Kod Kâşifi · 25. hafta · 29 Mart–2 Nisan 2027

6. sınıf · 25. hafta · BTY.6.6.2

Koşul ve döngülerle geliştirme

Oyunumuz çalışıyor ama henüz akıllı değil: Meyve kabuğunu yakalayınca da puan artıyor ve oyun hiç bitmiyor. Bu hafta programa karar verdirmek için koşul bloklarını, süreyi saymak için döngüleri doğru yerlerde kullanacak ve programın farklı girdilerde nasıl davrandığını inceleyeceğiz.

Tema 6 · Yazılım tasarımı ve programlama2 ders saati29 Mart–2 Nisan 2027

Isınma · Merak et

Kapıdaki görevli

Sinemanın kapısındaki görevli herkese aynı soruyu sorar: “Biletin var mı?” Cevaba göre iki farklı şey yapar.

Görevlinin davranışını “eğer … ise … değilse …” biçiminde yazabilir misin? Oyunumuzda böyle kararlar gereken yerler hangileri?

Cevaba bak
Eğer biletin varsa içeri al, değilse gişeye yönlendir. Programlar da koşullara göre karar verir. Atık Avcısı’nda: Eğer yakalanan atık kabuksa puanı azalt, değilse artır. Eğer süre 0 olduysa oyunu bitir.

Adım 1 · Koşul blokları

Programa karar verdirmek

Haftanın kavramı

Koşul

Doğru ya da yanlış olabilen ve programın hangi blokları çalıştıracağına karar vermesini sağlayan ifadedir.

Örnek: “puan > 10”, “Sepet’e değiyor mu?”

İki koşul bloğu

Koşul türüBloklarÖrnek
Karşılaştırma<, >, =“süre = 0”, “puan > 10”
Algılamadeğiyor mu?, tuş basılı mı?“Sepet’e değiyor mu?”
Birleştirmeve, veya, değil“kabuk ve Sepet’e değiyor”

Etkinlik · Koşul test laboratuvarı

Farklı girdiler, farklı yollar

Oyun bitince puana göre kupa veren bir program var. Kaydırıcıyla puanı değiştir ve programın hangi yoldan gittiğini izle. Sınır değerleri (5, 6, 15, 16) dene!

Program

oyun bitince
eğer puan > 15 ise
Harika! Altın kupa kazandın! de
değilse
eğer puan > 5 ise
Güzel! Gümüş kupa senin. de
değilse
Bir daha dene! de

Çıktı

Adım 2 · Atık Avcısı’na koşul ve döngü ekleme

Kabuk cezası ve geri sayım

Atık: kabuk cezası

Sahne: geri sayım

İç içe koşul

Kabuk kontrolü, yakalama koşulunun içine yazılır. Böylece program önce “yakalandı mı?” diye sorar, sonra “ne yakalandı?” diye bakar.

Etkinlik: Geliştirilmiş Atık Avcısı

Yeni blokları açıp kapatarak programın davranışını incele. Kabuk cezası kapalıyken kabuk yakalayınca ne oluyor?

Programdaki bloklar (seç ya da çıkar)

Adım 3 · Farklı girdilerde davranışı inceleme

Program her durumda doğru mu?

Girdi (durum)Beklenen davranışHangi blok çalışır?
Sepete şişe değdiPuan 1 artar, neşeli ses“değilse” bölümü
Sepete kabuk değdiPuan 1 azalır, uyarı sesi“eğer kabuk ise” bölümü
Hiçbir şey değmediPuan değişmezKoşul yanlış; içteki bloklar çalışmaz
Puan 0’ken kabuk yakalandıPuan −1 olurKabuk bölümü (Bu doğru mu? Tartışın!)
Süre 0 olduBitiş dekoru, program dururDöngüden çıkılır, alttaki bloklar çalışır
Sınır durumları

Programları en çok “sınırdaki” girdiler şaşırtır: Puan tam 5 ya da 15 olduğunda, süre tam 0 olduğunda, puan 0’ken kabuk yakalandığında ne oluyor? İyi programcılar bu durumları özellikle dener. Puanın eksiye düşmemesi için yeni bir koşul ekleyebilirsin: “eğer puan > 0 ise puanı azalt”.

Etkinlik · Robot kodlama alanı

Döngü + koşul = akıllı robot

“Hedefe kadar tekrarla” bloğunu ekle, içine bir koşul bloğu koy ve döngüyü kapat. Aynı iki blokla üç farklı yolu çözebilir misin?

➜ robot · 🏁 hedef · ⭐ yıldız · çizgili kare duvar

Bloklar (dokunarak ekle)

Programın

    Özet · Deftere yazalım

    Defterine bunları yaz

    Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

    Koşul ve döngülerle geliştirme

    1. Koşul: Doğru ya da yanlış olabilen, programın hangi blokları çalıştıracağına karar vermesini sağlayan ifadedir.
    2. “eğer … ise” koşul doğruysa çalışır; “eğer … ise … değilse” koşul yanlışsa ikinci bölümü çalıştırır.
    3. Koşul türleri: karşılaştırma (<, >, =), algılama (değiyor mu?), birleştirme (ve, veya, değil).
    4. İç içe koşul: Bir koşulun içine başka bir koşul yazılır. Önce “yakalandı mı?”, sonra “ne yakalandı?”.
    5. “… olana kadar tekrarla” döngüsü koşul doğru olunca biter ve alttaki bloklara geçilir (geri sayım).
    6. Program farklı girdilerle ve sınır değerlerle (5, 15, 0 gibi) denenmelidir.

    Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

    Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

    Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

    1. Koşul nedir? İki örnek veriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Doğru ya da yanlış olabilen ve programın hangi blokları çalıştıracağına karar vermesini sağlayan ifadedir. Örnekler: “puan > 10”, “Sepet’e değiyor mu?”
    2. “eğer … ise” ile “eğer … ise … değilse” bloklarını karşılaştırınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      “eğer … ise” koşul doğruysa içindeki blokları çalıştırır, yanlışsa hiçbir şey yapmaz. “eğer … ise … değilse” koşul doğruysa ilk bölümü, yanlışsa ikinci bölümü çalıştırır.
    3. Atık Avcısı’nda kabuk yakalanınca puanın azalması için hangi bloklar gerekir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      “eğer Sepet’e değiyor mu? ise” bloğunun içine “eğer kostüm adı = kabuk ise puan’ı −1 değiştir, değilse puan’ı 1 değiştir” bloğu yazılır.
    4. İç içe koşul nedir? Atık Avcısı’ndan bir örnek veriniz. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Bir koşul bloğunun içine başka bir koşul bloğu yazılmasıdır. Önce atığın sepete değip değmediği, değdiyse kabuk olup olmadığı kontrol edilir.
    5. 30 saniyelik geri sayımı yapan blokları yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      “süre’yi 30 yap”, “süre = 0 olana kadar tekrarla” içinde “1 saniye bekle” ve “süre’yi −1 değiştir”, döngüden sonra “dekoru bitiş yap” ve “tümünü durdur”.
    6. Kupa programında puan 15 ise hangi mesaj görünür? Neden? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      “Güzel! Gümüş kupa senin.” görünür. Çünkü 15 > 15 koşulu yanlıştır; program “değilse” bölümüne geçer ve 15 > 5 doğru olduğu için gümüş kupa mesajı çalışır.
    7. Programları farklı girdilerle denemek neden önemlidir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Program bazı girdilerde doğru, bazılarında yanlış çalışabilir. Farklı ve sınırdaki girdilerle deneyerek gizli hataları buluruz.
    8. Sınır değeri nedir? Kupa programı için sınır değerleri yazınız. (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Koşulun doğrudan yanlışa döndüğü noktadaki değerlerdir. Kupa programında 5, 6, 15 ve 16 sınır değerleridir.
    9. Puanın eksiye düşmemesi için programa hangi koşul eklenebilir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Kabuk yakalandığında “eğer puan > 0 ise puan’ı −1 değiştir” koşulu eklenir; böylece puan 0’ken azaltılmaz.
    10. Robot “hedefe kadar tekrarla: önü duvarsa sağa dön, değilse ileri git” programıyla neden farklı yolları çözebilir? (10 puan)

      Örnek cevabı göster
      Çünkü program sabit adımlar yerine her adımda önündeki duruma bakıp karar verir. Koşul ve döngü birlikte kullanıldığında robot yolun şekline göre davranışını değiştirir.

    Boşluk doldurma

    Kelime kutusukoşuldeğilseiç içesınır değeriolana kadar tekrarlakarşılaştırma
    1. Doğru ya da yanlış olabilen ve programa karar verdiren ifadeye denir.
    2. Koşul yanlış olduğunda çalışan bölüm bölümüdür.
    3. Bir koşulun içine başka koşul yazılmasına koşul denir.
    4. Koşulun doğrudan yanlışa döndüğü noktadaki girdilere denir.
    5. Geri sayımda süre 0 olunca biten döngü bloğudur.
    6. “puan > 10” ifadesi bir koşuludur.

    Pekiştir · Oyunlar

    Oynayarak tekrar et

    Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

    Eşleştirme

    Koşul ve sonuç

    Soldan bir koşul durumu seç, sağdan programın yaptığına dokun.

    0 / 7

    Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

    Sınıflandırma oyunu

    Doğru mu, yanlış mı?

    Puan 8 ve süre 0 iken her koşulun sonucunu bul.

    0 / 10

    Bir kart seçerek başla.

    Sıralama oyunu

    Geri sayım programı

    Sahnenin geri sayım bloklarını sırala.

    0 / 6

    İlk adımı seçerek başla.

    Kapanış · Kendini değerlendir

    Bu hafta neler öğrendin?

    Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

    Koşul bloklarını ve aralarındaki farkı açıklayabiliyorum.

    İç içe koşulu programımda kullanabiliyorum.

    Koşullu döngüyle geri sayım yapabiliyorum.

    Programımı farklı ve sınırdaki girdilerle deneyebiliyorum.

    Haftanın mini görevi · Öğretmen ya da aile gözetiminde

    Akıllı oyun

    Okulda kullandığınız blok tabanlı ortamda oyununu geliştir.

    1. Kabuk yakalanınca puanın azalmasını iç içe koşulla programla.
    2. 30 saniyelik geri sayım ve bitiş ekranı ekle.
    3. Programını en az beş farklı girdiyle dene ve sonuçlarını bir tabloya yaz.
    Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

    1. ders (40 dk)

    1. Merak et: kapıdaki görevli (6 dk)
    2. Koşul blokları ve koşul türleri (10 dk)
    3. Koşul test laboratuvarı: sınır değerleri (10 dk)
    4. Atık Avcısı’na koşul ve döngü ekleme (14 dk)

    2. ders (40 dk)

    1. Geliştirilmiş simülatör ve farklı girdiler tablosu (14 dk)
    2. Koşullu robot bölümleri (10 dk)
    3. Oyunlar (10 dk)
    4. Deftere yazalım (6 dk)