Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Hava tahmini: atmosferin matematikle modellenmesi

Meteoroloji sadece bulutlara bakmak değildir. Fizik denklemleri ve devasa bilgisayar modelleri birlikte çalışır.

Rüzgâr, bulut ve sıcaklık katmanları küre üzerindeki modele aktarılıyor.
Bilgisayar modelleri atmosfer ölçümlerini kullanarak olası hava durumlarını hesaplar. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Yarınki yağmur bugün nasıl hesaplanır?

Okul gezisi için hazırlanırken yarın yağmur olup olmayacağını merak ediyorsun. Tahmin ekranındaki bulut işaretinin arkasında yalnız gökyüzüne bakan bir kişi bulunmaz. Hava istasyonlarından, balonlardan, uydulardan ve başka gözlem araçlarından gelen bilgiler değerlendirilir. Sıcaklık, basınç, nem ve rüzgâr gibi ölçümler atmosferin şimdiki durumunu anlamaya yardım eder. Geleceği hesaplamanın ilk adımı, başlangıcı olabildiğince iyi tanımaktır.

Ölçümler her yerde ve her yükseklikte aynı ayrıntıyla bulunmaz. Bazı bilgiler eksik olabilir; araçların ölçümünde de belirsizlik vardır. Bu yüzden bilgisayara giren başlangıç durumu gerçek atmosferin kusursuz kopyası değildir. Bir haritada bütün sokakları çizmekle yalnız ana yolları çizmek arasındaki farkı düşün. Atmosfer çok daha karmaşıktır, ama ayrıntının sınırlı olması fikri tahminin neden dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini anlatır.

Atmosferin küçük hesap bölgeleri

Sayısal hava modelleri atmosferi hesap yapılabilen bölgelere ayırır. Fiziksel ilişkiler kullanılarak bu bölgelerdeki durumun zaman içinde nasıl değişebileceği hesaplanır. Havanın hareketi, enerji alışverişi ve suyun değişimleri birbiriyle ilişkilidir. Çok sayıda bölge ve zaman adımı, büyük bir hesap yükü oluşturur. Güçlü bilgisayarlar bu işlemlere yardım eder, fakat model yine de doğanın belirli ayrıntılarla kurulmuş temsilidir.

Model sözcüğünü küçük oyuncakla karıştırma. Burada matematiksel bir anlatım söz konusudur. Gerçek atmosferdeki bütün damlaları ayrı ayrı izlemek yerine bazı süreçler yaklaşık biçimde temsil edilir. Bu seçimler hesap yapmayı mümkün kılar, ama sonucu etkileyebilir. Daha çok hesap gücü faydalıdır; daha iyi ölçümler ve daha uygun fiziksel açıklamalar da önemlidir. Sadece bilgisayarı hızlandırmak bütün belirsizliği ortadan kaldırmaz.

Birden fazla gelecek denemesi

Başlangıçtaki küçük farklar zamanla büyüyebilir. Bu yüzden ileri tarihler için tahminler genellikle daha çok belirsizlik taşır. Araştırmacılar tek bir çalıştırma yerine biraz farklı başlangıçlar veya modellerle birçok tahmin üretebilir. Bu topluluğa ansambl denir. Sonuçlar birbirine yakınsa bir görünüm, çok dağılıyorsa başka bir görünüm ortaya çıkar. Bu karşılaştırma, tahminin ne kadar değişebildiğini değerlendirmeye yardım eder.

Yağış olasılığı da geleceği yalnız “kesin yağacak” veya “kesin yağmayacak” diye anlatmaktan daha ayrıntılı bir yoldur. Belirli yer ve zaman için olasılık bildirir. Örneğin yüzde kırk ifadesini otomatik olarak “günün yüzde kırkında yağmur yağar” diye okumamalısın. Kullandığın hizmetin tanımına bakmak önemlidir. Yüzde, süre, miktar ve konum farklı bilgilerdir; aynı sayfanın içindeki işaretleri doğru okumak tahmini daha yararlı kılar.

Tahmin değişince ne öğrenirsin?

Geziden üç gün önce gördüğün tahminle gezi sabahındaki tahmin farklı olabilir. Yeni gözlemler ve yeniden yapılan hesaplar bu değişime katkı verebilir. Değişiklik olması, bütün tahminlerin anlamsız olduğunu göstermez. Yakın zamandaki bilgiyi izlemek ve belirsizliği anlamak plan yapmana yardımcı olur. Özellikle güvenliğin söz konusu olduğu durumlarda ailenin, öğretmenin ve resmi uyarıların yönlendirmesi önemlidir; küçük hava simgesi bütün bilgiyi taşımaz.

Kendi gözlem denemeni yaparken bir hafta boyunca aynı yer için tahmin edilen sıcaklığı not al. Her gün aynı saat civarında güvenilir ölçümle karşılaştır ve farkları yaz. Bir haftalık kayıt bütün tahmin sistemlerinin doğruluğunu kanıtlamaz; örnek sayın küçüktür. Yine de ölçüm, tahmin ve değerlendirme arasındaki farkı öğrenirsin. Bilgisayar modelleri geleceğe bir pencere açar, ama pencerenin ne kadar net olduğunu da okumak gerekir.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Konuşma dalgası sandalye ve koridor seslerinden ayrılıp mikrofona daha belirgin ulaşıyor.
6 dk okumaYeni keşif

Ses kaydında konuşma ile arka planı ayırmak

Bir kayıt sınıftaki konuşmayı yakalar, ama sandalye sesi ve koridor uğultusu da kayda karışabilir. İstenen sesle arka plan sesini ayırmayı öğrenebiliriz.

Yazıyı oku
Lacivert arka planda birbirine çizgilerle bağlı meslek simgeleri: kod parantezi, kalkan, grafik, beyin devresi, oyun kolu, sunucu ve kalem.
12 dk okumaYeni keşif

Bilgisayar meslekleri haritası: kim ne yapar, aralarındaki fark ne?

“Bilgisayarcı olacağım” demek, “sporcu olacağım” demeye benzer: Futbolcu da sporcudur, yüzücü de, satranççı da. Bilişim dünyasında da yazılım geliştiriciden siber güvenlik uzmanına, veri bilimciden oyun tasarımcısına onlarca farklı meslek vardır ve her biri bambaşka bir iş yapar. Bu yazıda bir uygulamanın doğuşunu bir hikâye gibi takip ederek bu meslekleri tanıyacak, aralarındaki farkları görecek ve hangisinin sana uygun olabileceğini keşfedeceksin.

Yazıyı oku
Gün batımında çatıda oturan bir genç, denizdeki platforma dik olarak inen bir roketi izliyor; defterinin yanında küçük bir elektrikli otomobil maketi var.
9 dk okumaYeni keşif

Elon Musk: üç kez düşen roketten Mars hayaline

On iki yaşında yazdığı bir oyunu bir dergiye sattı, otuzlu yaşlarında bütün parasını iki batmak üzere olan şirkete yatırdı. Elon Musk’ın hikâyesi şanstan çok inatla, hatalardan ders çıkarmakla ve “bu neden bu kadar pahalı?” diye sormakla ilgili. Bu yazıda hayatını, başarılarını, yanlışlarını ve onun çalışma yönteminden senin işine yarayacak dersleri birlikte inceliyoruz.

Yazıyı oku