Kod Kâşifi · 12. hafta · 7–11 Aralık 2026

6. sınıf · 12. hafta · BTY.6.4.2 / BTY.6.4.3

Telif hakkı ve siber güvenlik

İnternette bulduğumuz bir şarkıyı videomuza, bir resmi sunumumuza koyabilir miyiz? Bir e-posta bizden şifremizi isterse ne yapmalıyız? Bu hafta başkalarının emeğini korumayı ve kendimizi siber tehditlere karşı korumayı öğreniyoruz.

Tema 4 · Bilişim etiği ve siber güvenlik2 ders saati7–11 Aralık 2026

Isınma · Merak et

Bunu yapabilir miyim?

DefneOkul videosuna en sevdiği şarkıcının yeni şarkısını eklemek istiyor.
Emirİnternette “Ücretli oyunu bedava indir!” yazan bir site buldu.
AselÖdevi için bir sitedeki iki paragrafı aynen kopyalamak istiyor.
Kuzey“Şifreni güncelle” diye bir e-posta aldı; içinde bir bağlantı var.

Bu dört öğrenciden hangileri bir sorunla karşılaşabilir? Hangi durum başkasının hakkını, hangisi kendi güvenliğini ilgilendiriyor?

Adım 1 · Telif hakkı nedir?

Her eserin bir sahibi var

Haftanın kavramı

Telif hakkı

Bir eseri oluşturan kişinin, o eseri kullanma, çoğaltma, yayma, değiştirme ve ondan kazanç elde etme haklarıdır.

Örnek: Bir şarkıyı yazan ve besteleyen kişi, şarkının nerede ve nasıl kullanılacağına karar verir.

Türkiye’de telif hakkı

Türkiye’de eserler 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur. Bir eser, oluşturulduğu anda korunmaya başlar; ayrıca kayıt ettirmek gerekmez. Koruma genellikle eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl sürer; bu süre bitince eser kamu malı olur.

Hangi eserler korunur?

YazılarKitap, şiir, hikâye, makale, ders notu
MüzikŞarkı sözü, beste, kayıt
GörsellerFotoğraf, resim, çizim, karikatür
Filmler ve videolarFilm, dizi, belgesel, internet videoları
Yazılımlar ve oyunlarProgramlar, uygulamalar, bilgisayar oyunları
Mimari eserlerBina tasarımları ve planları
İnternette olması serbest olduğu anlamına gelmez

İnternette herkesin görebildiği bir resim ya da şarkı da sahibinin eseridir. İzin almadan kullanmak, kopyalamak ya da paylaşmak telif hakkı ihlalidir.

© işareti

© işareti eserin telif hakkıyla korunduğunu hatırlatır. Ancak bu işaret olmasa da eser korunur.

Adım 2 · Soru sor, güvenilir bilgi topla

Telif hakkını merak et ve araştır

Telif hakkı konusunda pek çok yanlış bilgi dolaşır. Merak ettiğin soruları güvenilir kaynaklardan araştırmak en doğru yoldur.

Merak ettiğin soruNereden araştırabilirsin?
Bir eser ne kadar süre korunur?Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü’nün sitesi (telifhaklari.gov.tr)
Ödevde kısa bir alıntı yapabilir miyim?Telif Hakları Genel Müdürlüğü, okul kütüphanesi, öğretmenin
İzinli müzik ve görselleri nereden bulurum?Kullanım izinlerini açıkça belirten müzik ve görsel kütüphaneleri; arama motorlarının kullanım hakları filtresi
Kendi çizdiğim resim de korunur mu?Telif Hakları Genel Müdürlüğü; Dünya Fikrî Mülkiyet Örgütü (WIPO) çocuklara yönelik kaynakları
Forumlara dikkat

“Şu kadar saniyesini kullanırsan sorun olmaz” gibi forumlarda dolaşan bilgiler çoğu zaman yanlıştır. Telif hakkı konusunda resmî kurumların sitelerine ve uzmanlara güven.

Adım 3 · Eserleri doğru kullan

İzin al, kaynak göster

İzin alEser sahibine ulaşıp kullanmak için izin iste.
İzinli eserleri seçKullanım izni açıkça verilen (lisanslı) eserleri kullan. Lisansları gelecek hafta öğreneceğiz.
Kaynak gösterKullandığın eserin adını, sahibini ve nereden aldığını yaz.
Kısa alıntı yapBir yazıdan kısa bir bölümü tırnak içinde ve kaynağıyla alıntılayabilirsin; yazının tamamını kopyalayamazsın.
Kendi cümlelerinle yazOkuduğunu anlayıp kendi cümlelerinle anlat ve kaynağı belirt.
Kendin üretEn güvenli yol kendi fotoğrafını, çizimini ve müziğini kullanmaktır.
İntihal nedir?

Başkasının yazısını, fikrini ya da eserini kendi eseriymiş gibi sunmaya intihal denir. Kaynağını belirtmeden kopyalamak hem etik değildir hem de telif hakkını ihlal eder.

Kaynak gösterme oluşturucu

Projende yazacağın kaynak satırı

    Adım 4 · Siber tehditleri tanı

    Siber ortamda bizi neler bekliyor?

    TehditNasıl gelir?Neye yol açar?
    Kötü amaçlı yazılım (virüs, truva atı)Güvenilmeyen sitelerden indirilen dosyalar, korsan oyunlar, bilinmeyen e-posta ekleriBilgisayarı yavaşlatır, dosyaları bozar, bilgileri çalar
    Fidye yazılımıSahte ekler ve bağlantılarDosyaları kilitler, açmak için para ister
    Oltalama (sahte ileti)Gerçek bir kurumdan geliyormuş gibi görünen e-posta ve mesajlarŞifre ve kişisel bilgilerin çalınması
    Hesap ele geçirmeZayıf ya da başkasıyla paylaşılan şifrelerHesabında senin adına işlem yapılması
    Sahte uygulamalarResmî olmayan uygulama mağazaları ve sitelerGereksiz izinlerle bilgilerin toplanması
    Güvensiz ağlarŞifresiz, halka açık kablosuz ağlarGönderdiğin bilgilerin başkalarınca görülmesi

    Oltalama dedektifi

    Aşağıdaki e-posta sahtedir. Şüpheli yerlere tıklayarak altı ipucunu bul.

    Kimden: destek@okul-hesap-guvenlik.co Konu: ACİL!!! Hesabınız 24 saat içinde kapatılacak Sayın kullanıcı, Okul hesabınızda olağan dışı bir hareket tespit ettik. Hesabınızın kapanmaması için şifrenizi ve doğum tarihinizi aşağıdaki bağlantıya yazmanız gerekmektedir. Hemen giriş yapın: www.okulumuz-giris.xyz/hesap Ayrıca bu ayın şanslı öğrencisi seçildiniz, tablet kazandınız! Okul Bilgi İşlem Ekibi

    Bulunan ipuçları

      Adım 5 · Güvenlik önlemlerini seç

      Dijital kalkanını kur

      Güçlü şifreEn az 12 karakter; büyük-küçük harf, rakam ve sembol karışımı. Kelimelerden oluşan bir şifre cümlesi de iyi bir seçenektir.
      Her hesaba farklı şifreBir şifre ele geçirilirse diğer hesapların güvende kalır.
      İki adımlı doğrulamaŞifrenin yanında telefona gelen bir kod da istenir.
      Güncellemeİşletim sistemini ve uygulamaları güncel tut; güncellemeler güvenlik açıklarını kapatır.
      Güvenlik yazılımıBilgisayarda güncel bir koruma yazılımı kullan.
      Bağlantı ve eklere dikkatTanımadığın kişilerden gelen ekleri açma, bağlantılara tıklama.
      Resmî mağazalarUygulamaları yalnızca resmî uygulama mağazalarından indir.
      YedeklemeÖnemli dosyalarının bir kopyasını başka bir yerde sakla.
      Oturumu kapatOrtak bilgisayarlarda işin bitince hesabından çık.

      Şifre gücü ölçer

      Gerçek şifreni yazma! Örnek şifreler dene. Yazdıkların bu sayfadan hiçbir yere gönderilmez ve kaydedilmez.

      Güç

        Özet · Deftere yazalım

        Defterine bunları yaz

        Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

        Telif hakkı ve siber güvenlik

        1. Telif hakkı: Eser sahibinin eserini kullanma, çoğaltma, yayma, değiştirme ve ondan kazanç elde etme haklarıdır.
        2. Türkiye’de eserler 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile korunur. Eser oluşturulduğu anda korunur.
        3. Yazılar, müzikler, görseller, filmler, yazılımlar ve oyunlar korunur. İnternette olması serbest olduğu anlamına gelmez.
        4. Telif hakkı hakkında resmî kurumlardan (Telif Hakları Genel Müdürlüğü) bilgi toplanır.
        5. Doğru kullanım: izin almak, izinli eserleri seçmek, kaynak göstermek, kısa alıntı yapmak, kendin üretmek. Kaynaksız kopyalamak intihaldir.
        6. Siber tehditler: kötü amaçlı yazılım, fidye yazılımı, oltalama, hesap ele geçirme, sahte uygulamalar, güvensiz ağlar.
        7. Oltalama ipuçları: sahte gönderen adresi, aciliyet ve korku, isimsiz hitap, şifre ve kişisel bilgi isteme, sahte bağlantı, inanılmaz ödüller.
        8. Güvenlik önlemleri: güçlü ve farklı şifreler, iki adımlı doğrulama, güncelleme, güvenlik yazılımı, resmî mağazalar, yedekleme, oturumu kapatma.

        Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

        Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

        Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

        1. Telif hakkı nedir? Hangi eserleri korur? (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Bir eseri oluşturan kişinin o eseri kullanma, çoğaltma, yayma, değiştirme ve ondan kazanç elde etme haklarıdır. Yazıları, müzikleri, fotoğraf ve resimleri, filmleri, yazılımları ve oyunları korur.
        2. “İnternette herkesin görebildiği bir resmi istediğim gibi kullanabilirim.” görüşünü değerlendiriniz. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Bu görüş yanlıştır. İnternetteki resim de sahibinin eseridir ve telif hakkıyla korunur. İzin almadan ya da kullanım izni olmadan kullanmak telif hakkı ihlalidir.
        3. Telif hakkıyla ilgili bir sorunuzu hangi kaynaklardan araştırırsınız? Neden? (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü’nün sitesinden ve okul kütüphanesinden araştırırım. Resmî kurumlar konunun uzmanıdır; forumlardaki bilgiler çoğu zaman yanlıştır.
        4. Okul videonuzda müzik kullanmak istiyorsunuz. Telif hakkına uygun nasıl davranırsınız? (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Kullanım izni açıkça verilmiş müzik kütüphanelerinden müzik seçerim ya da kendi müziğimi üretirim. Kullandığım müziğin adını ve sahibini videonun sonunda belirtirim.
        5. İntihal nedir? Ödev hazırlarken intihalden nasıl kaçınırsınız? (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Başkasının yazısını ya da fikrini kendi eseriymiş gibi sunmaktır. Okuduğumu kendi cümlelerimle yazar, kısa alıntıları tırnak içinde verir ve kullandığım bütün kaynakları belirtirim.
        6. Bir fotoğrafı projenizde kullanırken kaynak satırında hangi bilgiler yer almalıdır? (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Eserin adı, eser sahibinin adı, yılı, nereden alındığı ve kullanım izni.
        7. Oltalama nedir? Bir oltalama e-postasını tanımanızı sağlayacak dört ipucu yazınız. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Gerçek bir kurumdan geliyormuş gibi görünerek şifre ve kişisel bilgileri çalmaya çalışan sahte iletilerdir. İpuçları: tuhaf gönderen adresi, “ACİL” gibi korkutan ifadeler, isimsiz hitap, şifre ya da kişisel bilgi istenmesi, sahte bağlantılar, inanılmaz ödül vaatleri.
        8. Güçlü bir şifrenin özelliklerini yazınız. “kedi123” şifresini değerlendiriniz. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Güçlü şifre en az 12 karakterdir; büyük ve küçük harf, rakam ve sembol içerir; sözlükteki tek bir kelime ya da sıralı rakamlardan oluşmaz. “kedi123” kısa, yaygın bir kelime ve sıralı rakamlardan oluştuğu için zayıftır.
        9. İki adımlı doğrulama nedir? Neden önemlidir? (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Hesaba girerken şifrenin yanında telefona gelen bir kod gibi ikinci bir doğrulama istenmesidir. Şifre ele geçirilse bile ikinci adım olmadan hesaba girilemediği için güvenliği artırır.
        10. “Ücretli oyunu bedava indir!” yazan bir siteden oyun indirmenin iki riskini yazınız. (10 puan)

          Örnek cevabı göster
          Oyun korsandır ve telif hakkını ihlal eder. Ayrıca dosyanın içinde bilgisayara zarar veren ya da bilgilerimi çalan kötü amaçlı yazılım olabilir.

        Boşluk doldurma

        Kelime kutusutelif hakkıintihaloltalamaiki adımlı doğrulamafidye yazılımıkamu malı
        1. Eser sahibinin eseri üzerindeki haklarına denir.
        2. Başkasının eserini kendi eseriymiş gibi sunmaya denir.
        3. Şifre çalmak için gerçek bir kurummuş gibi görünen sahte iletilere denir.
        4. Şifrenin yanında telefona gelen kod da istenirse buna denir.
        5. Dosyaları kilitleyip açmak için para isteyen yazılıma denir.
        6. Koruma süresi biten ve herkesin kullanabileceği eserlere eser denir.

        Pekiştir · Oyunlar

        Oynayarak tekrar et

        Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

        Eşleştirme

        Tehdit ve önlem

        Soldan bir siber tehdit seç, sağdan ona karşı alınacak önleme dokun.

        0 / 7

        Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

        Sınıflandırma oyunu

        Telif ihlali mi?

        Her davranışın telif hakkına uygun olup olmadığına karar ver.

        0 / 10

        Bir kart seçerek başla.

        Sınıflandırma oyunu

        Güvenli mi, riskli mi?

        Her siber davranışı doğru kutuya yerleştir.

        0 / 12

        Bir kart seçerek başla.

        Kapanış · Kendini değerlendir

        Bu hafta neler öğrendin?

        Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

        Telif hakkının ne olduğunu ve hangi eserleri koruduğunu açıklayabiliyorum.

        Telif hakkıyla ilgili sorularımı güvenilir kaynaklardan araştırabiliyorum.

        Başkalarının eserlerini izin alarak ve kaynak göstererek kullanabiliyorum.

        Siber tehditleri tanıyıp uygun güvenlik önlemlerini seçebiliyorum.

        Haftanın mini görevi · Evde

        Ailemin dijital kalkanı

        Ailenle birlikte evdeki dijital güvenliği gözden geçir.

        1. Ailende kaç hesapta iki adımlı doğrulama açık olduğunu birlikte kontrol edin (şifreleri yazmayın!).
        2. Bilgisayar ve telefonların güncel olup olmadığına bakın.
        3. Yakın zamanda yaptığın bir ödevde kullandığın görsel ya da yazıların kaynak satırlarını yaz.
        Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

        1. ders (40 dk)

        1. Merak et: bunu yapabilir miyim? (6 dk)
        2. Telif hakkı, korunan eserler, FSEK (12 dk)
        3. Soru sor, güvenilir bilgi topla: resmî kaynaklarda araştırma (10 dk)
        4. Doğru kullanım, intihal, kaynak gösterme oluşturucu (12 dk)

        2. ders (40 dk)

        1. Siber tehditler tablosu (8 dk)
        2. Oltalama dedektifi (8 dk)
        3. Güvenlik önlemleri ve şifre gücü ölçer (12 dk)
        4. Oyunlar ve deftere yazalım (12 dk)