Kod Kâşifi · 10. hafta · 23–27 Kasım 2026

6. sınıf · 10. hafta · BTY.6.3.1 / BTY.6.3.2

İleri arama ve iletişim türleri

Bir kelime aradığında milyonlarca sonuç çıkar. Aradığını bulmanın sırrı, arama motoruna ne istediğini doğru söylemektir. Bu hafta ileri arama yöntemlerini öğrenecek, sonra iletişim araçlarını eş zamanlı ve farklı zamanlı olarak gruplandıracağız.

Tema 3 · Bilgisayar ağları ve iletişim2 ders saati23–27 Kasım 2026

Isınma · Merak et

Milyonlarca sonuç, tek bir arayış

Zeynep, öğretmeninin sınıfla paylaştığı “Kışın kedi bakımı” başlıklı bir PDF belgesini arıyor. Arama kutusuna “kedi” yazınca karşısına yüz milyonlarca sonuç çıkıyor: kedi videoları, kedi maması reklamları, kedi resimleri…

Zeynep aramasını nasıl daraltabilir? Arama motoruna “bana yalnızca PDF belgelerini göster” ya da “bu cümleyi tam olarak ara” demenin bir yolu olabilir mi?

Adım 1 · İleri arama yöntemleri

Arama motoruna ne istediğini tam olarak söyle

Arama operatörleri, arama kutusuna kelimelerle birlikte yazılan ve aramayı daraltan özel işaretlerdir. Çoğu arama motorunda çalışırlar.

YöntemNe yapar?Örnek
"tırnak işareti"Kelimeleri yan yana ve aynı sırayla arar"kışın kedi bakımı"
- (eksi)Bir kelimenin geçtiği sonuçları çıkarırankara -keçi
site:Yalnızca belirli bir sitede araryıllık plan site:meb.gov.tr
filetype:Yalnızca belirli dosya türünü getirirkedi bakımı filetype:pdf
ORİki kelimeden birinin geçtiği sonuçları getirirkedi OR köpek bakımı
* (yıldız)Bilinmeyen bir kelimenin yerini tutar"bir elin * var"
Filtreler

Arama sonuçlarının üstündeki “Araçlar” bölümünden sonuçları zamana göre (son 24 saat, son bir yıl), dile ve bölgeye göre süzebilirsin. Görsel aramada “Kullanım hakları” filtresiyle izinli görselleri bulabilirsin.

Dikkat

Operatörleri yazarken boşluklara dikkat et: site:meb.gov.tr doğru, site: meb.gov.tr yanlıştır. OR büyük harfle yazılır.

Sorgu kurucu

Görev seç

Arama kutusuna yazılacak sorgu

    Adım 2 · Amaca uygun yöntem

    Hangi durumda hangi yöntem?

    AmacınKullanacağın yöntem
    Bir şiir dizesini ya da sözü tam olarak bulmakTırnak işareti: "..."
    Bir kurumun kendi sitesindeki bilgiyi bulmaksite:
    Ders notu, rapor ya da sunum dosyası bulmakfiletype:pdf ya da filetype:pptx
    Aynı adı taşıyan başka bir konuyu dışarıda bırakmakEksi: -kelime
    Güncel bir haberi bulmakTarih filtresi (son 24 saat, son bir hafta)
    Projede kullanılacak izinli bir görsel bulmakGörsel arama + kullanım hakları filtresi
    İki seçenekten birini aramakOR
    İleri arama da güvenilirliği garanti etmez

    site:gov.tr ya da site:edu.tr ile resmî ve akademik sitelerde arama yapmak güvenilir sonuç bulma şansını artırır. Yine de bilgiyi her zaman ikinci bir kaynakla karşılaştır.

    Adım 3 · Eş zamanlı ve farklı zamanlı iletişim

    Aynı anda mı, farklı zamanlarda mı?

    İletişim araçlarını, karşımızdakinin cevabının ne zaman geldiğine göre iki gruba ayırabiliriz.

    Haftanın kavramı

    Eş zamanlı iletişim

    Kişilerin aynı anda iletişim kurduğu, cevabın anında geldiği iletişimdir.

    Örnek: Telefon görüşmesi, görüntülü görüşme, canlı ders, yüz yüze sohbet.

    Kavram

    Farklı zamanlı iletişim

    Mesajın gönderildiği ile okunduğu ya da cevaplandığı zamanın farklı olduğu iletişimdir.

    Örnek: E-posta, forum, blog yorumu, sesli mesaj, duyuru panosu.

    Eş zamanlı iletişimFarklı zamanlı iletişim
    Cevap ne zaman gelir?AnındaSonra, karşı taraf uygun olduğunda
    AvantajıHızlı karar, yanlış anlamaları hemen düzeltmeDüşünerek cevap verme, kayıt kalması, saat farkı sorun olmaz
    DezavantajıHerkesin aynı anda müsait olması gerekirCevap gecikebilir, acil işler için uygun değildir
    Örnek kullanımGrup projesi için kısa bir çevrim içi toplantıÖğretmene ödev hakkında e-posta göndermek
    İkisi de olabilir: anlık mesajlaşma

    Mesajlaşma uygulamalarında iki taraf da o an çevrim içiyse yazışma eş zamanlı gibi olur. Biri sonradan okuyup cevap verirse farklı zamanlı iletişime dönüşür.

    Adım 4 · Durumuna uygun iletişim aracı

    Hangi iletişim aracını seçmeliyim?

    Doğru aracı seçmek için duruma bak: Ne kadar acil? Kaç kişiye ulaşacaksın? Yazılı bir kayıt kalması gerekiyor mu?

    Durum acil mi?

    Kaç kişiye ulaşacaksın?

    Yazılı kayıt kalmalı mı?

    Önerim

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

    İleri arama ve iletişim türleri

    1. Arama operatörleri aramayı daraltan özel işaretlerdir.
    2. "Tırnak" kelimeleri aynı sırayla arar; - (eksi) bir kelimeyi çıkarır; site: belirli bir sitede arar; filetype: belirli dosya türünü getirir; OR iki kelimeden birini arar.
    3. Filtrelerle sonuçlar tarihe, dile ve kullanım haklarına göre süzülür.
    4. Yöntem amaca göre seçilir; ileri arama da güvenilirliği garanti etmez, bilgi karşılaştırılır.
    5. Eş zamanlı iletişim: Kişilerin aynı anda iletişim kurduğu, cevabın anında geldiği iletişimdir (telefon, görüntülü görüşme, canlı ders).
    6. Farklı zamanlı iletişim: Mesajın gönderildiği ve cevaplandığı zamanın farklı olduğu iletişimdir (e-posta, forum, sesli mesaj).
    7. Anlık mesajlaşma duruma göre eş zamanlı ya da farklı zamanlı olabilir.
    8. İletişim aracı seçerken aciliyete, kişi sayısına ve kayıt gerekip gerekmediğine bakılır.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Arama operatörü nedir? Neden kullanılır? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Arama kutusuna kelimelerle birlikte yazılan ve aramayı daraltan özel işaretlerdir. Milyonlarca sonuç arasından aradığımıza daha hızlı ulaşmak için kullanılır.
    2. Tırnak işaretiyle arama ile tırnaksız arama arasındaki fark nedir? Örnek veriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Tırnaksız aramada kelimeler sayfanın farklı yerlerinde geçebilir. Tırnak içinde arama kelimeleri yan yana ve aynı sırayla arar. Örneğin "bir elin nesi var" yazınca bu söz tam olarak geçen sayfalar gelir.
    3. MEB’in sitesinde “öğretim programı” geçen PDF belgelerini bulmak için nasıl bir sorgu yazarsınız? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      "öğretim programı" site:meb.gov.tr filetype:pdf
    4. “Ankara keçisi” sonuçları istemeden Ankara’nın tarihî yerlerini araştırmak için hangi yöntemi kullanırsınız? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Eksi işaretini kullanırım: ankara tarihî yerler -keçi. Böylece “keçi” kelimesi geçen sonuçlar çıkarılır.
    5. Projenizde kullanmak için izinli bir görsel nasıl bulursunuz? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Görsel arama yaparım ve “Araçlar” bölümündeki kullanım hakları filtresiyle kullanım izni olan görselleri seçerim. Görselin kaynağını projemde belirtirim.
    6. Eş zamanlı ve farklı zamanlı iletişimi tanımlayıp her birine iki örnek veriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Eş zamanlı iletişimde kişiler aynı anda iletişim kurar ve cevap anında gelir: telefon görüşmesi, görüntülü görüşme. Farklı zamanlı iletişimde mesaj gönderildikten sonra cevap başka bir zamanda gelir: e-posta, forum.
    7. Eş zamanlı iletişimin bir avantajını ve bir dezavantajını yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Avantajı: Hızlı karar verilir, yanlış anlamalar hemen düzeltilir. Dezavantajı: Herkesin aynı anda müsait olması gerekir.
    8. Anlık mesajlaşma neden hem eş zamanlı hem farklı zamanlı olabilir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      İki taraf da o an çevrim içiyse yazışma anında olduğu için eş zamanlıdır. Biri mesajı sonradan okuyup cevaplarsa farklı zamanlı olur.
    9. Öğretmeninize ödevinizle ilgili bir soru sormak istiyorsunuz ve konu acil değil. Hangi iletişim aracını seçersiniz? Neden? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      E-posta ya da okulun ödev platformundaki mesajlaşmayı seçerim. Konu acil olmadığı için öğretmenim uygun olduğunda cevaplayabilir; ayrıca yazılı bir kayıt kalır.
    10. Grup projeniz için yarın teslim edilecek ödevde son kararları vermeniz gerekiyor. Hangi iletişim türü daha uygundur? Neden? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Eş zamanlı iletişim daha uygundur; örneğin kısa bir görüntülü toplantı. Karar hızlı verilmesi gerektiği için herkesin aynı anda konuşup anında cevap vermesi işi kolaylaştırır.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusutırnaksite:filetype:eksieş zamanlıfarklı zamanlı
    1. Kelimeleri yan yana ve aynı sırayla aramak için kullanılır.
    2. Yalnızca belirli bir sitede arama yapmak için operatörü kullanılır.
    3. Yalnızca PDF belgelerini getirmek için operatörü kullanılır.
    4. Bir kelimenin geçtiği sonuçları çıkarmak için işareti kullanılır.
    5. Telefon görüşmesi iletişime örnektir.
    6. E-posta iletişime örnektir.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Eşleştirme

    Operatör ve işlevi

    Soldan bir arama operatörü seç, sağdan ne işe yaradığını bul.

    0 / 7

    Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

    Sınıflandırma oyunu

    Eş zamanlı mı, farklı zamanlı mı?

    Her iletişim aracını doğru gruba yerleştir. Bir kart ikisine de uyar.

    0 / 12

    Bir kart seçerek başla.

    Sınıflandırma oyunu

    Hangi yöntem?

    Her arama amacını en uygun yönteme yerleştir.

    0 / 10

    Bir kart seçerek başla.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Tırnak, eksi, site: ve filetype: yöntemlerini doğru yazıp kullanabiliyorum.

    Arama filtrelerini kullanarak sonuçları daraltabiliyorum.

    Eş zamanlı ve farklı zamanlı iletişimi örnekle açıklayabiliyorum.

    Duruma uygun iletişim aracını seçip gerekçelendirebiliyorum.

    Haftanın mini görevi · Evde

    Arama ustası

    Aşağıdaki üç aramayı bir yetişkinle birlikte yap ve sonuçları karşılaştır.

    1. Önce operatör kullanmadan, sonra operatörle aynı konuyu ara; sonuç sayılarını ve ilk sonuçları karşılaştır.
    2. site:gov.tr ya da site:edu.tr ile bir konuyu araştır ve bulduğun bilgiyi kaynağıyla yaz.
    3. Ailende kullanılan iletişim araçlarını listele ve her birini eş zamanlı ya da farklı zamanlı olarak grupla.
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: milyonlarca sonuç (5 dk)
    2. Arama operatörleri tablosu ve örnekler (12 dk)
    3. Sorgu kurucu görevleri (10 dk)
    4. Bilgisayarda operatörlerle arama uygulaması (13 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Amaca uygun yöntem ve “Hangi yöntem?” oyunu (10 dk)
    2. Eş zamanlı ve farklı zamanlı iletişim (12 dk)
    3. İletişim aracı seçici ve sınıflandırma oyunu (10 dk)
    4. Deftere yazalım (8 dk)