Kod Kâşifi · 18. hafta · 18–22 Ocak 2027

6. sınıf · 18. hafta · BTY.6.5.3

Yapay zekâ modeli geliştirme

Geçen hafta bir model tasarladık. Bu hafta onu geliştiriyoruz: Örnekleri ekleyecek, modeli eğitecek ve hiç görmediği örneklerle test edeceğiz. Sonra sonuçları amacımıza ve ölçütlere göre değerlendirip modelimizi iyileştireceğiz.

Tema 5 · Yapay zekâ2 ders saati18–22 Ocak 2027

Isınma · Merak et

Ezberleyen öğrenci

Bir öğrenci matematik sınavına yalnızca kitaptaki örnek soruların cevaplarını ezberleyerek hazırlandı.

Sınavda kitaptaki soruların aynısı çıkarsa ne olur? Sayıları değiştirilmiş yeni sorular çıkarsa ne olur? Bunun yapay zekâ modelleriyle ne ilgisi olabilir?

Cevaba bak
Aynı sorular çıkarsa tam puan alır; yeni sorular çıkarsa zorlanır. Yapay zekâ modelleri de böyledir: Bir modeli eğitimde gördüğü örneklerle denersek her zaman başarılı görünür. Gerçekten öğrenip öğrenmediğini anlamak için onu hiç görmediği örneklerle test ederiz.

Adım 1 · Araçla model oluşturma

Tarayıcıda model eğitmek

Okulda tarayıcıda çalışan, görüntü, ses ya da poz modeli eğitmeye yarayan eğitim araçlarını kullanabiliriz. Bu araçlarda model geliştirme genellikle şöyle ilerler:

1Sınıfları oluşturHer sınıfa bir ad ver.
2Örnekleri ekleKamerayla çek ya da yükle.
3Modeli eğit“Eğit” düğmesine bas ve bekle.
4Önizlemede deneYeni örnekler göster.
5Sonuçları kaydetTest tablosunu doldur.
Kavram

Eğitim verisi

Modelin öğrenmesi için kullanılan etiketli örneklerdir.

Örnek: Her sınıf için yüklenen 50 fotoğraf.

Haftanın kavramı

Model testi

Modelin eğitimde görmediği örneklerle denenmesi ve sonuçlarının amaç ve ölçütlere göre değerlendirilmesidir.

Örnek: Eğitimde kullanılmayan 10 yeni atıkla modeli denemek.

Test verisini ayır

Örneklerini toplarken bir kısmını eğitime katma. Bu ayırdığın örneklere test verisi denir ve modeli adil biçimde sınamanı sağlar.

Güvenli kullanım

Aracı öğretmeninin gözetiminde kullan. Kamerada yüzün ya da kişisel eşyaların görünmesin; nesneler, şekiller veya el hareketleri kullan.

Etkinlik · Model laboratuvarı

Elma mı, armut mu? Kendi modelini eğit

Her meyve iki özellikle gösteriliyor: şekli (yuvarlak ya da uzun) ve rengi. Sınıfını seç ve alana tıklayarak eğitim örnekleri ekle ya da hazır bir veri yükle. Sonra modeli eğit ve 12 test meyvesiyle sına. Model, yeni bir meyveyi kendisine en çok benzeyen eğitim örneğinin sınıfına koyar.

Şekil: yuvarlak → uzunRenk: yeşil-sarı → kırmızı
Elma örneğiArmut örneği◆ Test meyvesi (renk = modelin tahmini)Kesikli kırmızı çerçeve = yanlış tahmin

Eklenecek örneğin sınıfı

Test sonucu

Henüz test edilmedi

    Deney önerisi

    Önce “Yanlı veri yükle” ile yalnızca kırmızı elma ve sarı-yeşil armut örnekleriyle eğit ve test et. Sonra “Çeşitli veri yükle” ile yeşil elma ve kırmızı armut örneklerini de ekleyip yeniden dene. Doğruluk nasıl değişti?

    Adım 2 · Sonucu amaç ve ölçütlerle değerlendirme

    Modelim ne kadar başarılı?

    Ölçüt

    Doğruluk

    Modelin test örneklerinden yüzde kaçını doğru bildiğidir.

    Örnek: Doğruluk = doğru tahmin sayısı ÷ test örneği sayısı × 100. 20 örnekten 17 doğru → %85.

    Test kayıt tablosu

    Test örneğiGerçek sınıfTahminDoğru mu?
    Yeşil elmaElmaArmut✗
    Kırmızı elmaElmaElma✓
    Sarı armutArmutArmut✓

    Değerlendirme ölçütleri

    ÖlçütSoruÖrnek
    DoğrulukTest örneklerinin yüzde kaçını doğru bildi?12 meyvenin 10’u doğru → yaklaşık %83
    Her durumda başarıFarklı ışık, açı ve türlerde de doğru mu?Yeşil elmalarda hata yapıyor mu?
    Amaca uygunlukProblemi gerçekten çözüyor mu?Atıklar artık doğru kutuya gidiyor mu?
    Adalet (yanlılık)Bazı örneklere karşı hep yanlış mı karar veriyor?Yalnızca bir türle eğitildiyse diğerlerini tanımıyor.
    Güvenlik ve gizlilikKişisel veri kullanıyor mu, hatası zarar verir mi?Yüz ve ses yerine nesne kullanmak
    Yanlılık

    Model yalnızca belli türdeki örneklerle eğitilirse diğer türlerde sürekli hata yapar. Buna yanlılık denir. Çözümü, eğitim verisini çeşitlendirmektir.

    Adım 3 · Modeli iyileştirme

    Hata bir ipucudur

    Test sonucunda gördüğün sorunOlası sebepİyileştirme
    Model yeşil elmaları armut sanıyor.Eğitimde yeşil elma yok.Yeşil elma örnekleri ekle.
    Model yalnızca aydınlık sınıfta çalışıyor.Örneklerin hepsi aynı ışıkta çekilmiş.Farklı ışıklarda örnek ekle.
    Model hep aynı sınıfı söylüyor.Bir sınıfta çok, diğerinde az örnek var.Sınıflardaki örnek sayılarını dengele.
    Kameranın önü boşken bir sınıf söylüyor.“Boş” sınıfı yok.“Boş” sınıfı ekle.
    Eğitim örneklerinde doğru, yenilerde yanlış.Model örnekleri ezberlemiş, az ve benzer veri var.Daha çok ve çeşitli örnek ekle, yeniden test et.
    1Test etHiç görmediği örneklerle.
    2Hataları bulHangi örneklerde yanlış?
    3Sebebi düşünVeride ne eksik?
    4Veriyi geliştirEkle, dengele, çeşitlendir.
    5Yeniden eğit ve test etDoğruluk arttı mı?

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

    Yapay zekâ modeli geliştirme

    1. Model geliştirme: sınıfları oluştur → örnekleri ekle → modeli eğit → önizlemede dene → sonuçları kaydet.
    2. Eğitim verisi: Modelin öğrenmesi için kullanılan etiketli örneklerdir. Test verisi: Eğitime katılmayan, modeli sınamak için ayrılan örneklerdir.
    3. Model testi: Modelin eğitimde görmediği örneklerle denenmesi ve sonuçlarının amaç ve ölçütlere göre değerlendirilmesidir.
    4. Doğruluk = doğru tahmin sayısı ÷ test örneği sayısı × 100.
    5. Değerlendirme ölçütleri: doğruluk, her durumda başarı, amaca uygunluk, adalet (yanlılık), güvenlik ve gizlilik.
    6. Yanlılık: Model belli türdeki örneklerle eğitilince diğer türlerde sürekli hata yapmasıdır.
    7. İyileştirme: test et → hataları bul → sebebi düşün → veriyi geliştir → yeniden eğit ve test et.
    8. Model geliştirirken yüz ve ses gibi kişisel veriler yerine nesne ve hareketler kullanılır.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Eğitim verisi ile test verisi arasındaki farkı yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Eğitim verisi, modelin öğrenmesi için kullanılan etiketli örneklerdir. Test verisi ise eğitime katılmayan ve modeli sınamak için ayrılan örneklerdir.
    2. Bir modeli neden eğitimde görmediği örneklerle test ederiz? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Eğitimde gördüğü örneklerle denersek model ezberlemiş olsa bile başarılı görünür. Gerçekten öğrenip öğrenmediğini ve yeni durumlarda çalışıp çalışmadığını anlamak için hiç görmediği örneklerle test ederiz.
    3. Model testi nedir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Modelin eğitimde görmediği örneklerle denenmesi ve sonuçlarının amaç ve ölçütlere göre değerlendirilmesidir.
    4. Bir model 20 test örneğinin 17’sini doğru bildi. Doğruluğu yüzde kaçtır? İşlemi gösteriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      17 ÷ 20 × 100 = %85.
    5. Tarayıcıda çalışan bir eğitim aracıyla model geliştirmenin adımlarını yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Sınıfları oluşturmak, her sınıfa örnek eklemek, modeli eğitmek, önizlemede yeni örneklerle denemek ve sonuçları test tablosuna kaydetmek.
    6. Bir modeli değerlendirirken kullanılan dört ölçüt yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Doğruluk, her durumda (farklı ışık, açı, tür) başarı, amaca uygunluk, adalet (yanlılık). (Güvenlik ve gizlilik.)
    7. Yanlılık nedir? Elma-armut modeli üzerinden açıklayınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Modelin belli türdeki örneklerle eğitildiği için diğer türlerde sürekli hata yapmasıdır. Model yalnızca kırmızı elmalarla eğitilirse yeşil elmaları armut sanar.
    8. Modeliniz kameranın önü boşken “plastik” diyor. Sebebi ne olabilir, nasıl düzeltirsiniz? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Modelde “boş” sınıfı olmadığı için boş görüntüde de bildiği sınıflardan birini seçmek zorunda kalıyor. “Boş” sınıfı ekleyip boş görüntü örnekleriyle yeniden eğitirim.
    9. Modelinizin doğruluğu düşük çıktı. İyileştirmek için izleyeceğiniz adımları yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Modeli test edip hangi örneklerde yanlış yaptığını bulurum, sebebini düşünürüm (eksik tür, ışık, dengesiz örnek sayısı), veriyi geliştiririm, modeli yeniden eğitip test ederim.
    10. Okulda model geliştirirken güvenlik ve gizlilik için nelere dikkat etmeliyiz? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Aracı öğretmen gözetiminde kullanırız. Yüzümüzün, sesimizin ve kişisel eşyalarımızın kullanılmamasına dikkat ederiz; nesne, şekil ya da el hareketi gibi kişisel olmayan veriler seçeriz.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusueğitim verisitest verisidoğrulukyanlılıkmodel testiçeşitlendirmek
    1. Modelin öğrenmesi için kullanılan etiketli örneklere denir.
    2. Eğitime katılmayan, modeli sınamak için ayrılan örneklere denir.
    3. Modelin test örneklerinden yüzde kaçını doğru bildiğini gösteren ölçüte denir.
    4. Modelin belli türdeki örneklerde sürekli hata yapmasına denir.
    5. Modeli görmediği örneklerle deneyip ölçütlerle değerlendirmeye denir.
    6. Yanlılığı azaltmak için eğitim verisini gerekir.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Eşleştirme

    Geliştirme kavramları

    Soldan bir kavram seç, sağdan ona uyan açıklamaya dokun.

    0 / 7

    Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

    Sınıflandırma oyunu

    Hangi iyileştirme?

    Her sorunu çözecek iyileştirmenin kutusuna yerleştir.

    0 / 8

    Bir kart seçerek başla.

    Sıralama oyunu

    Geliştirme ve test döngüsü

    Bir modeli geliştirip test etmenin adımlarını sırala.

    0 / 6

    İlk adımı seçerek başla.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Bir eğitim aracıyla sınıfları oluşturup modeli eğitebiliyorum.

    Eğitim verisi ile test verisini ayırt edebiliyorum.

    Test sonuçlarından doğruluğu hesaplayabiliyorum.

    Hatalara bakarak modeli iyileştirmek için ne yapacağımı belirleyebiliyorum.

    Haftanın mini görevi · Öğretmen gözetiminde

    Modelimin test raporu

    Geçen hafta tasarladığın modeli bir eğitim aracıyla geliştir ve test et.

    1. Her sınıf için örneklerini topla; her sınıftan birkaç örneği test için ayır.
    2. Modeli eğit ve test örnekleriyle dene; sonuçları test kayıt tablosuna yaz.
    3. Doğruluğu hesapla, en çok hata yaptığı durumu bul ve bir iyileştirme önerisi yaz.
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: ezberleyen öğrenci (5 dk)
    2. Araçla model geliştirme adımları ve kavramlar (10 dk)
    3. Model laboratuvarı: yanlı ve çeşitli veri deneyi (15 dk)
    4. Doğruluk ve değerlendirme ölçütleri (10 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Öğretmen ekranından bir eğitim aracıyla canlı model geliştirme (15 dk)
    2. İyileştirme tablosu ve döngüsü (8 dk)
    3. Oyunlar (10 dk)
    4. Deftere yazalım (7 dk)