Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Jeff Bezos: kapıdan yapılmış masadan Amazon’a

İyi maaşlı işini bırakıp bir garajda internetten kitap satmaya başladığında, çevresindekilerin çoğu bunun çılgınlık olduğunu düşündü. İlk masalarını eski kapılardan yaptılar, her sipariş geldiğinde bir zil çaldı. Jeff Bezos’un Amazon’u nasıl kurduğunu, “80 yaşında pişman olur muyum?” sorusunu ve uzun vadeli düşünmeyi anlatıyoruz.

Kitap kolileriyle dolu küçük bir ofiste bir genç, eski bir bilgisayarın başında kitap okuyor.
Amazon internetten kitap satan küçük bir girişim olarak başladı. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Genç bir anne ve göçmen bir baba

Jeff Bezos 12 Ocak 1964’te Amerika’nın New Mexico eyaletindeki Albuquerque şehrinde doğdu. Doğduğunda annesi henüz 17 yaşındaydı. Bezos dört yaşındayken annesi, Küba’dan tek başına Amerika’ya gelmiş bir göçmen olan Miguel Bezos ile evlendi. Miguel onu evlat edindi ve Jeff onun soyadını aldı. Bezos bugün de onu gerçek babası olarak anar.

Bu küçük ayrıntı önemli: Bezos’un hikâyesi zengin bir ailenin çocuğunun hikâyesi değil. Çalışkan bir göçmenin ve genç yaşta anne olup okulunu bitirmeye çalışan bir kadının desteğiyle büyüyen bir çocuğun hikâyesi.

Dedenin çiftliği: kendi işini kendin çöz

Bezos çocukluk yazlarını Teksas’taki dedesinin çiftliğinde geçirdi. Dedesi uzun yıllar devlet için önemli bir araştırma kurumunda çalışmış, emekli olunca çiftliğe yerleşmişti. Birlikte rüzgâr değirmenlerini onardılar, bozulan bir traktörü yeniden çalıştırdılar, gereken parçaları kendileri yaptılar.

Bezos bu yazlarda öğrendiği şeyin “becerikli olmak” olduğunu söyler: Bir sorun çıktığında birini beklemek yerine, elindeki araçlarla çözüm bulmak. Çocukken evin garajında da bitmek bilmeyen deneyler yaptı; kardeşlerinin odasına girildiğinde çalan alarmlar kurduğu anlatılır.

Lisede çok başarılı bir öğrenciydi ve okul birincisi olarak mezun oldu. Mezuniyet konuşmasında insanlığın bir gün uzayda yaşaması hayalinden bahsetti. Bu hayal ileride Blue Origin adlı uzay şirketine dönüşecekti.

Wall Street’te parlak bir kariyer

Bezos Princeton Üniversitesi’nde elektrik mühendisliği ve bilgisayar bilimi okudu. Mezun olduktan sonra finans dünyasında çalıştı. 1990’da bilgisayarlarla yatırım yapan D. E. Shaw adlı şirkete girdi ve kısa sürede şirketin en genç kıdemli başkan yardımcılarından biri oldu.

Yani hayatı çok iyi gidiyordu: yüksek maaşlı, saygın bir işi vardı. Hikâyenin dönüm noktası, tam da her şey yolundayken gelen bir karardı.

1994: Pişmanlığı en aza indirmek

1994’te Bezos, internet kullanımının bir yılda yaklaşık yüzde 2.300, yani yirmi kattan fazla büyüdüğünü gösteren bir rakam okudu. Bu kadar hızlı büyüyen bir şeyin içinde mutlaka büyük bir fırsat olduğunu düşündü. İnternetten ne satılabileceğinin listesini yaptı ve kitapta karar kıldı. Çünkü dünyada milyonlarca kitap vardı; hiçbir fiziksel mağaza hepsini rafına sığdıramazdı ama bir internet sitesi sığdırabilirdi.

Patronu ona fikrin iyi olduğunu, ama iyi bir işi olan biri için daha az mantıklı olduğunu söyledi ve iki gün düşünmesini istedi. Bezos kararını vermek için kendine sonradan “pişmanlığı en aza indirme” dediği bir yöntem kullandı. Kendini 80 yaşında hayal etti ve şunu sordu: “O yaşta hangi kararımdan pişman olurum?”

Cevabı netti: Denemekten değil, denememekten pişman olacaktı. Başarısız olsa bile denediği için gurur duyacaktı. İşinden ayrıldı. Eşiyle birlikte New York’tan Seattle’a doğru yola çıktılar; eşi arabayı kullanırken Bezos dizüstü bilgisayarında iş planını yazdı.

Garaj, kapı-masalar ve sipariş zili

Bezos şirketi 1994’te Seattle’da kiraladığı bir evin garajında kurdu. İlk adı “Cadabra”ydı (sihirbazların “abrakadabra”sından), ama telefonda “kadavra” gibi duyulduğu için değiştirildi. Yeni ad dünyanın en büyük nehirlerinden birinden geliyordu: Amazon. Bezos dünyanın en büyük kitapçısını kurmak istiyordu, en büyük nehir de iyi bir benzetmeydi.

Paraları azdı. Masaları bir hırdavatçıdan aldıkları eski kapılara ayak çakarak yaptılar. Bu “kapı-masa” sonradan Amazon’da tutumluluğun simgesi oldu ve şirket içinde bir ödülün adı bile oldu.

Site Temmuz 1995’te açıldı. İlk günlerde her sipariş geldiğinde bilgisayar bir zil çaldırıyordu. Birkaç hafta içinde zil o kadar sık çalmaya başladı ki kapatmak zorunda kaldılar. Siparişleri paketlemek için masaları yetmiyordu; ekip yerde dizlerinin üstünde paket yapıyordu.

Uzun vadeli düşünmek

Amazon 1997’de borsaya açıldı. Bezos o yıl hissedarlarına yazdığı mektupta şirketin bir cümleyle özetlenebilecek felsefesini anlattı: Her şey uzun vadeyle ilgili. Kısa vadede kâr etmek yerine müşteriye daha iyi hizmet etmek için yatırım yapacaklarını, bu yüzden yıllarca zarar görünebileceklerini açıkça yazdı. Her yıl hissedarlara gönderdiği mektubun sonuna bu ilk mektubu tekrar ekledi.

Gerçekten de Amazon yıllarca kâr etmedi. 2000 yılında “dot-com” denilen internet şirketleri balonu patladığında Amazon’un hisseleri çok büyük bir düşüş yaşadı ve birçok kişi şirketin batacağını yazdı. Bezos aynı yolda devam etti.

Bu felsefenin bir parçası da “Birinci Gün” fikri. Bezos, Amazon’da her günün şirketin “ilk günü” gibi yaşanmasını ister: merakla, hızla ve müşteriye odaklanarak. Ona göre “İkinci Gün” durgunluk ve gerileme demek.

Kitaptan buluta

Amazon kitapla başladı ama orada kalmadı. Müzik, oyuncak, elektronik derken neredeyse her şeyi satmaya başladı. 2005’te üyelere hızlı ve ücretsiz kargo sunan Prime’ı, 2007’de e-kitap okuyucusu Kindle’ı çıkardı.

En şaşırtıcı başarı ise 2006’da gelen Amazon Web Services (AWS) oldu. Amazon, kendi dev web sitesini çalıştırmak için çok güçlü bir sunucu altyapısı kurmuştu. Bezos şunu düşündü: Bu altyapıyı başka şirketlere de kiralayabiliriz. Bugün dünyadaki pek çok uygulama ve web sitesi AWS üzerinde çalışıyor ve bu iş Amazon’un en kârlı bölümlerinden biri.

Bu, “elindekinden yeni bir şey çıkarmanın” çok iyi bir örneği. Bir sorunu kendin için çözdüğünde, belki aynı çözüm başkalarının da işine yarar.

Başarısızlık da planın parçası

Bezos başarısızlıktan bahsetmekten çekinmez. Amazon’un 2014’te çıkardığı Fire Phone adlı akıllı telefon büyük bir başarısızlık oldu ve şirket yüz milyonlarca dolar zarar etti. Bezos ekibini cezalandırmak yerine, büyük deneylerin bazılarının mutlaka başarısız olacağını söyledi. Aynı ekiplerden çıkan deneyim, sonradan sesli asistan Alexa’nın ve Echo hoparlörlerinin geliştirilmesinde işe yaradı.

Bezos’a göre eğer bir işin başarılı olacağını önceden biliyorsan, o bir deney değildir. Büyük başarılar, çok sayıda denemenin içinden çıkar. Bu yüzden şirket büyüdükçe yapılan deneylerin de, başarısızlıkların da büyümesi gerektiğini söyler.

Servet ve eleştiriler

Bezos’un servetinin büyük kısmı Amazon hisselerinden geliyor ve uzun süre dünyanın en zengin insanı listesinin başında yer aldı. Temmuz 2021’de Amazon’un genel müdürlüğünü bıraktı. Aynı ay, kurduğu Blue Origin şirketinin New Shepard roketiyle kısa bir uzay yolculuğu yaptı.

Amazon’un büyüklüğü eleştirileri de beraberinde getirdi. Depolardaki çalışma koşulları, çalışanlardan beklenen hız, küçük işletmelere etkisi ve rekabet konusunda pek çok tartışma ve dava oldu. Bir şirketin müşterisine çok iyi hizmet etmesi, çalışanlarına ve çevresine karşı sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Bezos’un hikâyesini okurken bu dengeyi de akılda tutmak gerekir.

Bezos’un çalışma yönteminden dersler

• Müşteriyi merkeze koy. Bezos toplantılarda müşteriyi temsil etmesi için boş bir sandalye bıraktığını anlatmıştır. Böylece odadaki herkes, orada olmayan en önemli kişiyi, yani müşteriyi hatırlar.

• Yazarak düşün. Amazon’da önemli toplantılar sunum slaytlarıyla değil, birkaç sayfalık yazılı bir metinle başlar. Toplantıdaki herkes önce bu metni sessizce okur. Bezos’a göre iyi bir yazı yazmak, iyi düşünmeyi zorunlu kılar.

• Küçük ekipler. “İki pizza kuralı”: Bir ekip iki pizzanın doyuramayacağı kadar kalabalık olmamalı.

• Geri dönüşü olan kararlarda hızlı ol. Bezos kararları ikiye ayırır: geri alınabilenler ve alınamayanlar. Geri alınabilen kararları hızlı verip denemek, alınamayanlarda ise dikkatli olmak gerekir.

• Uzun vadeyi düşün. Bugünkü küçük kazanç yerine yıllar sonraki büyük değere odaklan.

Sen nasıl başlayabilirsin?

1. Kendi “80 yaş sorusu”nu sor. Bir kulübe katılmak, bir yarışmaya başvurmak ya da yeni bir şey öğrenmek konusunda kararsız kaldığında, ileride hangi seçenekten pişman olacağını düşün.

2. Bir sayfalık yazı yaz. Bir projeye başlamadan önce, onu bitmiş gibi anlatan bir sayfalık metin yaz: Ne yapıyor, kime faydalı, neden önemli? Amazon’da da yeni ürünler önce bir “basın bülteni” gibi yazılır.

3. Elindekiyle başla. Kapıdan masa yapan bir şirket gibi, projen için pahalı araçları bekleme.

4. Kullanıcını dinle. Yaptığın oyunu ya da uygulamayı bir arkadaşına göster, ne söylediğini not al ve bir sonraki sürümde düzelt.

5. Sabırlı ol. Amazon yıllarca kâr etmedi. Gerçek beceriler ve büyük projeler de zaman ister.

Jeff Bezos’un hikâyesi bize şunu söylüyor: Rahat bir yolu bırakıp risk almak korkutucu olabilir; ama iyi düşünülmüş bir riski almamak da bazen en büyük pişmanlık olur.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Konuşma dalgası sandalye ve koridor seslerinden ayrılıp mikrofona daha belirgin ulaşıyor.
6 dk okumaYeni keşif

Ses kaydında konuşma ile arka planı ayırmak

Bir kayıt sınıftaki konuşmayı yakalar, ama sandalye sesi ve koridor uğultusu da kayda karışabilir. İstenen sesle arka plan sesini ayırmayı öğrenebiliriz.

Yazıyı oku
Lacivert arka planda birbirine çizgilerle bağlı meslek simgeleri: kod parantezi, kalkan, grafik, beyin devresi, oyun kolu, sunucu ve kalem.
12 dk okumaYeni keşif

Bilgisayar meslekleri haritası: kim ne yapar, aralarındaki fark ne?

“Bilgisayarcı olacağım” demek, “sporcu olacağım” demeye benzer: Futbolcu da sporcudur, yüzücü de, satranççı da. Bilişim dünyasında da yazılım geliştiriciden siber güvenlik uzmanına, veri bilimciden oyun tasarımcısına onlarca farklı meslek vardır ve her biri bambaşka bir iş yapar. Bu yazıda bir uygulamanın doğuşunu bir hikâye gibi takip ederek bu meslekleri tanıyacak, aralarındaki farkları görecek ve hangisinin sana uygun olabileceğini keşfedeceksin.

Yazıyı oku
Gün batımında çatıda oturan bir genç, denizdeki platforma dik olarak inen bir roketi izliyor; defterinin yanında küçük bir elektrikli otomobil maketi var.
9 dk okumaYeni keşif

Elon Musk: üç kez düşen roketten Mars hayaline

On iki yaşında yazdığı bir oyunu bir dergiye sattı, otuzlu yaşlarında bütün parasını iki batmak üzere olan şirkete yatırdı. Elon Musk’ın hikâyesi şanstan çok inatla, hatalardan ders çıkarmakla ve “bu neden bu kadar pahalı?” diye sormakla ilgili. Bu yazıda hayatını, başarılarını, yanlışlarını ve onun çalışma yönteminden senin işine yarayacak dersleri birlikte inceliyoruz.

Yazıyı oku