5. Sınıf 1. Hafta Konu Sunumu: Bilişim teknolojilerinin sınıflandırılması

Bu derste ne keşfedeceğiz?

Günlük yaşamda kullanılan bilişim teknolojilerini tanımak, geçmiş ve günümüzdeki örneklerini karşılaştırmak ve kullanım amaçlarına göre sınıflandırmak.

• Bilişim teknolojileriyle ilgili temel kavramları kendi cümleleriyle belirler.
• Geçmiş ve günümüz bilişim araçlarının ortak ve farklı yönlerini ilişkilendirir.
• Bilişim teknolojilerini eğitim, sağlık, ulaşım gibi kullanım alanlarına göre gruplandırır.

Bilişimle tanışalım

Sabah hava durumuna bakıp çantana şemsiye koydun. Peki, ekrandaki bilgi sana nasıl ulaştı?

Her şey bir bilgiyle başlar

Bilgi, bir konuyu anlamamıza ve karar vermemize yardımcı olur. “Öğleden sonra yağmur bekleniyor.” cümlesi, dışarı çıkarken ne yapacağını seçmene yardımcı olan bir bilgidir.

Günlük hayattan bir örnek

Okul kütüphanesinin saat 16.00’da kapandığını öğrenince ziyaretini daha erken planlarsın.

İletişim: anlamı paylaşmak

İletişim, duygu, düşünce veya bilgiyi başkalarıyla paylaşma sürecidir. Konuşmak, yazmak ve işaret kullanmak iletişim kurmanın farklı yollarıdır. İletişim için mutlaka bir ekran gerekmez.

Günlük hayattan bir örnek

Arkadaşına sözlü olarak “Yarın kitap kulübünde buluşalım.” demek de görüntülü arama yapmak da iletişimdir.

Teknoloji: ihtiyaçlara çözüm

İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak ve işleri kolaylaştırmak için geliştirdiği araçlar, yöntemler ve sistemler teknolojidir. Her teknoloji dijital değildir. Bir bisiklet de teknolojik bir üründür.

Günlük hayattan bir örnek

Bisiklet ulaşmayı kolaylaştırır; bir harita uygulaması yol bilgisini işler ve gösterir.

Bilişim nasıl çalışır?

Kütüphaneci, aradığın kitabın hangi rafta olduğunu birkaç saniyede bulabiliyor. Bu nasıl oluyor?

Bilişim ne demek?

Bilişim, bilginin özellikle elektronik araçlarla toplanması, işlenmesi, saklanması ve aktarılmasıyla ilgilenir. Bilişim teknolojileri bu işleri yapan araçları ve sistemleri kapsar.

Günlük hayattan bir örnek

Kütüphanedeki bilgisayar kitap adlarını saklar, yazdığın adı arar ve sana kitabın rafını gösterir.

Dört önemli iş

Toplamak: kitabın adını sisteme girmek. İşlemek: aranan ada uygun kitabı bulmak. Saklamak: kitap kayıtlarını daha sonra kullanmak üzere tutmak. Aktarmak: sonucu başka bir cihazdaki kullanıcıya göndermek.

Günlük hayattan bir örnek

Bir hava istasyonu ölçüm toplar. Sistem ölçümlerden tahmin üretir. Tahmin kaydedilir ve telefonlara iletilir.

Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT)

Bilgiyi işleyen araçlarla onu ileten sistemler birlikte çalışır. Bilgisayar, telefon ve ağlar buna örnektir. Bilişim yalnızca internette gezinmek değildir; internete bağlı olmadan yazı yazmak ve kaydetmek de bilişimle ilgilidir.

Günlük hayattan bir örnek

Bir tablette çevrim dışı hikâye yazabilirsin. İnternete bağlandığında hikâyeyi öğretmenine gönderebilirsin.

Dünden bugüne

Bir zaman makinen olsa, geçmişte yaşayan birine görüntülü konuşmayı nasıl anlatırdın?

Aynı ihtiyaç, farklı araç

Geçmişte insanlar uzaktaki birine haber vermek için mektup gönderiyordu. Bugün elektronik posta da kullanıyoruz. İkisi de yazılı bir mesaj taşır. Mektup fiziksel olarak taşınır; e-posta ağlar üzerinden iletilir.

Günlük hayattan bir örnek

Benzerlik: yazılı haberleşme. Farklılık: mesajın taşınma yolu ve genellikle ulaşma süresi.

Yazı yazmak nasıl değişti?

Daktilo, tuşlara basılınca kâğıda harf basar. Bilgisayardaki yazı uygulaması ise metni ekranda oluşturur. İkisinde de yazı yazılır; bilgisayarda metni düzeltmek, kopyalamak ve farklı sürümlerini saklamak daha kolaydır.

Günlük hayattan bir örnek

Daktiloda bir paragrafın yerini değiştirmek zor olabilir. Yazı uygulamasında paragrafı seçip taşıyabilirsin.

Telefonun yolculuğu

Kablolu sabit telefon ve akıllı telefon sesli iletişim kurmayı sağlar. Sabit telefon belirli bir yerde kullanılır. Akıllı telefon taşınabilir; görüntülü arama ve mesajlaşma gibi farklı işlevleri de vardır.

Günlük hayattan bir örnek

Karşılaştırırken yalnızca “eski / yeni” deme. Ortak amacı belirt, sonra özellik farkını açıkla.

Bilişim her yerde

Aynı tablet bir okulda da hastanede de kullanılabilir. Öyleyse onu nasıl sınıflandıracağız?

Araca değil, kullanım amacına bak

Bir cihazın kullanım alanını belirlerken “Bu örnekte hangi işi yapıyor?” diye sor. Aynı cihaz farklı alanlarda kullanılabilir. Tabletten ders çalışmak eğitim; doktorun hasta kaydına bakması sağlıktır.

Günlük hayattan bir örnek

Tablet tek başına “eğitim cihazı” değildir. Kullanım amacı sınıflandırmayı değiştirir.

Günlük yaşamdan altı alan

Eğitim: etkileşimli dersler ve dijital kütüphaneler. Sağlık: hasta kayıtları ve görüntüleme sistemleri. Ulaşım: yol tarifi ve elektronik bilet. İletişim: mesajlaşma ve görüntülü görüşme. Tarım: toprağın nemini ölçen sistemler. Eğlence ve sanat: animasyon, oyun ve dijital müzik.

Günlük hayattan bir örnek

Tarladaki algılayıcı nem ölçümünü sisteme aktarır. Çiftçi bu bilgiden yararlanarak sulamayı planlar: kullanım alanı tarımdır.

Başka alanlar da var

Bankacılıkta hesap işlemleri, ticarette ürün ve stok takibi, bilimde gözlem verilerinin incelenmesi için bilişim kullanılır. Bir sistem birden fazla alana hizmet edebilir. Sınıflandırmanı verilen duruma göre gerekçelendir.

Günlük hayattan bir örnek

Çevrim içi müzik dersi eğitim amaçlıdır; aynı uygulamada konser dinlemek eğlence ve sanatla ilişkilendirilebilir.

Şimdi sen anlat

“Bilişim hayatımızda vardır.” doğru bir başlangıç. Ama düşünceni nasıl daha açık anlatabilirsin?

Kısa cevap, açık düşünce

Bir kavram sorulunca kendi cümlenle tanımla, ardından uygun bir örnek ver. Kelimeleri ezberlemek yerine ne anlama geldiklerini anlat. Bir karşılaştırmada hem benzerlik hem farklılık belirt.

Günlük hayattan bir örnek

“İletişim, bilgi ve düşünceleri paylaşmaktır. Arkadaşımla konuşarak ödev saatini kararlaştırmam iletişime örnektir.”

Örnek → alan → gerekçe

Sınıflandırma sorularında önce olayı oku, sonra kullanım alanını yaz. En son seçiminin nedenini açıkla. Cevabındaki gerekçenin olayla ilişkili olduğuna dikkat et.

Günlük hayattan bir örnek

“Otobüsün nerede olduğunu gösteren uygulama ulaşımla ilgilidir. Çünkü yolculuğu planlamak için konum bilgisi sunar.”

Evde küçük bir keşif

Çevrende üç bilişim örneği bul. Her biri için ne işe yaradığını ve kullanım alanını yaz. İstersen bir yakınından geçmişte aynı ihtiyacın nasıl karşılandığını öğren. Farklı fikirlere saygıyla yaklaş.

Günlük hayattan bir örnek

Kendi keşfini Yazılı Atölyesi’ndeki son soruya yazabilirsin. İsim, adres veya telefon gibi kişisel bilgileri eklemene gerek yok.

Kavramları hatırla

• Bilgi: Anlamamıza ve karar vermemize yardımcı olan içerik.
• İletişim: Duygu, düşünce veya bilgiyi paylaşma süreci.
• Teknoloji: İhtiyaçlara çözüm sunan araç, yöntem ve sistemler.
• Bilişim: Bilginin elektronik araçlarla işlenmesi, saklanması ve aktarılmasıyla ilgili alan.
• Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT): Bilgiyi işlemek ve kişiler arasında iletmek için kullanılan teknolojiler.

Sıra sende

Bilişimi kendi cümlelerinle açıkla ve günlük yaşamdan bir örnek ver.

İpucu: Bilgiyle hangi işlemler yapılıyor? Örneğinde yapılan işi de belirt.

Sıra sende

Bir bisiklet ile bir yol tarifi uygulamasını düşün. Hangisi bilişim teknolojisi örneğidir? Gerekçeni yaz.

İpucu: Bilgiyi elektronik olarak işleyen hangisi?

Kendini yokla

Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• İletişim için internet şarttır.
• Teknoloji yalnızca bilgisayardır.
• Teknoloji dijital olmayan araçları da kapsar.

Dersi kendi cümlenle anlat

Bugün öğrendiğin bir kavramı günlük yaşamdan bir örnekle açıkla. Sonra konu sayfasındaki kısa sorularla bilgini yokla.