Kod Kâşifi · 16. hafta · 4–8 Ocak 2027

6. sınıf · 16. hafta · BTY.6.5.2

Yapay zekâ araçlarını kullanma

Geçen hafta amacımıza uygun yapay zekâ aracını seçmeyi öğrendik. Bu hafta onu iyi kullanmayı öğreniyoruz: Yapay zekâya ne istediğimizi açıkça anlatan istemler yazacak, sonucu kontrol edecek ve gerçekten işimize yarayıp yaramadığını verimlilik açısından değerlendireceğiz.

Tema 5 · Yapay zekâ2 ders saati4–8 Ocak 2027

Isınma · Merak et

Aynı konu, iki farklı istek

İki öğrenci aynı yapay zekâ aracına uzay hakkında bir şey sordu.

Ali’nin isteği:uzayGelen cevap: Uzayın tanımı, evrenin yaşı, kara delikler, astronotlar… Uzun, dağınık ve Ali’nin ödeviyle pek ilgisi yok.
Zeynep’in isteği:6. sınıf öğrencisiyim. Güneş Sistemi’ndeki gezegenleri Güneş’e yakınlık sırasına göre, her biri için tek cümlelik ilginç bir bilgiyle 8 madde hâlinde yazar mısın?Gelen cevap: Tam istediği gibi sekiz kısa madde.

Zeynep’in isteği neden daha iyi sonuç verdi? İsteğinde hangi bilgileri vermiş? Say bakalım.

Cevaba bak
Zeynep; kim olduğunu (6. sınıf öğrencisi), ne istediğini (gezegenleri sırala), neye göre (Güneş’e yakınlık), nasıl bir biçimde (8 madde, her biri tek cümle) istediğini açıkça yazmış. Yapay zekâya ne kadar açık anlatırsan o kadar işine yarayan bir sonuç alırsın.

Adım 1 · İyi bir istem yazmak

Yapay zekâya ne istediğini anlat

Kavram

İstem

Yapay zekâ aracına ne yapmasını istediğimizi anlatan yazılı ya da sözlü komuttur.

Örnek: “6. sınıf öğrencisine fotosentezi üç maddeyle açıkla.”

İyi bir istemin parçaları

ParçaSoruÖrnek
GörevNe yapmasını istiyorum?Açıkla, özetle, soru hazırla, fikir ver
KonuHangi konuda?Su döngüsü
HedefKimin için?6. sınıf öğrencisi için
BiçimNasıl bir sonuç istiyorum?3 madde, kısa paragraf, tablo
SınırNeye dikkat etmeli?100 kelimeyi geçmesin, basit kelimeler kullansın
Bir istem, bir iş

Tek istemde çok farklı işler isteme. Önce özet iste, sonra soru hazırlatmak için ikinci bir istem yaz.

İsteme kişisel bilgi yazma

İstemde adını, okulunu, adresini ya da başkalarının bilgilerini yazma. “6. sınıf öğrencisiyim” demek yeterlidir.

Etkinlik · İstem kurucu

İstemini adım adım kur

Parçaları seç ve konunu yaz. İstem kurucu senin için bir istem hazırlasın ve kalitesini değerlendirsin. (Bu etkinlik gerçek bir yapay zekâya bağlanmaz; istem yazmayı öğretir.)

Hazırlanan istem

    Adım 2 · İstemi geliştirme

    İlk deneme mükemmel olmak zorunda değil

    Yapay zekâ araçlarıyla çalışmak bir sohbet gibidir. İlk sonuç istediğin gibi değilse istemini düzelterek yeniden denersin.

    DenemeİstemSonuçtaki sorunDüzeltme
    1“Fotosentez”Çok uzun ve karmaşık, üniversite düzeyinde terimler var.Hedef ve sınır ekle.
    2“6. sınıf öğrencisine fotosentezi basit kelimelerle açıkla.”Anlaşılır ama çok uzun.Biçim ekle.
    3“6. sınıf öğrencisine fotosentezi basit kelimelerle, 3 madde hâlinde açıkla.”İstediğim gibi!Bilgileri ders kitabıyla kontrol et.
    1İstem yazGörev, konu, hedef, biçim, sınır.
    2Sonucu okuDoğru mu, amacıma uygun mu?
    3Eksiği bulUzun mu, karmaşık mı, eksik mi?
    4İstemi düzeltEksik parçayı ekle.
    5Yeniden dene ve kontrol etSon sonucu güvenilir kaynakla doğrula.

    Etkinlik · Çıktı dedektifi

    Bu cevapta iki yanlış var

    Bir yapay zekâ aracı Güneş Sistemi hakkında aşağıdaki cevabı verdi. Cevapta iki yanlış bilgi var. Yanlış olduğunu düşündüğün cümlelere tıkla, sonra “Kontrol et” düğmesine bas.

    Güneş Sistemi’nde Güneş’in etrafında dönen sekiz gezegen vardır. Gezegenlerin en büyüğü Jüpiter’dir. Ay, kendi ışığını üreten bir yıldızdır. Dünya, Güneş’e en yakın gezegendir. Satürn, etrafındaki halkalarıyla ünlüdür. Mars’a, yüzeyinin renginden dolayı kızıl gezegen de denir. Güneş’in ışığı Dünya’ya yaklaşık 8 dakikada ulaşır.
      Ders

      Cevabın çoğu doğru olduğu için yanlışları fark etmek zordur. Bu yüzden yapay zekâdan aldığın her önemli bilgiyi ders kitabı, ansiklopedi ya da resmî kaynaklarla karşılaştır.

      Adım 3 · Sonucu verimlilik açısından değerlendir

      Gerçekten işime yaradı mı?

      Verimlilik, harcadığın zaman ve emeğe göre elde ettiğin sonucun ne kadar iyi olduğudur. Yapay zekâ bazen zaman kazandırır, bazen de kontrol ve düzeltme için daha çok zaman harcatır.

      Verimlilik hesaplayıcı

      Sonuç ne kadar doğruydu?

      Bu süreçte konuyu öğrendin mi?

      Değerlendirme

      Araç değerlendirme soruları

      Doğru mu?Bilgiler güvenilir kaynaklarla uyuşuyor mu?
      Amaca uygun mu?İstediğim biçimde ve düzeyde mi?
      Zaman kazandırdı mı?Kontrol ve düzeltme dahil kaç dakika sürdü?
      Öğrendim mi?Konuyu ben de anlayabildim mi?
      Etik mi?Kullandığımı belirttim mi, kimseyi yanıltmadım mı?

      Özet · Deftere yazalım

      Defterine bunları yaz

      Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

      Yapay zekâ araçlarını kullanma

      1. İstem: Yapay zekâ aracına ne yapmasını istediğimizi anlatan komuttur.
      2. İyi bir istemin parçaları: görev, konu, hedef (kimin için), biçim (madde, paragraf, tablo), sınır (uzunluk, dil düzeyi).
      3. İsteme kişisel bilgi yazılmaz; her istemde tek bir iş istenir.
      4. İstem geliştirme: yaz → sonucu oku → eksiği bul → istemi düzelt → yeniden dene ve kontrol et.
      5. Yapay zekânın cevabı çoğunlukla doğru olsa bile içinde yanlışlar olabilir; önemli bilgiler güvenilir kaynaklarla doğrulanır.
      6. Verimlilik: Harcanan zaman ve emeğe göre elde edilen sonucun ne kadar iyi olduğudur.
      7. Araç değerlendirmesi: Doğru mu? Amaca uygun mu? Zaman kazandırdı mı? Öğrendim mi? Etik mi?
      8. Yapay zekâ yardımcıdır; kontrol etmek, düzeltmek ve öğrenmek kullanıcının sorumluluğudur.

      Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

      Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

      Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

      1. İstem nedir? İyi bir istemin parçalarını yazınız. (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        Yapay zekâ aracına ne yapmasını istediğimizi anlatan komuttur. Parçaları: görev, konu, hedef (kimin için), biçim ve sınır.
      2. “uzay” istemi ile “6. sınıf öğrencisine Güneş Sistemi’ndeki gezegenleri 8 madde hâlinde yaz.” istemini karşılaştırınız. (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        Birinci istem yalnızca konuyu söyler; araç ne istediğini bilemediği için dağınık ve uzun bir cevap verir. İkinci istem hedefi, görevi ve biçimi belirttiği için amaca uygun, düzenli bir cevap alınır.
      3. “Fotosentez” istemini iyi bir isteme dönüştürünüz. (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        “6. sınıf öğrencisine fotosentezi basit kelimelerle, 3 madde hâlinde açıkla. Her madde tek cümle olsun.”
      4. İstem yazarken neden kişisel bilgi kullanmamalıyız? (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        İstemler aracın şirketinin sunucularında saklanabilir. Adım, okulum, adresim gibi bilgiler kötüye kullanılabilir. Hedefi belirtmek için “6. sınıf öğrencisiyim” demek yeterlidir.
      5. İstem geliştirme sürecinin adımlarını yazınız. (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        İstemi yazmak, sonucu okumak, eksik ya da hatalı yönü bulmak, istemi düzeltmek, yeniden denemek ve son sonucu güvenilir bir kaynakla kontrol etmek.
      6. Yapay zekânın verdiği bir cevapta yanlış bilgi olup olmadığını nasıl anlarsınız? (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        Cevaptaki önemli bilgileri ders kitabı, ansiklopedi ve resmî kurumların siteleri gibi güvenilir kaynaklarla karşılaştırırım. Birden fazla kaynak aynı bilgiyi vermiyorsa o bilgiyi kullanmam.
      7. “Ay, kendi ışığını üreten bir yıldızdır.” cümlesindeki yanlışı düzeltiniz. (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        Ay bir yıldız değil, Dünya’nın uydusudur. Kendi ışığını üretmez; Güneş’ten aldığı ışığı yansıtır.
      8. Verimlilik nedir? Yapay zekâ kullanmanın her zaman verimli olmadığını bir örnekle açıklayınız. (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        Harcanan zaman ve emeğe göre elde edilen sonucun ne kadar iyi olduğudur. Örneğin yapay zekâ çok yanlış bilgi verirse onları bulup düzeltmek için işi kendim yapmaktan daha uzun zaman harcayabilirim.
      9. Bir yapay zekâ aracının sonucunu değerlendirirken sorulacak dört soru yazınız. (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        Sonuç doğru mu? Amacıma uygun mu? Bana zaman kazandırdı mı? Bu süreçte konuyu öğrendim mi? (Etik kurallara uydum mu?)
      10. Bir ödevde yapay zekâ kullandınız ve zaman kazandınız ama konuyu öğrenmediniz. Bu kullanım verimli midir? Açıklayınız. (10 puan)

        Örnek cevabı göster
        Tam olarak verimli değildir. Ödevin amacı konuyu öğrenmektir; zaman kazanmak bu amaca hizmet etmiyorsa asıl kazanç kaybolur. Yapay zekâdan açıklama isteyip konuyu kendi cümlelerimle yazmalıyım.

      Boşluk doldurma

      Kelime kutusuistemhedefbiçimsınırverimlilikdoğrulamak
      1. Yapay zekâya ne yapmasını istediğimizi anlatan komuta denir.
      2. İstemde sonucun kimin için hazırlanacağını belirten parça parçasıdır.
      3. “3 madde hâlinde” ifadesi istemin parçasıdır.
      4. “100 kelimeyi geçmesin” ifadesi istemin parçasıdır.
      5. Harcanan zamana göre elde edilen sonucun ne kadar iyi olduğuna denir.
      6. Önemli bilgileri güvenilir kaynaklarla karşılaştırmaya denir.

      Pekiştir · Oyunlar

      Oynayarak tekrar et

      Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

      Eşleştirme

      İstemin parçaları

      Soldan bir istem parçası seç, sağdan ona uyan örneğe dokun.

      0 / 7

      Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

      Sınıflandırma oyunu

      İyi istem mi?

      Her istemi doğru kutuya yerleştir.

      0 / 10

      Bir kart seçerek başla.

      Sıralama oyunu

      İstem geliştirme döngüsü

      Bir istemi geliştirmenin adımlarını sırala.

      0 / 6

      İlk adımı seçerek başla.

      Kapanış · Kendini değerlendir

      Bu hafta neler öğrendin?

      Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

      Görev, konu, hedef, biçim ve sınır içeren bir istem yazabiliyorum.

      İstemimi sonuca göre adım adım geliştirebiliyorum.

      Yapay zekâ çıktısındaki yanlışları güvenilir kaynaklarla bulabiliyorum.

      Sonucu verimlilik açısından değerlendirebiliyorum.

      Haftanın mini görevi · Öğretmen ya da aile gözetiminde

      İstem günlüğü

      Öğretmeninin ya da ailenin gözetiminde, yaşına uygun bir yapay zekâ aracıyla bir konuyu araştır.

      1. İlk istemini yaz ve sonucu not et.
      2. İstemini en az iki kez geliştir; her denemede neyi değiştirdiğini yaz.
      3. Son sonuçtaki iki bilgiyi güvenilir bir kaynakla doğrula ve verimlilik hesaplayıcıyla değerlendir.
      Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

      1. ders (40 dk)

      1. Merak et: iki istek (6 dk)
      2. İyi istemin parçaları (10 dk)
      3. İstem kurucu (10 dk)
      4. İstem geliştirme tablosu ve döngüsü (14 dk)

      2. ders (40 dk)

      1. Çıktı dedektifi (8 dk)
      2. Öğretmen ekranından bir yapay zekâ aracıyla istem geliştirme gösterimi (12 dk)
      3. Verimlilik hesaplayıcı ve değerlendirme soruları (10 dk)
      4. Oyunlar ve deftere yazalım (10 dk)