İstem
Yapay zekâ aracına ne yapmasını istediğimizi anlatan yazılı ya da sözlü komuttur.
Örnek: “6. sınıf öğrencisine fotosentezi üç maddeyle açıkla.”
6. sınıf · 16. hafta · BTY.6.5.2
Geçen hafta amacımıza uygun yapay zekâ aracını seçmeyi öğrendik. Bu hafta onu iyi kullanmayı öğreniyoruz: Yapay zekâya ne istediğimizi açıkça anlatan istemler yazacak, sonucu kontrol edecek ve gerçekten işimize yarayıp yaramadığını verimlilik açısından değerlendireceğiz.
Isınma · Merak et
İki öğrenci aynı yapay zekâ aracına uzay hakkında bir şey sordu.
Zeynep’in isteği neden daha iyi sonuç verdi? İsteğinde hangi bilgileri vermiş? Say bakalım.
Adım 1 · İyi bir istem yazmak
Yapay zekâ aracına ne yapmasını istediğimizi anlatan yazılı ya da sözlü komuttur.
Örnek: “6. sınıf öğrencisine fotosentezi üç maddeyle açıkla.”
| Parça | Soru | Örnek |
|---|---|---|
| Görev | Ne yapmasını istiyorum? | Açıkla, özetle, soru hazırla, fikir ver |
| Konu | Hangi konuda? | Su döngüsü |
| Hedef | Kimin için? | 6. sınıf öğrencisi için |
| Biçim | Nasıl bir sonuç istiyorum? | 3 madde, kısa paragraf, tablo |
| Sınır | Neye dikkat etmeli? | 100 kelimeyi geçmesin, basit kelimeler kullansın |
Tek istemde çok farklı işler isteme. Önce özet iste, sonra soru hazırlatmak için ikinci bir istem yaz.
İstemde adını, okulunu, adresini ya da başkalarının bilgilerini yazma. “6. sınıf öğrencisiyim” demek yeterlidir.
Etkinlik · İstem kurucu
Parçaları seç ve konunu yaz. İstem kurucu senin için bir istem hazırlasın ve kalitesini değerlendirsin. (Bu etkinlik gerçek bir yapay zekâya bağlanmaz; istem yazmayı öğretir.)
Hazırlanan istem
Adım 2 · İstemi geliştirme
Yapay zekâ araçlarıyla çalışmak bir sohbet gibidir. İlk sonuç istediğin gibi değilse istemini düzelterek yeniden denersin.
| Deneme | İstem | Sonuçtaki sorun | Düzeltme |
|---|---|---|---|
| 1 | “Fotosentez” | Çok uzun ve karmaşık, üniversite düzeyinde terimler var. | Hedef ve sınır ekle. |
| 2 | “6. sınıf öğrencisine fotosentezi basit kelimelerle açıkla.” | Anlaşılır ama çok uzun. | Biçim ekle. |
| 3 | “6. sınıf öğrencisine fotosentezi basit kelimelerle, 3 madde hâlinde açıkla.” | İstediğim gibi! | Bilgileri ders kitabıyla kontrol et. |
Etkinlik · Çıktı dedektifi
Bir yapay zekâ aracı Güneş Sistemi hakkında aşağıdaki cevabı verdi. Cevapta iki yanlış bilgi var. Yanlış olduğunu düşündüğün cümlelere tıkla, sonra “Kontrol et” düğmesine bas.
Cevabın çoğu doğru olduğu için yanlışları fark etmek zordur. Bu yüzden yapay zekâdan aldığın her önemli bilgiyi ders kitabı, ansiklopedi ya da resmî kaynaklarla karşılaştır.
Adım 3 · Sonucu verimlilik açısından değerlendir
Verimlilik, harcadığın zaman ve emeğe göre elde ettiğin sonucun ne kadar iyi olduğudur. Yapay zekâ bazen zaman kazandırır, bazen de kontrol ve düzeltme için daha çok zaman harcatır.
Sonuç ne kadar doğruydu?
Bu süreçte konuyu öğrendin mi?
Değerlendirme
Özet · Deftere yazalım
Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.
İstem nedir? İyi bir istemin parçalarını yazınız. (10 puan)
“uzay” istemi ile “6. sınıf öğrencisine Güneş Sistemi’ndeki gezegenleri 8 madde hâlinde yaz.” istemini karşılaştırınız. (10 puan)
“Fotosentez” istemini iyi bir isteme dönüştürünüz. (10 puan)
İstem yazarken neden kişisel bilgi kullanmamalıyız? (10 puan)
İstem geliştirme sürecinin adımlarını yazınız. (10 puan)
Yapay zekânın verdiği bir cevapta yanlış bilgi olup olmadığını nasıl anlarsınız? (10 puan)
“Ay, kendi ışığını üreten bir yıldızdır.” cümlesindeki yanlışı düzeltiniz. (10 puan)
Verimlilik nedir? Yapay zekâ kullanmanın her zaman verimli olmadığını bir örnekle açıklayınız. (10 puan)
Bir yapay zekâ aracının sonucunu değerlendirirken sorulacak dört soru yazınız. (10 puan)
Bir ödevde yapay zekâ kullandınız ve zaman kazandınız ama konuyu öğrenmediniz. Bu kullanım verimli midir? Açıklayınız. (10 puan)
Pekiştir · Oyunlar
Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.
Soldan bir istem parçası seç, sağdan ona uyan örneğe dokun.
Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.
Her istemi doğru kutuya yerleştir.
Bir kart seçerek başla.
Bir istemi geliştirmenin adımlarını sırala.
İlk adımı seçerek başla.
Kapanış · Kendini değerlendir
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
Görev, konu, hedef, biçim ve sınır içeren bir istem yazabiliyorum.
İstemimi sonuca göre adım adım geliştirebiliyorum.
Yapay zekâ çıktısındaki yanlışları güvenilir kaynaklarla bulabiliyorum.
Sonucu verimlilik açısından değerlendirebiliyorum.
Haftanın mini görevi · Öğretmen ya da aile gözetiminde
Öğretmeninin ya da ailenin gözetiminde, yaşına uygun bir yapay zekâ aracıyla bir konuyu araştır.