Ses kaydında konuşma ile arka planı ayırmak
Bir kayıt sınıftaki konuşmayı yakalar, ama sandalye sesi ve koridor uğultusu da kayda karışabilir. İstenen sesle arka plan sesini ayırmayı öğrenebiliriz.
Yazıyı okuOn üç yaşında okulunun tek bilgisayar terminalinin başından kalkmayan bir çocuk, yirmi yıl sonra dünyanın en zengin insanı oldu. Sonra da servetinin neredeyse tamamını dağıtacağını açıkladı. Bill Gates’in hayatını, Microsoft’un nasıl kurulduğunu, yaptığı hataları ve okuma alışkanlığından bugün sana kalabilecek dersleri anlatıyoruz.

William Henry Gates, yani bildiğimiz adıyla Bill Gates, 28 Ekim 1955’te Amerika’nın Seattle şehrinde doğdu. Babası avukat, annesi öğretmenlikten gelen ve pek çok kurulda görev alan bir kadındı. Evde akşam yemeklerinde kitaplar, haberler ve fikirler konuşulurdu. Ailecek kart oyunları, bulmacalar ve küçük yarışmalar yapılırdı. Gates’in “kazanmayı seven” tarafı biraz buradan geliyor.
Çocukken çok okuyan, ama okulda biraz sıkılan bir öğrenciydi. Ailesi onu, öğrencilerin kendi ilgilerinin peşinden gitmesine izin veren özel bir okula, Lakeside’a gönderdi. Bu karar hayatını değiştirdi.
1968’de Lakeside okulunun veli derneği okul için bir “teletype” terminali aldı. Bu, ekranı olmayan, yazdıklarını kâğıda basan, gürültülü bir daktilo makinesine benziyordu. Telefon hattıyla uzaktaki büyük bir bilgisayara bağlanıyordu ve kullanım süresi pahalıydı.
On üç yaşındaki Gates bu makineye âşık oldu. İlk programlarından biri bilgisayara karşı oynanan bir XOX (tic-tac-toe) oyunuydu. Okulda kendisinden iki yaş büyük Paul Allen ile tanıştı. İkisi saatlerce terminalin başında kaldı, kod yazdı, kılavuzları okudu.
Bir süre sonra yerel bir şirket, bilgisayarlarındaki hataları bulmaları karşılığında bu gençlere ücretsiz bilgisayar zamanı verdi. Sonra okul, ders programlarını hazırlayan bir yazılımı Gates’e yazdırdı. Gates ve Allen lise yıllarında trafik sayaçlarından gelen verileri işleyen Traf-O-Data adında küçük bir iş bile kurdular. Para kazanmadı ama çok şey öğretti.
Gates daha sonra bu dönemi anlatırken, o yaşlarda bilgisayara bu kadar erken ve bu kadar çok erişebilmenin çok şanslı bir durum olduğunu kendisi de söyledi. Yani başarının bir kısmı şans, bir kısmı da o şansı saatlerce çalışarak kullanmaktı.
Gates 1973’te Harvard Üniversitesi’ne başladı. Ocak 1975’te Paul Allen bir dergi kapağında “Altair 8800” adlı küçük bir bilgisayar gördü. Evde kullanılabilecek ilk bilgisayarlardan biriydi ama üzerinde çalışan kullanışlı bir programlama dili yoktu.
İkisi Altair’i üreten şirketi aradı ve onlar için BASIC dilinde bir yorumlayıcı yazdıklarını söyledi. Gerçekte henüz bir satır bile yazmamışlardı ve ellerinde bir Altair bile yoktu! Sonraki yaklaşık sekiz hafta boyunca Harvard’daki büyük bir bilgisayarda, Altair’in işlemcisini taklit eden bir program kurup kodu onun üzerinde yazdılar.
Paul Allen programı göstermek için uçağa bindi. Programı makineye yükleyecek küçük kodu uçakta yazdığı anlatılır. Altair’in başında program ilk denemede çalıştı. Bu anlaşmayla Gates ve Allen 1975 yılında Microsoft’u kurdu. Gates bir süre sonra Harvard’ı bıraktı.
Buradaki dersi yanlış anlamamak lazım. “Yapmadığın işi yapmış gibi söyle” bir taktik değil, risk. Asıl ders şu: fırsat gelince beklemediler ve kısa sürede gerçekten çalışan bir şey ortaya koydular. Eğer program çalışmasaydı o fırsat bir daha gelmeyecekti.
1980’de dönemin dev bilgisayar şirketi IBM kişisel bilgisayar yapmaya karar verdi ve bir işletim sistemi aradı. Microsoft o sırada küçük bir şirketti. Gates başka bir şirketten hazır bir işletim sistemini (QDOS) satın aldı, geliştirdi ve IBM’e MS-DOS adıyla lisansladı.
Gates’in hayatındaki en akıllıca hamlelerden biri bu anlaşmadaki küçük bir madde oldu: Microsoft, işletim sistemini sadece IBM’e değil, başka bilgisayar üreticilerine de satabilecekti. Kısa süre sonra pek çok firma IBM uyumlu bilgisayar üretmeye başladı ve hepsine MS-DOS gerekti. Microsoft her bilgisayardan pay aldı.
Bu hamlenin arkasında Gates’in yıllar önce söylediği bir hayal vardı: “Her masada ve her evde bir bilgisayar.” O dönemde bilgisayar sadece şirketlerde ve üniversitelerde bulunan dev makinelerdi; bu cümle kulağa çılgınca geliyordu.
Microsoft 1985’te Windows’u çıkardı. İlk sürümler pek beğenilmedi; ama şirket vazgeçmedi, her sürümde biraz daha iyileştirdi. 1990’da Windows 3.0, 1995’te Windows 95 büyük başarı oldu. Windows 95 satışa çıktığında insanlar mağazaların önünde gece yarısı kuyruk oluşturdu.
Microsoft 1986’da borsaya açıldı. Gates’in serveti büyük ölçüde şirketteki hisselerinden geliyordu. 1990’ların ortasından itibaren uzun yıllar boyunca dünyanın en zengin insanı listelerinin başında yer aldı.
İlk Windows’ların başarısız olup sonradan tutması önemli bir ders: Başarılı ürünlerin çoğu ilk sürümde mükemmel değildir. Asıl fark, sürüm sürüm iyileştirmeye devam edip etmemektir.
Gates’in kariyeri hatasız değildi. 1990’ların sonunda Amerikan hükümeti, Microsoft’un Windows’taki gücünü kullanarak rakiplerine haksız rekabet yaptığını iddia eden bir dava açtı. Mahkeme Microsoft’un rekabet kurallarını çiğnediğine karar verdi. Şirket bölünmekten kurtuldu ama davranışlarını değiştirmek zorunda kaldı.
Gates kendi yanlışlarını sonradan açıkça anlatmayı da öğrendi. Örneğin internetin önemini başta yeterince hızlı görmediklerini, yıllar sonra da telefonlar için işletim sistemi yarışını Google’ın Android’ine kaptırmayı en büyük hatalarından biri saydığını söyledi.
Bu örnek gösteriyor ki çok başarılı insanlar da önemli şeyleri kaçırabilir. Fark, hatayı kabul edip ondan ders çıkarabilmekte.
Gates’in en çok bilinen alışkanlığı okumak. Yılda onlarca kitap okuduğunu, kitapların kenarlarına notlar aldığını söylüyor. Okuduklarını “Gates Notes” adlı sitesinde paylaşıyor.
Microsoft’u yönettiği yıllarda yılda bir ya da iki kez “düşünce haftası” yapardı. Bir haftalığına sessiz bir kulübeye çekilir, çalışanlarının yazdığı fikir raporlarını ve kitapları okur, şirketin geleceğini düşünürdü. İnternetin önemini anlatan ünlü bir notunu da bu tür bir çalışmanın ardından yazdığı anlatılır.
Bunu sen de küçük ölçekte deneyebilirsin. Haftada bir saatini telefondan uzakta, sadece bir konuyu okumaya ve düşünmeye ayır. O saatte aklına gelen fikirleri bir deftere yaz.
Gates 2000’de Microsoft’un genel müdürlüğünü bıraktı, 2008’de de şirketteki tam zamanlı görevinden ayrıldı. O zamandan beri zamanının çoğunu eşiyle kurduğu vakfa ayırdı. Gates Vakfı aşılar, çocuk ölümlerini azaltmak, çocuk felcini (polio) dünyadan silmek, temiz su ve tarım gibi konularda çalışıyor.
Mayıs 2025’te Gates, servetinin neredeyse tamamını önümüzdeki yirmi yılda vakıf aracılığıyla dağıtacağını ve vakfın 2045’te kapanacağını açıkladı. Yani dünyanın en zengin insanlarından biri, servetini kendine saklamak yerine dünyanın en zor sorunlarına harcamayı seçti.
Bu da şunu gösteriyor: Para bir amaç değil, bir araç olabilir. Gates’in ikinci kariyerinde de aynı yöntemi kullanması dikkat çekici: veriye bakmak, en çok fark yaratacak sorunu seçmek ve yıllarca o sorun üzerinde çalışmak.
• Merakını derinleştir. Gates bilgisayarla ilk karşılaştığında yüzeyde kalmadı, kılavuzları baştan sona okudu.
• Bir ortak bul. Microsoft tek kişinin değil, Gates ve Allen’ın eseriydi. Biri teknik fikirlerde, öteki iş tarafında güçlüydü ve birbirlerini tamamladılar.
• Fırsatı yakalamaya hazır ol. Altair kapağını gören binlerce kişi vardı; harekete geçen birkaç kişi oldu.
• Kodun değerini anla. Gates, yazılımın donanım kadar değerli olduğunu çok erken gördü. Herkes makineye bakarken o, makinenin içindeki programa baktı.
• Okumayı hiç bırakma. Bugün yetmiş yaşını geçmiş biri olarak hâlâ her yıl onlarca kitap okuyor.
1. Erişimin olan aracı sonuna kadar kullan. Gates’in elinde gürültülü bir terminal vardı; senin elinde okuldaki bilgisayar laboratuvarı, evdeki bir bilgisayar ya da telefonundaki kodlama uygulamaları olabilir.
2. Bir arkadaşınla proje yap. Kodlama, robotik ya da oyun tasarımı… Birlikte çalışmak öğrenmeyi hızlandırır.
3. Okul için gerçek bir sorun çöz. Gates’in ilk “müşterisi” kendi okuluydu. Sınıfın için bir quiz uygulaması, kütüphane için bir liste ya da bir sınıf etkinliği için bir web sayfası hazırlayabilirsin.
4. Okuma listesi yap. Bu ay okumak istediğin üç kitabı yaz ve her birinden öğrendiğin bir şeyi not et.
5. Başkasına faydalı olmayı düşün. Gates’in hikâyesi bir şirket hikâyesi olarak başlayıp bir iyilik hikâyesi olarak devam etti.
Bill Gates’in hikâyesinin özü belki de şu: merak, emek ve doğru zamanda doğru yerde olmak birleşince büyük işler çıkar. Doğru zamanı her zaman seçemezsin; ama hazır olmayı seçebilirsin.
KEŞFE DEVAM
Bir kayıt sınıftaki konuşmayı yakalar, ama sandalye sesi ve koridor uğultusu da kayda karışabilir. İstenen sesle arka plan sesini ayırmayı öğrenebiliriz.
Yazıyı oku“Bilgisayarcı olacağım” demek, “sporcu olacağım” demeye benzer: Futbolcu da sporcudur, yüzücü de, satranççı da. Bilişim dünyasında da yazılım geliştiriciden siber güvenlik uzmanına, veri bilimciden oyun tasarımcısına onlarca farklı meslek vardır ve her biri bambaşka bir iş yapar. Bu yazıda bir uygulamanın doğuşunu bir hikâye gibi takip ederek bu meslekleri tanıyacak, aralarındaki farkları görecek ve hangisinin sana uygun olabileceğini keşfedeceksin.
Yazıyı okuOn iki yaşında yazdığı bir oyunu bir dergiye sattı, otuzlu yaşlarında bütün parasını iki batmak üzere olan şirkete yatırdı. Elon Musk’ın hikâyesi şanstan çok inatla, hatalardan ders çıkarmakla ve “bu neden bu kadar pahalı?” diye sormakla ilgili. Bu yazıda hayatını, başarılarını, yanlışlarını ve onun çalışma yönteminden senin işine yarayacak dersleri birlikte inceliyoruz.
Yazıyı oku