Kod Kâşifi · 15. hafta · 28 Aralık 2026–1 Ocak 2027

6. sınıf · 15. hafta · BTY.6.5.2

Yapay zekâ araçlarını seçme

Metin yazan, resim çizen, çeviri yapan, sesi yazıya döken… Bugün yüzlerce yapay zekâ aracı var. Hepsi her işe uygun değil ve hepsinin sınırları var. Bu hafta amacımıza uygun aracı seçmeyi ve onun yararlarını ve sınırlılıklarını değerlendirmeyi öğreniyoruz.

Tema 5 · Yapay zekâ2 ders saati28 Aralık 2026–1 Ocak 2027

Isınma · Merak et

Bir proje, beş ihtiyaç

Lina, “Kuşların göçü” konulu bir proje hazırlıyor. Beş farklı ihtiyacı var:

Uzun bir makaleyi anlamak için kısa bir özet istiyor.
Afişi için göç eden kuşların bir çizimini istiyor.
İngilizce bir belgeseldeki bilgileri anlamak istiyor.
Sunumuna kendi metninden oluşan bir seslendirme eklemek istiyor.
Bahçede gördüğü kuşun türünü öğrenmek istiyor.

Lina’nın her ihtiyacı için aynı yapay zekâ aracını kullanması doğru olur mu? Her biri için ne tür bir araç gerekir? Hangi durumda araca hiç güvenmemeli?

Adım 1 · Yapay zekâ araçlarının türleri

Her araç farklı bir işte usta

Haftanın kavramı

Yapay zekâ aracı

Belirli bir işi yapmak için yapay zekâ teknolojisini kullanan uygulama ya da programdır.

Örnek: Çeviri uygulaması, görsel tanıma uygulaması.

Metin üreten asistanlar

  • Soruları cevaplar, özet ve taslak hazırlar.
  • Dikkat: Yanlış bilgi uydurabilir; kaynak göstermeyebilir.

Görsel üreten araçlar

  • Yazılan tarife göre resim oluşturur.
  • Dikkat: Gerçek kişilerin sahte görüntüleri üretilmemeli.

Çeviri araçları

  • Yazıyı ya da konuşmayı başka dile çevirir.
  • Dikkat: Deyimleri ve şakaları yanlış çevirebilir.

Ses araçları

  • Konuşmayı yazıya döker ya da yazıyı seslendirir.
  • Dikkat: İzinsiz kimsenin sesi kaydedilmemeli ya da taklit edilmemeli.

Görüntü tanıma araçları

  • Fotoğraftaki bitkiyi, hayvanı ya da nesneyi tanır.
  • Dikkat: Zehirli bitki gibi önemli konularda tek başına güvenilmez.

Model eğitme araçları

  • Kendi örneklerinle basit bir yapay zekâ modeli eğitirsin.
  • Örnek: tarayıcıda çalışan Teachable Machine. Gelecek haftalarda kullanacağız.

Adım 2 · Amacına uygun aracı seç

Seçmeden önce sor

Amacım ne?Araç benim işimi yapıyor mu?
Yaşıma uygun mu?Birçok aracın kullanım koşullarında yaş sınırı vardır; genellikle 13 ya da 18 yaştır.
Gizliliğimi koruyor mu?Kişisel bilgi, fotoğraf ya da ses istiyor mu?
Ücretli mi?Ücretsiz mi, deneme sürümü mü, ücretli mi?
Türkçe biliyor mu?Türkçe soru ve cevapları anlıyor mu?
Okulum izin veriyor mu?Öğretmenin bu aracı kullanmana izin veriyor mu?

Yapay zekâ aracı seçici

13 yaşından küçüğüm

Uygun araç türü

Adım 3 · Yararlar ve sınırlılıklar

Güçlü yanları ve zayıf noktaları

Sınırlılıkları

  • Yanlış ya da uydurma bilgi verebilir.
  • Eğitim verisindeki önyargıları tekrarlayabilir.
  • Bilgileri güncel olmayabilir.
  • Çoğu zaman kaynak göstermez.
  • Kişisel verilerin gizliliği risk altında olabilir.
  • Fazla güvenmek kendi düşünme becerimizi zayıflatabilir.

Yararları

  • Zaman kazandırır, uzun metinleri hızla özetler.
  • Fikir üretmeye ve başlamaya yardım eder.
  • Çeviri ve seslendirmeyle erişilebilirliği artırır.
  • Tekrarlı işleri hızlandırır.
  • Öğrenme hızına göre açıklama yapabilir.
Uydurma bilgi

Metin üreten yapay zekâ araçları bazen hiç olmayan kitap, kişi ya da olayları gerçekmiş gibi anlatabilir. Önemli bir bilgiyi her zaman güvenilir bir kaynaktan doğrula.

Yapay zekâ bir yardımcıdır

Yapay zekâyı bir yardımcı gibi kullan: Fikir alabilir, taslak isteyebilir, açıklama sorabilirsin. Ama son kararı ve asıl düşünmeyi sen yaparsın.

Adım 4 · Aracı değerlendir

Yapay zekâ aracı değerlendirme kartı

Öğretmeninle birlikte denediğin bir yapay zekâ aracını ya da derste gösterilen bir örneği aşağıdaki ölçütlerle değerlendir.

Araç değerlendirme kartı

Her ölçüt için bir seviye seç; “Geliştirilmeli” seçtiğin ölçütler aracın sınırlılıklarını gösterir.

Toplam puan

    Adım 5 · Sorumlu kullanım

    Yapay zekâyı akıllıca ve dürüstçe kullan

    Kişisel bilgi girmeAdını, adresini, okulunu, fotoğrafını yapay zekâ araçlarına yazma ya da yükleme.
    Çıktıyı kontrol etVerdiği bilgiyi güvenilir kaynaklardan doğrula.
    Kendi düşünceni ekleÇıktıyı olduğu gibi kopyalama; kendi cümlelerinle geliştir.
    Kullandığını belirtÖdevinde yapay zekâdan yardım aldıysan bunu açıkça yaz.
    Kimseyi yanıltmaSahte haber, sahte görsel ya da başkasının sesini taklit eden içerik üretme.
    İzinle kullanÖğretmeninin ve ailenin izin verdiği araçları, yaş sınırına uygun kullan.
    Karar oyunu

    Sorumlu kullanıcı

    Her durumda en sorumlu davranışı seç.

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

    Yapay zekâ araçlarını seçme

    1. Yapay zekâ aracı: Belirli bir işi yapmak için yapay zekâ teknolojisini kullanan uygulama ya da programdır.
    2. Araç türleri: metin üreten asistanlar, görsel üreten araçlar, çeviri araçları, ses araçları, görüntü tanıma araçları, model eğitme araçları.
    3. Araç seçerken sorulur: Amacıma uygun mu? Yaşıma uygun mu? Gizliliğimi koruyor mu? Ücretli mi? Türkçe biliyor mu? Okulum izin veriyor mu?
    4. Birçok yapay zekâ aracının kullanım koşullarında yaş sınırı vardır; öğretmen ve aile gözetiminde kullanılır.
    5. Yararları: zaman kazandırır, fikir üretir, erişilebilirliği artırır, tekrarlı işleri hızlandırır.
    6. Sınırlılıkları: uydurma bilgi, önyargı, güncel olmama, kaynak göstermeme, gizlilik riski, aşırı bağımlılık.
    7. Yapay zekâ bir yardımcıdır; son kararı ve asıl düşünmeyi insan yapar.
    8. Sorumlu kullanım: kişisel bilgi girme, çıktıyı kontrol et, kendi düşünceni ekle, kullandığını belirt, kimseyi yanıltma, izinle kullan.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Yapay zekâ aracı nedir? Üç farklı yapay zekâ aracı türü yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Belirli bir işi yapmak için yapay zekâ teknolojisini kullanan uygulama ya da programdır. Türleri: metin üreten asistanlar, çeviri araçları, görüntü tanıma araçları (görsel üreten, ses ve model eğitme araçları da olabilir).
    2. Bahçede gördüğünüz bir bitkinin adını öğrenmek için hangi tür yapay zekâ aracını kullanırsınız? Nelere dikkat edersiniz? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Görüntü tanıma aracını kullanırım. Aracın yanılabileceğini bilirim; özellikle bitkinin zehirli olup olmadığı gibi önemli konularda araca güvenmez, bir uzmana ya da güvenilir kaynağa danışırım.
    3. Bir yapay zekâ aracını seçerken dikkat edilmesi gereken dört ölçüt yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Amacıma uygun olması, yaşıma uygun olması (kullanım koşullarındaki yaş sınırı), gizliliğimi koruması, ücreti, Türkçe desteği ve okulumun izin vermesi.
    4. Yapay zekâ araçlarının iki yararını ve iki sınırlılığını yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Yararları: Zaman kazandırır; çeviri ve seslendirmeyle erişilebilirliği artırır. Sınırlılıkları: Yanlış ya da uydurma bilgi verebilir; kişisel verilerin gizliliği risk altında olabilir.
    5. Metin üreten bir yapay zekâ aracının verdiği bilgiye neden körü körüne güvenmemeliyiz? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Bu araçlar gerçekte olmayan bilgileri gerçekmiş gibi anlatabilir, eğitim verilerindeki önyargıları tekrarlayabilir, güncel olmayabilir ve çoğu zaman kaynak göstermez. Bu yüzden bilgiyi güvenilir kaynaklardan doğrulamak gerekir.
    6. “Yapay zekâ bir yardımcıdır, son kararı insan verir.” cümlesini açıklayınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Yapay zekâ fikir verebilir, taslak hazırlayabilir ve işleri hızlandırabilir. Ama doğruluğu kontrol etmek, kendi düşüncemizi eklemek ve hangi bilgiyi kullanacağımıza karar vermek bizim sorumluluğumuzdur.
    7. Görsel üreten yapay zekâ araçlarını kullanırken hangi etik kurallara uyulmalıdır? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Gerçek kişilerin sahte görüntüleri üretilmemeli, insanları yanıltacak görseller paylaşılmamalı, görselin yapay zekâyla üretildiği belirtilmeli ve başkalarının eserleri izinsiz taklit edilmemelidir.
    8. Ödevinizde yapay zekâdan yardım aldıysanız ne yapmalısınız? Neden? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Bunu ödevimde açıkça belirtmeliyim. Dürüst olmak gerekir; ayrıca öğretmenim hangi bölümü benim düşündüğümü, hangisinde yardım aldığımı bilmelidir. Çıktıyı olduğu gibi kopyalamamalı, kendi cümlelerimle geliştirmeliyim.
    9. Yapay zekâ araçlarına neden kişisel bilgilerinizi yazmamalısınız? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Yazdığımız bilgiler aracın şirketinin sunucularında saklanabilir ve başka amaçlarla kullanılabilir. Adım, adresim, okulum ve fotoğrafım gibi kişisel bilgiler kötü niyetli kişilerin eline geçebilir.
    10. Lina’nın “Kuşların göçü” projesinde kullanabileceği üç yapay zekâ aracını ve her birinin amacını yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Metin üreten asistan: uzun bir makaleyi özetlemek için. Çeviri aracı: İngilizce belgeseldeki bilgileri anlamak için. Görüntü tanıma aracı: bahçedeki kuşun türünü öğrenmek için. Her birinin sonucunu güvenilir kaynaklarla kontrol etmelidir.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusuyapay zekâ aracıyaş sınırıuydurmagörüntü tanımaçevirikişisel bilgi
    1. Belirli bir işi yapmak için yapay zekâyı kullanan uygulamaya denir.
    2. Birçok yapay zekâ aracının kullanım koşullarında bir vardır.
    3. Yapay zekânın gerçekte olmayan bilgileri gerçekmiş gibi anlatmasına denir.
    4. Fotoğraftaki bitkiyi ya da hayvanı tanıyan araçlara aracı denir.
    5. Yazıyı ya da konuşmayı başka dile aktaran araçlara aracı denir.
    6. Ad, adres ve fotoğraf gibi bilgiler olduğu için yapay zekâ araçlarına yazılmamalıdır.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Eşleştirme

    Araç ve iş

    Soldan bir yapay zekâ aracı türü seç, sağdan yaptığı işe dokun.

    0 / 7

    Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

    Sınıflandırma oyunu

    Hangi araç türü?

    Her görevi uygun yapay zekâ aracı türüne yerleştir.

    0 / 10

    Bir kart seçerek başla.

    Sınıflandırma oyunu

    Yarar mı, sınırlılık mı?

    Her ifadeyi doğru kutuya yerleştir.

    0 / 12

    Bir kart seçerek başla.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Yapay zekâ araçlarını yaptıkları işe göre tanıyabiliyorum.

    Amacıma, yaşıma ve gizliliğime uygun aracı seçebiliyorum.

    Yapay zekâ araçlarının yararlarını ve sınırlılıklarını açıklayabiliyorum.

    Yapay zekâ araçlarını sorumlu ve dürüst biçimde kullanma kurallarını biliyorum.

    Haftanın mini görevi · Evde

    Yapay zekâ aracı karşılaştırması

    Ailenden bir yetişkinle birlikte, onların kullandığı iki yapay zekâ aracını (örneğin çeviri ve görsel tanıma) incele.

    1. Her aracın ne işe yaradığını ve kullanım koşullarındaki yaş sınırını öğren.
    2. Aynı soruyu ya da görevi iki araca verin; sonuçları karşılaştırın.
    3. Değerlendirme kartındaki ölçütlerle her aracın bir yararını ve bir sınırlılığını yaz.
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: bir proje, beş ihtiyaç (6 dk)
    2. Yapay zekâ aracı türleri (12 dk)
    3. Seçim ölçütleri, yaş sınırı ve araç seçici (12 dk)
    4. “Hangi araç türü?” oyunu (10 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Yararlar ve sınırlılıklar (10 dk)
    2. Öğretmen gözetiminde bir aracın tanıtımı ve değerlendirme kartı (14 dk)
    3. Sorumlu kullanım ve karar oyunu (8 dk)
    4. Deftere yazalım (8 dk)