Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Google’ın kurucuları ve arama fikri

Larry Page ve Sergey Brin, 1990’ların sonunda “hangi sayfa gerçekten işe yarar?” sorusuna yeni bir cevap aradı.

İki araştırmacı, bağlantı ağındaki sayfaları işe yararlılıklarına göre sıralamayı deniyor.
Arama sonuçlarını sıralamak için sayfalar arasındaki bağlantılar incelenebilir. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Milyonlarca sayfanın arasında bir soru

Bir okul kütüphanesinde aradığın sözcüğün geçtiği bütün kitapların önüne yığıldığını düşün. Sözcüğü bulmak bir başlangıçtır, ama hangi kitabı önce okuyacağını hâlâ bilmiyorsun. İnternet büyürken arama araçlarının karşılaştığı sorun da buydu: çok sayıda sayfa arasından yararlı sonuçları sıralamak. Larry Page ve Sergey Brin, Stanford Üniversitesi’nde araştırma yaparken sayfalar arasındaki bağlantıları bu sorunun bir parçası olarak incelemeye başladı.

Google’ın kökleri bu üniversite çalışmasına dayanır; şirket 1998’de kuruldu. Sayfa bağlantıları, bir yazının başka kaynaklara atıf yapmasına benzer biçimde düşünülebilir. Çok sayıda bağlantı alan bir sayfa önemli olabilir, ama bağlantıların geldiği sayfaların önemi de hesaba katılabilir. PageRank adıyla bilinen yaklaşım, yalnız bir sözcüğün kaç kez yazıldığını saymanın ötesine geçen bir sıralama fikri sundu.

Bağlantı bir oy gibi mi?

Kâğıtta dört hayalî web sayfası çiz: okul bahçesi, ağaçlar, kuşlar ve gözlem defteri. Bir sayfa diğerine kaynak gösteriyorsa aralarına ok koy. Çok okunup kaynak verilen bir sayfanın başka bir yere verdiği bağlantı da anlamlı olabilir. Böyle bir ağda önem, tek bir sayfanın içinden değil ilişkilerden çıkarılır. Gerçek PageRank bu çizimden daha ayrıntılıdır, ama ağın neden veri sayılabileceğini görmeye yardım eder.

Bağlantı sayısı gerçeğin kesin ölçüsü değildir. Yanlış bir iddia da birçok yerde paylaşılabilir; bazı bağlantılar reklam veya başka amaçlar taşıyabilir. Arama sistemleri bu yüzden yalnız tek bir fikre dayanarak bütün sonuçları değerlendirmez. Bir araştırma yaklaşımının tarihsel önemini öğrenmekle bugünkü sıralamanın her ayrıntısını bildiğini düşünmek farklıdır. Kullanıcı olarak ilk sıraya çıkan bir sayfayı yine kaynağı ve içeriğiyle değerlendirmek gerekir.

Arama sorusunu geliştirmek

Bir arama kutusuna yalnızca “gezegen” yazmakla “Venüs’ün evreleri neden değişir” yazmak farklı sonuçlar getirebilir. İkinci sorgu, öğrenmek istediğin ilişkiyi daha açık anlatır. Beklediğin açıklamayı bulamazsan sözcüklerini değiştir, soruyu daralt veya bildiğin bir kavramı ekle. İyi araştırma bazen iyi bir soruyu birkaç kez yeniden kurmakla başlar. Arama sistemiyle kurduğun bu küçük konuşmada yönü belirleyen senin merakındır.

Sade kutunun arkasındaki sorumluluk

Google’ın araması kullanıcıya sade bir kutu sunarken arka planda büyük bir indeks ve sıralama sistemi çalışır. Şirket daha sonra harita, e-posta ve video gibi başka alanlara genişledi; Alphabet yapısının bir parçası oldu. Bu hizmetlerin insanlar için önemi büyüdükçe hangi bilginin görünür olacağı sorusu da önem kazanır. Bir sıranın üstünde yer almak, birçok kişinin o kaynağa ilk ulaşmasını sağlayabilir.

Bir kitap hakkında araştırırken aynı cümleyi kopyalayan iki sayfayı iki bağımsız kanıt gibi sayma. Yazarı, tarihini ve bilgiye nasıl ulaşıldığını incele. Mümkünse asıl kaynağa git; anlamadığın bir iddiayı başka güvenilir açıklamayla karşılaştır. Arama kutusu araştırmaya kapı açabilir, fakat sonuçların değerlendirilmesi senin düşünmeni gerektirir. Kurucuların hikâyesinin öğrenciye en yararlı sorusu belki budur: çok bilgi arasından iyi bilgiyi hangi işaretlerle ayırabiliriz?

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Konuşma dalgası sandalye ve koridor seslerinden ayrılıp mikrofona daha belirgin ulaşıyor.
6 dk okumaYeni keşif

Ses kaydında konuşma ile arka planı ayırmak

Bir kayıt sınıftaki konuşmayı yakalar, ama sandalye sesi ve koridor uğultusu da kayda karışabilir. İstenen sesle arka plan sesini ayırmayı öğrenebiliriz.

Yazıyı oku
Lacivert arka planda birbirine çizgilerle bağlı meslek simgeleri: kod parantezi, kalkan, grafik, beyin devresi, oyun kolu, sunucu ve kalem.
12 dk okumaYeni keşif

Bilgisayar meslekleri haritası: kim ne yapar, aralarındaki fark ne?

“Bilgisayarcı olacağım” demek, “sporcu olacağım” demeye benzer: Futbolcu da sporcudur, yüzücü de, satranççı da. Bilişim dünyasında da yazılım geliştiriciden siber güvenlik uzmanına, veri bilimciden oyun tasarımcısına onlarca farklı meslek vardır ve her biri bambaşka bir iş yapar. Bu yazıda bir uygulamanın doğuşunu bir hikâye gibi takip ederek bu meslekleri tanıyacak, aralarındaki farkları görecek ve hangisinin sana uygun olabileceğini keşfedeceksin.

Yazıyı oku
Gün batımında çatıda oturan bir genç, denizdeki platforma dik olarak inen bir roketi izliyor; defterinin yanında küçük bir elektrikli otomobil maketi var.
9 dk okumaYeni keşif

Elon Musk: üç kez düşen roketten Mars hayaline

On iki yaşında yazdığı bir oyunu bir dergiye sattı, otuzlu yaşlarında bütün parasını iki batmak üzere olan şirkete yatırdı. Elon Musk’ın hikâyesi şanstan çok inatla, hatalardan ders çıkarmakla ve “bu neden bu kadar pahalı?” diye sormakla ilgili. Bu yazıda hayatını, başarılarını, yanlışlarını ve onun çalışma yönteminden senin işine yarayacak dersleri birlikte inceliyoruz.

Yazıyı oku