Eğitim verisi
Modelin öğrenmesi için kullanılan etiketli örneklerdir.
Örnek: Her sınıf için yüklenen 50 fotoğraf.
6. sınıf · 18. hafta · BTY.6.5.3
Geçen hafta bir model tasarladık. Bu hafta onu geliştiriyoruz: Örnekleri ekleyecek, modeli eğitecek ve hiç görmediği örneklerle test edeceğiz. Sonra sonuçları amacımıza ve ölçütlere göre değerlendirip modelimizi iyileştireceğiz.
Isınma · Merak et
Bir öğrenci matematik sınavına yalnızca kitaptaki örnek soruların cevaplarını ezberleyerek hazırlandı.
Sınavda kitaptaki soruların aynısı çıkarsa ne olur? Sayıları değiştirilmiş yeni sorular çıkarsa ne olur? Bunun yapay zekâ modelleriyle ne ilgisi olabilir?
Adım 1 · Araçla model oluşturma
Okulda tarayıcıda çalışan, görüntü, ses ya da poz modeli eğitmeye yarayan eğitim araçlarını kullanabiliriz. Bu araçlarda model geliştirme genellikle şöyle ilerler:
Modelin öğrenmesi için kullanılan etiketli örneklerdir.
Örnek: Her sınıf için yüklenen 50 fotoğraf.
Modelin eğitimde görmediği örneklerle denenmesi ve sonuçlarının amaç ve ölçütlere göre değerlendirilmesidir.
Örnek: Eğitimde kullanılmayan 10 yeni atıkla modeli denemek.
Örneklerini toplarken bir kısmını eğitime katma. Bu ayırdığın örneklere test verisi denir ve modeli adil biçimde sınamanı sağlar.
Aracı öğretmeninin gözetiminde kullan. Kamerada yüzün ya da kişisel eşyaların görünmesin; nesneler, şekiller veya el hareketleri kullan.
Etkinlik · Model laboratuvarı
Her meyve iki özellikle gösteriliyor: şekli (yuvarlak ya da uzun) ve rengi. Sınıfını seç ve alana tıklayarak eğitim örnekleri ekle ya da hazır bir veri yükle. Sonra modeli eğit ve 12 test meyvesiyle sına. Model, yeni bir meyveyi kendisine en çok benzeyen eğitim örneğinin sınıfına koyar.
Eklenecek örneğin sınıfı
Test sonucu
Önce “Yanlı veri yükle” ile yalnızca kırmızı elma ve sarı-yeşil armut örnekleriyle eğit ve test et. Sonra “Çeşitli veri yükle” ile yeşil elma ve kırmızı armut örneklerini de ekleyip yeniden dene. Doğruluk nasıl değişti?
Adım 2 · Sonucu amaç ve ölçütlerle değerlendirme
Modelin test örneklerinden yüzde kaçını doğru bildiğidir.
Örnek: Doğruluk = doğru tahmin sayısı ÷ test örneği sayısı × 100. 20 örnekten 17 doğru → %85.
| Test örneği | Gerçek sınıf | Tahmin | Doğru mu? |
|---|---|---|---|
| Yeşil elma | Elma | Armut | ✗ |
| Kırmızı elma | Elma | Elma | ✓ |
| Sarı armut | Armut | Armut | ✓ |
| Ölçüt | Soru | Örnek |
|---|---|---|
| Doğruluk | Test örneklerinin yüzde kaçını doğru bildi? | 12 meyvenin 10’u doğru → yaklaşık %83 |
| Her durumda başarı | Farklı ışık, açı ve türlerde de doğru mu? | Yeşil elmalarda hata yapıyor mu? |
| Amaca uygunluk | Problemi gerçekten çözüyor mu? | Atıklar artık doğru kutuya gidiyor mu? |
| Adalet (yanlılık) | Bazı örneklere karşı hep yanlış mı karar veriyor? | Yalnızca bir türle eğitildiyse diğerlerini tanımıyor. |
| Güvenlik ve gizlilik | Kişisel veri kullanıyor mu, hatası zarar verir mi? | Yüz ve ses yerine nesne kullanmak |
Model yalnızca belli türdeki örneklerle eğitilirse diğer türlerde sürekli hata yapar. Buna yanlılık denir. Çözümü, eğitim verisini çeşitlendirmektir.
Adım 3 · Modeli iyileştirme
| Test sonucunda gördüğün sorun | Olası sebep | İyileştirme |
|---|---|---|
| Model yeşil elmaları armut sanıyor. | Eğitimde yeşil elma yok. | Yeşil elma örnekleri ekle. |
| Model yalnızca aydınlık sınıfta çalışıyor. | Örneklerin hepsi aynı ışıkta çekilmiş. | Farklı ışıklarda örnek ekle. |
| Model hep aynı sınıfı söylüyor. | Bir sınıfta çok, diğerinde az örnek var. | Sınıflardaki örnek sayılarını dengele. |
| Kameranın önü boşken bir sınıf söylüyor. | “Boş” sınıfı yok. | “Boş” sınıfı ekle. |
| Eğitim örneklerinde doğru, yenilerde yanlış. | Model örnekleri ezberlemiş, az ve benzer veri var. | Daha çok ve çeşitli örnek ekle, yeniden test et. |
Özet · Deftere yazalım
Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.
Yazılıya hazırlık · Klasik sorular
Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.
Eğitim verisi ile test verisi arasındaki farkı yazınız. (10 puan)
Bir modeli neden eğitimde görmediği örneklerle test ederiz? (10 puan)
Model testi nedir? (10 puan)
Bir model 20 test örneğinin 17’sini doğru bildi. Doğruluğu yüzde kaçtır? İşlemi gösteriniz. (10 puan)
Tarayıcıda çalışan bir eğitim aracıyla model geliştirmenin adımlarını yazınız. (10 puan)
Bir modeli değerlendirirken kullanılan dört ölçüt yazınız. (10 puan)
Yanlılık nedir? Elma-armut modeli üzerinden açıklayınız. (10 puan)
Modeliniz kameranın önü boşken “plastik” diyor. Sebebi ne olabilir, nasıl düzeltirsiniz? (10 puan)
Modelinizin doğruluğu düşük çıktı. İyileştirmek için izleyeceğiniz adımları yazınız. (10 puan)
Okulda model geliştirirken güvenlik ve gizlilik için nelere dikkat etmeliyiz? (10 puan)
Pekiştir · Oyunlar
Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.
Soldan bir kavram seç, sağdan ona uyan açıklamaya dokun.
Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.
Her sorunu çözecek iyileştirmenin kutusuna yerleştir.
Bir kart seçerek başla.
Bir modeli geliştirip test etmenin adımlarını sırala.
İlk adımı seçerek başla.
Kapanış · Kendini değerlendir
Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.
Bir eğitim aracıyla sınıfları oluşturup modeli eğitebiliyorum.
Eğitim verisi ile test verisini ayırt edebiliyorum.
Test sonuçlarından doğruluğu hesaplayabiliyorum.
Hatalara bakarak modeli iyileştirmek için ne yapacağımı belirleyebiliyorum.
Haftanın mini görevi · Öğretmen gözetiminde
Geçen hafta tasarladığın modeli bir eğitim aracıyla geliştir ve test et.