Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Larry Page ve Sergey Brin: bir doktora ödevinden Google’a

Oyuncak tuğlalardan yazıcı yapan bir çocuk, üniversitede “bütün interneti bilgisayarıma indirsem ne olur?” diye düşündü. Arkadaşıyla birlikte geliştirdiği fikir bugün her gün milyarlarca kez kullanılıyor. Larry Page ile Sergey Brin’in hikâyesini, Google’ın nasıl doğduğunu ve “imkânsıza biraz saygısız olmak” fikrini anlatıyoruz.

Renkli oyuncak tuğlalardan yapılmış disk kasasının önünde gülümseyen bir öğrenci; arkadaki tahtada oklarla birbirine bağlanmış daireler var.
Google’ın ilk disk kasalarından biri oyuncak yapı tuğlalarından yapılmıştı. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Bilgisayarlarla dolu bir ev

Larry Page 26 Mart 1973’te Amerika’nın Michigan eyaletinde doğdu. Annesi de babası da bilgisayar bilimiyle uğraşıyordu; babası üniversitede bu alanda öğretim üyesiydi. Evde her yerde bilgisayarlar, bilim dergileri ve teknoloji kitapları vardı. Page altı yaşında bilgisayarla tanıştı ve ilkokulda ödevini bilgisayarda yazıp yazıcıdan çıkaran ilk öğrencilerden biri olduğunu anlatır.

Merakı sadece ekranla sınırlı değildi. Ağabeyiyle birlikte evdeki aletleri söküp nasıl çalıştıklarını anlamaya çalışırdı. Üniversitede ise oyuncak tuğlalardan çalışan bir mürekkep püskürtmeli yazıcı yaptı. Elindeki parçalarla deneme yapmak, onun ileride Google’da da sürdüreceği bir alışkanlıktı.

Page, Montessori okulunda okumasının da kendisini etkilediğini söyler. Bu okullarda öğrencinin kendi ilgisine göre çalışmasına, soru sorup kendi yolunu bulmasına önem verilir.

Sergey Brin: Moskova’dan Stanford’a

Google’ın öbür kurucusu Sergey Brin 1973’te Moskova’da doğdu. Ailesi o zamanlar Sovyetler Birliği’nde yaşayan Yahudilere yapılan ayrımcılık yüzünden 1979’da Amerika’ya göç etti. Brin altı yaşındaydı. Babası matematik profesörü, annesi NASA’da araştırmacı oldu.

Brin matematikte çok güçlüydü. Maryland Üniversitesi’nde matematik ve bilgisayar bilimi okudu, sonra doktora için Stanford’a geçti. Göçmen bir ailenin çocuğu olması, ona yeni bir yere uyum sağlama ve sıfırdan başlama konusunda erken bir deneyim kazandırdı.

Tartışarak başlayan arkadaşlık

1995 yazında Larry Page, doktora yapmayı düşündüğü Stanford Üniversitesi’ni ziyaret etti. Yeni öğrencilere kampüsü gezdiren kişi Sergey Brin’di. Anlatılanlara göre ikisi o gün neredeyse her konuda tartıştı ve birbirlerini pek sevmedi.

Ama bu tartışma bir şeyi gösteriyordu: ikisi de keskin fikirli, meraklı ve inatçıydı. Kısa sürede çok iyi arkadaş ve çalışma ortağı oldular. İyi bir ekip arkadaşının her zaman seninle aynı fikirde olan biri olmadığını, seni düşünmeye zorlayan biri olduğunu gösteren güzel bir örnek.

Fikir: Bağlantılar oy gibidir

Page doktora konusu ararken internetteki bağlantılarla ilgilenmeye başladı. Akademide bir makalenin önemini anlamanın bir yolu, onu kaç başka makalenin kaynak gösterdiğine bakmaktır. Page şunu düşündü: Bir web sayfasına başka sayfalardan verilen bağlantılar da birer “oy” gibi sayılabilir mi?

Ama her oy eşit değildi. Çok saygın bir sayfadan gelen bağlantı, kimsenin bilmediği bir sayfadan gelen bağlantıdan daha değerli olmalıydı. Bunu hesaplamak için matematik gerekiyordu ve burada Brin’in matematik gücü devreye girdi. Birlikte geliştirdikleri yönteme Page’in soyadından esinlenerek PageRank adı verildi. (İngilizcede “page” aynı zamanda “sayfa” demek; isim iki anlamı da taşıyor.)

İlk arama motorlarının adı “BackRub”du, yani “sırt masajı”. Sayfaların “arkasına”, onlara gelen bağlantılara baktığı için. Bu motor Stanford’un internet bağlantısının önemli bir kısmını kullanacak kadar büyüdü.

Tuğladan sunucu, yurt odasından şirket

İnterneti taramak ve kaydetmek için çok fazla sabit disk gerekiyordu ama paraları yoktu. Page ve Brin ucuz parçalar topladı, kampüste kullanılmayan bilgisayarları ödünç aldı. İlk disk kasalarından birini oyuncak yapı tuğlalarından yaptılar; bu kasa bugün Stanford’da sergileniyor.

1997’de google.com alan adını aldılar. Google ismi “googol” kelimesinden geliyor. Googol, 1’in ardından 100 sıfır gelen dev bir sayıdır. İnternetteki sonsuz gibi görünen bilgiyi düzenleme hedefini anlatıyordu.

Başta fikirlerini satmayı denediler. O dönemin büyük internet şirketlerinden birine çok düşük bir fiyat teklif ettikleri, ama şirketin bunu kabul etmediği anlatılır. Bu “ret” belki de hayatlarının en şanslı olayıydı.

1998’de bir yatırımcı, Andy Bechtolsheim, kısa bir gösterim izledikten sonra onlara 100.000 dolarlık bir çek yazdı. Çek “Google Inc.” adına yazılmıştı; ama ortada henüz böyle bir şirket yoktu! Çeki bozdurabilmek için şirketi resmen kurmaları gerekti. Google Eylül 1998’de, bir arkadaşlarının garajında kuruldu.

Sade bir sayfa, hızlı bir sonuç

O yıllardaki arama sitelerinin çoğu haberler, reklamlar ve bağlantılarla dolu kalabalık “portallar”dı. Google ise ortada bir logo ve bir arama kutusundan oluşan bembeyaz bir sayfayla çıktı. Neden bu kadar sade olduğu sorulduğunda verilen cevaplardan biri, sayfayı tasarlamakla fazla uğraşmadıkları ve hızlı açılmasının önemli olduğuydu.

Sonuçlar ise diğerlerinden çok daha isabetliydi. İnsanlar Google’ı arkadaşlarına anlattı ve site reklam yapmadan büyüdü. Kısa sürede “google’lamak” bir fiil oldu.

Burada iki ders var: Birincisi, ürünün kalbinde gerçekten daha iyi bir fikir (PageRank) vardı. İkincisi, sadelik bir özelliktir. Kullanıcının istediği şeyi hızla vermek, ona her şeyi göstermekten daha değerlidir.

Para nereden geldi?

Google başta para kazanmayı pek düşünmedi. Sonra arama sonuçlarının yanında, aranan kelimeyle ilgili küçük metin reklamlar göstermeye başladı. Reklamveren sadece biri reklama tıklarsa para ödüyordu. Bu model çok büyük bir başarı oldu.

Google 2004’te borsaya açıldı. Page ve Brin’in servetleri, şirkette sahip oldukları hisselerin değeriyle birlikte büyüdü. Bugün ikisi de dünyanın en zengin insanları listesinde üst sıralarda yer alıyor.

2001’de şirketi daha deneyimli bir yönetici olan Eric Schmidt’in yönetmesine karar verdiler. Page 2011’de tekrar genel müdür oldu. 2015’te Google, Alphabet adlı daha büyük bir şirketin parçası oldu. Page ve Brin 2019’da günlük yönetimden çekildi. Kendi eksiklerini bilip deneyimli birine yer açmak da önemli bir liderlik becerisiydi.

“İmkânsıza sağlıklı bir saygısızlık”

Page’in en çok bilinen fikirlerinden biri “ay hedefi” düşüncesi. Bir şeyi yüzde 10 iyileştirmek yerine on kat iyileştirmeyi hedeflemek. Çünkü on kat hedef seni bambaşka yollar düşünmeye zorlar. Yüzde 10 iyileştirmek için daha çok çalışırsın; on kat için yeni bir yol bulman gerekir.

Page bir mezuniyet konuşmasında öğrencilere, imkânsız görünen şeylere karşı “sağlıklı bir saygısızlık” duymalarını önermişti. Yani “bu yapılamaz” denildiğinde hemen kabul etme, ama sorumsuz da olma.

Google’daki bazı projeler bu fikirden doğdu: dünyadaki kitapları taramak, sokakları fotoğraflayıp haritaya eklemek (Sokak Görünümü), sürücüsüz otomobiller (bugün Waymo). Bunların her biri başladığında birçok kişiye çılgınca gelmişti.

Bir de Google’ın “yüzde 20 zamanı” vardı: Mühendislerin zamanlarının bir kısmını kendi seçtikleri projelere ayırmaları teşvik edildi. Gmail gibi bazı ürünlerin böyle başladığı anlatılır.

Eleştiriler ve sorumluluk

Google’ın büyümesi beraberinde ciddi tartışmalar da getirdi. Şirketin topladığı kişisel verilerin miktarı, mahremiyet, reklam pazarındaki gücü ve rakiplerine karşı tutumu nedeniyle pek çok ülkede soruşturma açıldı, cezalar verildi. Avrupa Birliği Google’a rekabet kuralları nedeniyle büyük para cezaları verdi; Amerika’da da arama pazarındaki gücüyle ilgili davalar görüldü.

Bu tartışmalar şunu hatırlatıyor: Bir ürün ne kadar çok kişiye ulaşırsa, onu yapanların sorumluluğu da o kadar büyür. Bir gün sen de bir uygulama yaparsan, kullanıcılarının verilerine nasıl davrandığın en az kodunun kalitesi kadar önemli olacak.

Page ve Brin’den çalışma dersleri

• Bildiğin bir fikri yeni bir alana taşı. PageRank, akademideki “kaynak gösterme” fikrinin web’e uygulanmasıydı. Yeni fikirlerin çoğu iki eski fikrin buluşmasından doğar.

• Matematiği küçümseme. Google’ın kalbinde bir matematik problemi vardı.

• Elindekiyle başla. Paraları yoktu; oyuncak tuğlayla kasa, ödünç bilgisayarla sunucu yaptılar.

• Sade tasarla. Kullanıcıya gerekmeyen her şeyi çıkar.

• Senden farklı düşünen bir ortak bul. Page ve Brin ilk gün tartışmıştı.

Sen nasıl başlayabilirsin?

1. Kendi küçük “arama motorunu” kâğıt üzerinde dene. Sınıfındaki beş web sayfasını ya da beş kitabı düşün. Hangisi daha çok başka kaynağı gösteriyor? Hangisi daha çok gösteriliyor? Bağlantıları oklarla çiz. PageRank’in mantığını böyle hissedebilirsin.

2. Arama becerini geliştir. Tırnak işareti içinde tam ifade aramak, “site:” ile tek bir sitede aramak gibi teknikleri öğren. İyi arama yapmak, iyi araştırma yapmanın yarısıdır.

3. On kat düşün. Bir okul projesinde “bunu biraz daha güzel nasıl yaparım?” yerine “bunu tamamen farklı nasıl yaparım?” diye sor.

4. Elindeki malzemeyle prototip yap. Karton, oyuncak tuğla, eski bir telefon… Fikri test etmek için pahalı malzemeye gerek yok.

5. Matematik ve programlamayı birlikte öğren. Algoritmalar ikisinin buluştuğu yerdir.

Larry Page ve Sergey Brin’in hikâyesi bize şunu söylüyor: Dünyayı değiştiren fikirler bazen bir doktora ödevi, bir tartışma ve oyuncak tuğlalardan yapılmış bir kasa ile başlar. Önemli olan fikri ciddiye almak ve onu gerçekten denemek.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Konuşma dalgası sandalye ve koridor seslerinden ayrılıp mikrofona daha belirgin ulaşıyor.
6 dk okumaYeni keşif

Ses kaydında konuşma ile arka planı ayırmak

Bir kayıt sınıftaki konuşmayı yakalar, ama sandalye sesi ve koridor uğultusu da kayda karışabilir. İstenen sesle arka plan sesini ayırmayı öğrenebiliriz.

Yazıyı oku
Lacivert arka planda birbirine çizgilerle bağlı meslek simgeleri: kod parantezi, kalkan, grafik, beyin devresi, oyun kolu, sunucu ve kalem.
12 dk okumaYeni keşif

Bilgisayar meslekleri haritası: kim ne yapar, aralarındaki fark ne?

“Bilgisayarcı olacağım” demek, “sporcu olacağım” demeye benzer: Futbolcu da sporcudur, yüzücü de, satranççı da. Bilişim dünyasında da yazılım geliştiriciden siber güvenlik uzmanına, veri bilimciden oyun tasarımcısına onlarca farklı meslek vardır ve her biri bambaşka bir iş yapar. Bu yazıda bir uygulamanın doğuşunu bir hikâye gibi takip ederek bu meslekleri tanıyacak, aralarındaki farkları görecek ve hangisinin sana uygun olabileceğini keşfedeceksin.

Yazıyı oku
Gün batımında çatıda oturan bir genç, denizdeki platforma dik olarak inen bir roketi izliyor; defterinin yanında küçük bir elektrikli otomobil maketi var.
9 dk okumaYeni keşif

Elon Musk: üç kez düşen roketten Mars hayaline

On iki yaşında yazdığı bir oyunu bir dergiye sattı, otuzlu yaşlarında bütün parasını iki batmak üzere olan şirkete yatırdı. Elon Musk’ın hikâyesi şanstan çok inatla, hatalardan ders çıkarmakla ve “bu neden bu kadar pahalı?” diye sormakla ilgili. Bu yazıda hayatını, başarılarını, yanlışlarını ve onun çalışma yönteminden senin işine yarayacak dersleri birlikte inceliyoruz.

Yazıyı oku