Kod Kâşifi · 31. hafta · 10–14 Mayıs 2027

6. sınıf · 31. hafta · BTY.6.6.3

Yapay zekâ araçlarını seçme

Ürün planımızda hangi tür araçlara ihtiyacımız olduğunu belirledik: bir model eğitme aracı ve yapay zekâ eklentili bir blok ortamı. Peki bu türde onlarca araç varken hangisini seçeceğiz? Bu hafta araçları gereksinimlerimize göre ölçütlerle karşılaştıracak, seçimimizi ürünün amacına göre açıklayacağız.

Tema 6 · Yazılım tasarımı ve programlama2 ders saati10–14 Mayıs 2027

Isınma · Merak et

En popüler araç en iyisi mi?

Kerem: “En çok indirilen uygulamayı seçelim!” Zeynep: “Ama o uygulama 13 yaş altına kapalı ve bütün fotoğrafları kendi sunucusunda saklıyor.”

Bir aracı seçerken popülerlik yeterli mi? Bizim projemiz için hangi özellikler gerçekten önemli?

Cevaba bak
Popülerlik bir ölçüt olabilir ama asıl önemli olan aracın bizim gereksinimlerimizi karşılamasıdır: yaşımıza uygun mu, kişisel veri istiyor mu, görüntü modeli eğitebiliyor mu, modeli blok ortamında kullanabiliyor muyuz, okul bilgisayarlarında çalışıyor mu? Bu sorulara göre seçim yapmaya araç seçimi denir.

Adım 1 · Gereksinimlerden ölçütlere

Gereksinim → ölçüt

Haftanın kavramı

Araç seçimi

Ürünün gereksinimlerine en uygun yazılım, model ve donanımı ölçütlerle karşılaştırarak belirleme sürecidir.

Örnek: Görüntü modeli eğitebilen ve kişisel veri istemeyen aracı seçmek.

GereksinimAraç seçim ölçütü
Model atıkları görüntüden tanımalı.Görüntü modeli eğitebiliyor mu?
Model, programdaki koşullarda kullanılmalı.Model blok ortamına aktarılabiliyor mu?
Görüntüler saklanmamalı.Kişisel veri istemiyor ve görüntüleri saklamıyor mu?
Sınıfta herkes kullanabilmeli.Yaşa uygun mu, ücretsiz mi, Türkçe mi?
Okul bilgisayarlarında çalışmalı.Kurulum gerektirmeden tarayıcıda çalışıyor mu?

Etkinlik · Ağırlıklı karşılaştırma tablosu

Hangi araç bize uygun?

Üç hayalî aracın özellikleri tabloda. Her ölçütün projeniz için ne kadar önemli olduğunu seç (1: az önemli, 3: çok önemli). Tablo puanları hesaplasın.

Araç ATarayıcıda çalışan model eğitme aracı
Araç BYapay zekâ eklentili blok ortamı
Araç CHazır modelli mobil uygulama
ÖlçütÖnemAraç AAraç BAraç C
Toplam puan

Olmazsa olmaz ölçütler

Bazı ölçütler puanla telafi edilemez. Kişisel veri isteyen ya da yaşınıza uygun olmayan bir araç, puanı yüksek olsa bile seçilmez. Tabloda bu ölçütleri “3” yaparak önemlerini vurgulayabilirsiniz.

Adım 2 · Seçimi amaca göre açıklama

Neden bu araç?

Örnek açıklama

“Akıllı Atık Kutusu’nun amacı atıkları kameradan tanıyıp doğru kutuyu göstermek. Bu yüzden görüntü modeli eğitebilen ve modeli blok ortamına aktarabilen araçları seçtik. Öğrencilerin gizliliği için görüntüleri saklamayan araçları tercih ettik. Okul bilgisayarlarına kurulum yapamadığımız için tarayıcıda çalışan bir model eğitme aracı ile yapay zekâ eklentili bir blok ortamını birlikte kullanacağız.”

İyi bir seçim açıklaması

  • Ürünün amacını hatırlatır.
  • Seçimi gereksinimlere bağlar.
  • Önemli ölçütleri söyler.
  • Varsa sınırlılıkları ve çözümü belirtir.
Gerçek araçlar

Okullarda sık kullanılan gerçek araç örnekleri: model eğitmek için Teachable Machine ya da Machine Learning for Kids; modeli bloklarla kullanmak için mBlock, PictoBlox ya da Scratch eklentileri. Bunları kullanmadan önce öğretmeninle birlikte yaş sınırı, hesap ve gizlilik koşullarını kontrol et.

Özet · Deftere yazalım

Defterine bunları yaz

Yazılı sınava çalışırken önce bu maddeleri tekrar et.

Yapay zekâ araçlarını seçme

  1. Araç seçimi: Ürünün gereksinimlerine en uygun yazılım, model ve donanımı ölçütlerle karşılaştırarak belirlemektir.
  2. Ölçütler gereksinimlerden çıkar: görüntü modeli eğitme, blok ortamına aktarma, kişisel veri, yaş, ücret, dil, kurulum.
  3. Ağırlıklı karşılaştırmada her ölçüte önem puanı verilir; araçların puanları toplanır.
  4. Kişisel veri ve yaş uygunluğu gibi ölçütler “olmazsa olmaz”dır; puanla telafi edilemez.
  5. Seçim açıklaması: amaç → gereksinimler → ölçütler → sınırlılıklar ve çözüm.

Yazılıya hazırlık · Klasik sorular

Önce sen yaz, sonra örnek cevaba bak

Cevabını defterine tam cümlelerle yaz. Sonra örnek cevabı açıp kendi cevabınla karşılaştır.

  1. Araç seçimi nedir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Ürünün gereksinimlerine en uygun yazılım, model ve donanımı ölçütlerle karşılaştırarak belirleme sürecidir.
  2. Bir aracı yalnızca popüler olduğu için seçmek neden doğru değildir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Popüler bir araç bizim gereksinimlerimizi karşılamayabilir; yaşımıza uygun olmayabilir ya da kişisel veri isteyebilir. Seçim gereksinimlere dayalı ölçütlerle yapılmalıdır.
  3. Akıllı Atık Kutusu için dört araç seçim ölçütü yazınız. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Görüntü modeli eğitebiliyor mu? Model blok ortamına aktarılabiliyor mu? Kişisel veri istemiyor mu? Okul bilgisayarlarında kurulumsuz çalışıyor mu? (Yaşa uygun, ücretsiz, Türkçe mi?)
  4. “Görüntüler saklanmamalı.” gereksinimi hangi araç seçim ölçütüne dönüşür? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    “Araç kişisel veri istemiyor ve görüntüleri saklamıyor mu?” ölçütüne dönüşür.
  5. Ağırlıklı karşılaştırma tablosu nasıl kullanılır? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Her ölçüte projedeki önemine göre bir önem puanı verilir. Aracın karşıladığı her ölçüt için önem puanı toplanır; en yüksek puanlı araç değerlendirilir.
  6. “Olmazsa olmaz” ölçüt nedir? Bir örnek veriniz. (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Sağlanmadığında aracın puanı ne kadar yüksek olursa olsun seçilmesine engel olan ölçüttür. Örneğin aracın kişisel veri istememesi.
  7. Neden tek bir araç yerine iki aracı birlikte kullanmayı seçebiliriz? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Bir araç modeli eğitmede, diğeri modeli bloklarla kullanmada iyi olabilir. Birlikte kullanıldıklarında bütün gereksinimler karşılanır.
  8. İyi bir seçim açıklamasında hangi bölümler bulunur? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Ürünün amacı, seçimin bağlı olduğu gereksinimler, önemli ölçütler ve varsa sınırlılıklar ile bunların çözümü.
  9. Araç C (mobil uygulama) neden projemiz için uygun değildir? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Yaşa uygun değildir, ücretlidir, kişisel veri ister ve modeli blok ortamına aktaramaz. Hazır modeli olduğu için kendi atık sınıflarımızı eğitemeyiz.
  10. Gerçek bir yapay zekâ aracını kullanmadan önce neleri kontrol etmeliyiz? (10 puan)

    Örnek cevabı göster
    Öğretmenimizle birlikte yaş sınırını, hesap gerekip gerekmediğini, kişisel verilerin nasıl kullanıldığını ve okul bilgisayarlarında çalışıp çalışmadığını kontrol etmeliyiz.

Boşluk doldurma

Kelime kutusuaraç seçimiölçütönem puanıolmazsa olmazgereksinimgizlilik
  1. Gereksinimlere en uygun aracı ölçütlerle belirlemeye denir.
  2. Araçları karşılaştırmak için kullanılan değerlendirme sorusuna denir.
  3. Ağırlıklı tabloda her ölçüte verilen değere denir.
  4. Sağlanmadığında aracın seçilemeyeceği ölçüte ölçüt denir.
  5. Ölçütler ürünün lerinden çıkar.
  6. Görüntüleri saklamayan aracı seçmek için önemlidir.

Pekiştir · Oyunlar

Oynayarak tekrar et

Kısa oyunlarla konuyu pekiştir. Telefonda da bilgisayarda da dokunarak ya da tıklayarak oynanır.

Sınıflandırma oyunu

Olmazsa olmaz mı?

Her ölçütü önemine göre yerleştir.

0 / 8

Bir kart seçerek başla.

Eşleştirme

Gereksinim ve ölçüt

Soldan bir gereksinim seç, sağdan ilgili araç seçim ölçütüne dokun.

0 / 5

Hazır olduğunda soldan bir seçim yap.

Sıralama oyunu

Araç seçme adımları

Araç seçme sürecinin adımlarını sırala.

0 / 6

İlk adımı seçerek başla.

Kapanış · Kendini değerlendir

Bu hafta neler öğrendin?

Her madde için dürüstçe seç. “Yardım istiyorum” dediğin konunun bölümüne geri dön ya da öğretmenine sor.

Gereksinimlerden araç seçim ölçütleri çıkarabiliyorum.

Araçları ağırlıklı tabloyla karşılaştırabiliyorum.

Olmazsa olmaz ölçütleri ayırt edebiliyorum.

Seçimimi ürünün amacına ve gereksinimlerine göre açıklayabiliyorum.

Haftanın mini görevi · Öğretmen gözetiminde

Araç kartları

Öğretmeninin önerdiği iki gerçek aracı incele.

  1. Her araç için yedi ölçütü kontrol et ve karşılıyor ya da karşılamıyor diye not et.
  2. Ağırlıklı tablonu doldur ve puanları hesapla.
  3. Seçimini dört cümlelik bir açıklamayla yaz.
Öğretmen için: 2 ders saatlik akış önerisi

1. ders (40 dk)

  1. Merak et: popüler araç (6 dk)
  2. Gereksinimden ölçüte (10 dk)
  3. Oyun: olmazsa olmaz mı? (6 dk)
  4. Ağırlıklı karşılaştırma tablosu (18 dk)

2. ders (40 dk)

  1. Seçimi amaca göre açıklama (10 dk)
  2. Öğretmen ekranında gerçek bir aracın koşullarını inceleme (12 dk)
  3. Kalan oyunlar (10 dk)
  4. Deftere yazalım (8 dk)