Bilişim etiği
Bilişim teknolojilerini kullanırken neyin doğru, neyin yanlış olduğunu belirleyen ahlaki ilke ve kurallardır.
Örnek: Başkasının hesabına izinsiz girmemek, bir ödevi kopyalayıp kendi adına teslim etmemek.
6. sınıf · 11. hafta · BTY.6.3.3 / BTY.6.4.1
Çevrim içi derslere katılıyor, öğretmenlerimize e-posta yazıyor, arkadaşlarımızla ortak belgelerde çalışıyoruz. Bu hafta iletişim teknolojilerini amacına uygun ve görgü kurallarına göre kullanmayı öğrenecek, ardından dijital dünyada doğru ve yanlışı belirleyen bilişim etiğine giriş yapacağız.
Isınma · Merak et
Aşağıdaki iki durumu oku.
Bu durumlarda neler yanlış gitti? Mert ve Lina ne yapmalıydı? Bağlantının sosyal medyada paylaşılması neden bir güvenlik sorunudur?
Adım 1 · İletişim teknolojisini amacına uygun kullan
Geçen hafta iletişim araçlarını eş zamanlı ve farklı zamanlı olarak grupladık. Bugün birlikte çalışmamızı sağlayan etkileşimli araçlara da bakıyoruz.
| Amaç | Uygun araç | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Öğretmene resmî bir soru sormak | E-posta ya da okul platformundaki mesaj | Konu satırı, kibar hitap, imza, uygun saat |
| Grupla hızlı karar vermek | Çevrim içi toplantı | Gündem belirle, söz al, kararları yaz |
| Bir ödevi birlikte yazmak | Ortak doküman | Herkes kendi bölümünü yazsın, başkasının yazısını izinsiz silme |
| Sınıfın fikrini öğrenmek | Çevrim içi anket ya da oylama | Kişisel bilgi sorma, sorular açık olsun |
| Fikirleri bir arada toplamak | Sanal pano | Kısa notlar yaz, başkalarının notlarına saygı göster |
| Duyuru yapmak | Sınıf platformu duyurusu | Tarih, saat ve yer bilgisi eksiksiz olsun |
Kişilerin yalnızca mesaj göndermekle kalmayıp birlikte üretebildiği, anında tepki verebildiği iletişimdir. Ortak dokümanda birlikte yazmak, toplantıda soru sormak, ankete katılmak etkileşimli iletişime örnektir.
Adım 2 · E-posta yazma
| Bölüm | Ne yazılır? | Örnek |
|---|---|---|
| Kime | Alıcının e-posta adresi | ogretmen@ornekokul.k12.tr |
| Konu | E-postanın konusunu birkaç kelimeyle anlatır | Bilişim ödevi hakkında bir soru |
| Hitap | Kibar bir selam | Merhaba Ayşe Öğretmenim, |
| Gövde | Kısa, açık ve kibar mesaj | Ödevin teslim tarihini öğrenmek istiyorum. |
| Kapanış | Teşekkür ve iyi dilek | Teşekkür ederim, iyi günler dilerim. |
| İmza | Ad, soyad ve sınıf | Mert Yılmaz, 6-B |
| Ek | Gerekirse dosya eklenir | odev-taslak.pdf |
Mert’in e-postasını düzelt. Her alanı değiştirdikçe kontrol listesi güncellenir.
Adım 3 · Çevrim içi toplantı görgüsü
Adım 4 · Bilişim etiği
Bilişim teknolojilerini kullanırken neyin doğru, neyin yanlış olduğunu belirleyen ahlaki ilke ve kurallardır.
Örnek: Başkasının hesabına izinsiz girmemek, bir ödevi kopyalayıp kendi adına teslim etmemek.
Hayır. Bazı davranışlar yasak olmasa da başkalarını üzebilir ya da haksızlık yaratabilir. Etik, “Bunu yapabilir miyim?” sorusundan çok “Bunu yapmalı mıyım?” sorusuyla ilgilidir.
ABD’deki Bilgisayar Etiği Enstitüsü’nün 1992’de yayımladığı kurallardan uyarlanmıştır.
Adım 5 · Etik durumlarda güvenlik önlemi
Bazı durumlarda hem etik bir karar vermemiz hem de bir güvenlik önlemi almamız gerekir.
| Durum | Etik karar | Güvenlik önlemi |
|---|---|---|
| Okul bilgisayarında arkadaşının hesabı açık kalmış | Dosyalarına bakmam | Oturumunu kapatır, arkadaşıma haber veririm |
| Bir arkadaşın şifreni istiyor | Şifremi paylaşmam | Paylaştıysam şifremi hemen değiştiririm |
| Ders bağlantısı sosyal medyada paylaşılmış | Bağlantıyı daha fazla yaymam | Öğretmene haber veririm; toplantıya şifre ve bekleme odası eklenir |
| “Hesabın kapanacak, şifreni gönder” diye bir e-posta geldi | Kimseyi kandırmaya çalışan iletiyi yaymam | Şifre göndermem, bağlantıya tıklamam, yetişkine bildiririm |
| Ortak belgede bir arkadaşın yanlış bilgi yazmış | Yazısını izinsiz silmem | Yorum ekleyerek bildiririm; sürüm geçmişi yanlışlıkla silinenleri geri getirir |
| Ortak bir bilgisayarda kendi hesabına girdin | Başkasının kullanımına saygı duyarım | “Beni hatırla” seçeneğini işaretlemem, işim bitince oturumu kapatırım |
Her durumda en doğru davranışı seç.
Özet · Deftere yazalım
Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.
Etkileşimli iletişim nedir? İki örnek veriniz. (10 puan)
Bir ödevi grupça birlikte yazmak için hangi iletişim teknolojisini kullanırsınız? Nelere dikkat edersiniz? (10 puan)
Öğretmeninize yazacağınız bir e-postanın bölümlerini yazınız. (10 puan)
“hocam ödev neydi yaa???” yazılı, konusu ve imzası olmayan bir e-postayı değerlendirip düzeltiniz. (10 puan)
Çevrim içi bir derste uyulması gereken dört görgü kuralı yazınız. (10 puan)
Ders bağlantısını sosyal medyada paylaşmak neden hem etik hem de güvenlik sorunudur? (10 puan)
Bilişim etiği nedir? Kendi cümlelerinizle açıklayınız. (10 puan)
Bilişim etiğinin dört temel ilkesini yazıp birer örnekle açıklayınız. (10 puan)
Okul bilgisayarında arkadaşınızın hesabının açık kaldığını gördünüz. Etik karar ve güvenlik önlemi olarak ne yaparsınız? (10 puan)
“Yasal olan her davranış etiktir.” görüşünü bir örnekle değerlendiriniz. (10 puan)
Pekiştir · Oyunlar
Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.
Soldan bir etik ilke seç, sağdan ona uyan davranışa dokun.
Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.
Her davranışı doğru kutuya yerleştir.
Bir kart seçerek başla.
Bir e-postanın bölümlerini yukarıdan aşağıya doğru sırala.
İlk adımı seçerek başla.
Kapanış · Kendini değerlendir
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
İletişim aracını amaca uygun seçip görgü kurallarına göre kullanabiliyorum.
Konu, hitap ve imzası olan düzgün bir e-posta yazabiliyorum.
Bilişim etiğini ve temel ilkelerini örneklerle açıklayabiliyorum.
Etik bir dijital durumda uygun güvenlik önlemini belirleyebiliyorum.
Haftanın mini görevi · Evde
Sınıfınızın çevrim içi dersleri ve ortak çalışmaları için bir görgü kartı hazırla.