına göre sıralanır ve sana gösterilir.
İlk sonuç en doğru sonuç değildir

Sonuç listesinin başındaki bazı bağlantılar reklamdır ve “Sponsorlu” ya da “Reklam” diye işaretlenir. Sıralama, bir sayfanın ne kadar popüler ve aramana ne kadar uygun olduğuna göre yapılır; doğruluğu garanti etmez.

Arama motoru da yapay zekâ kullanır

Arama motorları yazım hatalarını düzeltmek, ne demek istediğini tahmin etmek ve sonuçları sıralamak için yapay zekâdan yararlanır. Bazıları sonuçların üstünde yapay zekâyla hazırlanmış özetler gösterir; bu özetler de yanlış olabilir.

Adım 3 · Uygun arama aracını seç

Her soruya uygun bir araç

Genel arama

  • Her türlü sayfa
  • Konuyla ilgili ilk bilgileri bulmak

Geniş bir başlangıç noktası

Görsel arama

  • Fotoğraf, çizim, şema
  • Lisans filtresiyle izinli görselleri bulmak

Projede kullanacağın görseller için

Video arama

  • Nasıl yapılır videoları
  • Deney, belgesel, ders anlatımı

Adım adım görmek istediğinde

Harita

  • Yer, adres, yol tarifi
  • Uydu görüntüsü

Bir yerin konumu için

Sözlük ve ansiklopedi

  • Kelimenin anlamı ve yazımı
  • Kavramların tanımı

TDK sözlükleri gibi resmî kaynaklar

Haber araması

  • Güncel olaylar
  • Tarihe göre filtreleme

Yeni gelişmeler için

Site içi arama

  • Bir sitenin kendi arama kutusu
  • Kütüphane katalogları

Belirli bir kaynakta arama yaparken

Yapay zekâ sohbet araçları

  • Soruya yazılı cevap üretir
  • Kaynak göstermeyebilir, yanılabilir

Kullanırsan mutlaka doğrula; yaş sınırlarına dikkat et

Adım 4 · Anahtar kelime seçimi

Arama kutusuna ne yazmalı?

Arama motoru bir insan değildir; uzun soru cümleleri yerine konuyu anlatan birkaç önemli kelime, yani anahtar kelimeler yazmak daha iyi sonuç verir. Gelecek hafta ileri arama yöntemlerini öğreneceğiz.

Önemli kelimeleri seç“Kemer köprüler nasıl yapılır acaba?” yerine “kemer köprü yapımı”.
Özelden geneleÖnce ayrıntılı ara; sonuç azsa kelimeleri genelleştir.
Yazımı kontrol etYanlış yazılmış kelimeler sonuçları bozabilir; Türkçe karakterleri doğru kullan.
Eş anlamlı deneSonuç bulamazsan aynı anlama gelen başka kelimeler dene.

Anahtar kelime makinesi

Merak ettiğin şeyi bir soru olarak yaz. Makine soru kelimelerini ayıklayıp anahtar kelimeleri çıkarsın.

Anahtar kelimeler

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

    Video ve internet araçları

    1. Bir video izleyiciye mesajını iletebiliyorsa amacına ulaşmıştır. Bunu anlamak için video izletilir ve geri bildirim alınır.
    2. Geri bildirim çalışmaya yöneliktir; amaca hizmet eden öneriler uygulanır.
    3. Arama motoru: İnternetteki sayfalar arasından aranan kelimelere uygun olanları bulup sıralayan sistemdir.
    4. Arama motoru üç aşamada çalışır: tarama (botlar sayfaları gezer), dizinleme (kelimeler kataloglanır), sıralama (en uygun sonuçlar üste konur).
    5. İlk sonuç en doğru sonuç değildir; “Sponsorlu” ya da “Reklam” etiketli sonuçlar reklamdır.
    6. Arama araçları: genel arama, görsel arama, video arama, harita, sözlük ve ansiklopedi, haber araması, site içi arama, yapay zekâ sohbet araçları.
    7. Araç, aranan bilginin türüne göre seçilir.
    8. Anahtar kelime: Konuyu anlatan önemli kelimelerdir. Uzun soru cümleleri yerine anahtar kelimeler yazılır.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Bir videonun amacına ulaşıp ulaşmadığını nasıl anlarsınız? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Videoyu en az üç kişiye izletir, mesajın ne olduğunu, nerede sıkıldıklarını ve neyin değişmesi gerektiğini sorarım. İzleyiciler mesajı doğru anlıyorsa video amacına ulaşmıştır.
    2. İzleyiciniz “Ortalarda sıkıldım” dedi. Videonuzda ne değiştirirsiniz? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Uzun sahneleri kırparım, farklı çekim ölçekleri kullanarak videoyu canlandırırım ve gereksiz bölümleri çıkarırım.
    3. Arama motoru nedir? Hangi aşamalarda çalışır? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      İnternetteki sayfalar arasından aranan kelimelere uygun olanları bulup sıralayan sistemdir. Tarama, dizinleme ve sıralama aşamalarında çalışır.
    4. Arama motorunun çalışmasını kütüphane benzetmesiyle açıklayınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Botlar kütüphanedeki bütün kitapları gezen görevliler gibidir (tarama). Kitaplardaki konular bir kataloğa yazılır (dizinleme). Bir konu sorduğumuzda görevli katalogdan en uygun kitapları önümüze getirir (sıralama).
    5. “Sonuç listesinin ilk sırasındaki site mutlaka doğrudur.” görüşünü değerlendiriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Doğru değildir. İlk sıradaki sonuçlar reklam olabilir. Sıralama popülerliğe ve uygunluğa göre yapılır, doğruluğu garanti etmez. Bilgiyi güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak gerekir.
    6. Aşağıdaki ihtiyaçlar için hangi arama aracını kullanırsınız? a) Bir kelimenin doğru yazımı b) Müzeye giden yol c) Bir deneyin nasıl yapıldığı (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      a) Sözlük, örneğin TDK Güncel Türkçe Sözlük. b) Harita. c) Video arama.
    7. Projenizde kullanmak için görsel ararken nelere dikkat edersiniz? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Görsel arama aracını kullanırım ve lisans filtresiyle kullanım izni olan görselleri seçerim. Görselin kaynağını not alıp projemde belirtirim.
    8. Yapay zekâ sohbet araçlarını arama aracı olarak kullanırken nelere dikkat etmelisiniz? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Bu araçlar kaynak göstermeyebilir ve yanlış bilgi üretebilir. Verdiği bilgiyi güvenilir kaynaklardan doğrulamalıyım. Kişisel bilgilerimi paylaşmamalı ve aracın yaş sınırına uymalıyım.
    9. Anahtar kelime nedir? “Türkiye’nin en uzun köprüsü hangisidir acaba?” sorusu için anahtar kelimeler yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Konuyu anlatan önemli kelimelerdir. Anahtar kelimeler: “Türkiye en uzun köprü”.
    10. Aradığınız konuda hiç sonuç bulamazsanız ne yaparsınız? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Kelimelerin yazımını kontrol ederim, daha genel kelimeler kullanırım, eş anlamlı kelimeler denerim ya da farklı bir arama aracına geçerim.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusuarama motorutaramadizinlemesıralamaanahtar kelimegeri bildirim
    1. İnternetteki sayfalardan aranan kelimeye uygun olanları bulan sisteme denir.
    2. Botların internetteki sayfaları gezmesine denir.
    3. Sayfalardaki kelimelerin dev bir katalogda kaydedilmesine denir.
    4. En uygun sonuçların listenin üstüne konmasına denir.
    5. Konuyu anlatan, arama kutusuna yazılan önemli kelimelere denir.
    6. İzleyicilerin videoyla ilgili görüş bildirmesine denir.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Eşleştirme

    Araç ve ihtiyaç

    Soldan bir arama aracı seç, sağdan ona uygun ihtiyacı bul.

    0 / 7

    Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

    Sınıflandırma oyunu

    Hangi arama aracı?

    Her ihtiyacı en uygun arama aracının kutusuna yerleştir.

    0 / 12

    Bir kart seçerek başla.

    Sıralama oyunu

    Bir aramanın yolculuğu

    Bir sayfanın yayımlanmasından senin onu bulmana kadar olan adımları sırala.

    0 / 6

    İlk adımı seçerek başla.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Videomu izleyici geri bildirimine göre değerlendirip iyileştirebiliyorum.

    Arama motorunun tarama, dizinleme ve sıralama aşamalarını açıklayabiliyorum.

    Aradığım bilgiye göre uygun arama aracını seçebiliyorum.

    Soru cümlesinden anahtar kelimeler çıkarabiliyorum.

    Haftanın mini görevi · Evde

    Arama aracı denemesi

    Merak ettiğin bir konu seç ve onu üç farklı arama aracıyla araştır.

    1. Konunu ve anahtar kelimelerini yaz.
    2. Genel arama, görsel arama ve sözlük ya da harita ile ara; her araçtan ne öğrendiğini not al.
    3. Hangi aracın bu konu için en işe yarar olduğunu gerekçesiyle yaz. Videon için aldığın geri bildirimleri de not et.
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: bir merak, beş araç (6 dk)
    2. Videoları sınıfta izleme ve geri bildirim (20 dk)
    3. Geri bildirimden değişikliğe tablosu (6 dk)
    4. Arama motorunun üç aşaması (8 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Arama araçları ve “Hangi arama aracı?” oyunu (12 dk)
    2. Anahtar kelime seçimi ve makine (10 dk)
    3. Bilgisayarda farklı araçlarla aynı konuyu arama (10 dk)
    4. Deftere yazalım (8 dk)