Fei-Fei Li: bilgisayar görmeyi örnekle öğrendi
Bir makineye “kedi” demeyi öğretmek için önce birçok kedi örneği gerekir. Fei-Fei Li, bu örnekleri büyük ve düzenli bir veri kümesinde toplayan çalışmanın öncülerindendir.
Yazıyı okuBir yapay zekâ aracı hızlı ve düzgün görünen cevaplar verebilir. Yine de cevabı kullanmadan önce birkaç küçük kontrol yapmak iyi bir alışkanlıktır.

Bir ödev hazırladığını düşün. Yapay zekâya bir soru soruyorsun; birkaç saniye sonra karşında düzgün cümleler, başlıklar ve hatta bir kaynak listesi beliriyor. Metin, konuyu yıllardır bilen birinin elinden çıkmış gibi görünebilir. Tam bu anda küçük bir duraklama işe yarar: Güzel anlatılan bir bilgi gerçekten doğru mu? Bu soruyu sormak aracın yardımını reddetmek değil, yardımını bilinçli kullanmaktır.
Üretken yapay zekâ metin oluştururken öğrendiği örüntülerden yararlanır. Bazen yanlış bir tarih, birbirine karışmış iki kişi veya gerçekte bulunmayan bir kitap adı üretebilir. Kendinden emin bir anlatım bunları fark etmeyi zorlaştırır. Bir cevapta bazı cümlelerin doğru olması da geri kalanını otomatik olarak doğrulamaz. Bu yüzden araştırma yaparken metnin sesine değil, iddiaların dayandığı kanıta bakacağız.
Önce uzun cevabın içinden kontrol edilebilir bir iddia seç. Örneğin Ay hakkındaki bir açıklamada hem ışığın kaynağı hem yüzeyin yapısı hem de bir uzay görevinin tarihi anlatılmış olabilir. Bunlar üç ayrı sorudur. Hepsini tek seferde doğru veya yanlış ilan etmek yerine, her birini ayrı bir satıra yaz. Böylece hangi bilgiyi kontrol ettiğini araştırma sırasında unutmazsın.
Kontrol sorusu mümkün olduğunca açık olsun. “Ay hakkında anlatılanlar doğru mu?” yerine “Gece gördüğümüz Ay ışığı nereden geliyor?” diye sorabilirsin. Bir kitap önerildiyse kitap adını, yazarı ve varsa yayınevini kaydet. Bir olayın tarihi verildiyse olayın hangisi olduğunu netleştir: Bir aracın tasarlanması, tanıtılması ve ilk kez çalışması aynı güne denk gelmek zorunda değildir.
Bir kaynak bağlantısının açılması güzel bir işarettir, fakat tek başına yeterli değildir. Sayfa gerçekten seçtiğin iddiayı destekliyor mu? Bir uzay kurumunun ana sayfasına giden bağlantı, belirli bir uçuşun tarihini kanıtlamaz. İlgili yazıyı bulup cümleyi çevresiyle birlikte oku. Cevap bir kitaba dayanıyorsa kütüphane kataloğundan o kitabın gerçekten var olup olmadığını kontrol edebilirsin.
Kaynağı kimin hazırladığına da bak. Bir müzenin kendi koleksiyonunu anlattığı sayfa, o eserin özellikleri için uygun olabilir. Bir ders konusu için ders kitabın ve öğretmeninin önerdiği kaynaklar iyi başlangıç noktalarıdır. Güncel bir uygulama özelliğini araştırıyorsan eski bir tanıtım yazısı seni yanıltabilir. Tarih bilgisi, kaynağın soruna uygun olup olmadığını anlamanın parçalarından biridir.
Aynı cümleyi iki sitede görmek güvenini artırabilir, ama sitelerden biri diğerinin yazısını kopyalamış olabilir. Bu durumda elinde iki bağımsız inceleme yoktur. Sayfaların kendi kaynaklarını takip et; aynı haber metninin farklı yerlerde yayımlanması ile farklı kurumların aynı olayı belgelediği durumları ayır. Sayfaları saymak yerine, bilginin nereden geldiğini anlamak daha sağlam bir yöntemdir.
Kaynaklar farklı bir şey söylüyorsa hemen en hoşuna gideni seçme. Biri farklı bir tarih aralığını veya başka bir ölçüm türünü kullanıyor olabilir. Gezegenlerin büyüklüğü konuşulurken çap ile kütle birbirine karışabilir; ikisi aynı özellik değildir. Çelişen cümlelerin tam olarak neyi karşılaştırdığını not et. Hâlâ çözemediğin noktayı öğretmenine göstermek, araştırmayı tamamlamanın doğal bir yoludur.
“Ay gece gökyüzünü kendi ürettiği ışıkla aydınlatır” diye bir cevapla karşılaştığını düşün. Kontrol edeceğimiz iddia ışığın kaynağıdır. Fen kitabındaki açıklamayı ve NASA'nın Ay ışığını anlattığı sayfayı incelediğinde, gördüğümüz ışığın Güneş'ten gelip Ay yüzeyinden yansıdığını öğrenirsin. Ay'ın parlak görünmesi, onu Güneş gibi bir ışık kaynağı yapmaz. Böylece cevap içindeki belirli bir yanlışlığı düzeltebilirsin.
Sonra kendi notunu yaz: “Ay'ı, yüzeyinden yansıyan Güneş ışığı sayesinde görürüz.” Altına kontrol ettiğin kitabı ve sayfayı ekle. Bu kısa not, uzun bir metni aynen kopyalamaktan daha değerlidir; çünkü neyi araştırdığını ve neden o sonuca ulaştığını gösterebilirsin. Araçtan yeni bir açıklama istesen bile önceki kontrolünü unutma. Yeni cevap da gerektiğinde yeniden incelenmelidir.
Bir kâğıdı üç bölüme ayırabilirsin: iddia, baktığım kaynak ve vardığım sonuç. Sonuç bölümüne yalnızca doğru veya yanlış yazmak zorunda değilsin. “Tarih doğrulandı, fakat verilen kitap bulunamadı” gibi bir not daha açıklayıcıdır. Henüz emin olamadığın bilgiyi de açıkça belirt. Araştırmada her boşluğu tahminle doldurmak yerine, hangi noktanın eksik kaldığını bilmek güçlü bir alışkanlıktır.
Defterindeki notları bir arkadaşınla karşılaştırdığında farklı bir ipucu yakalayabilirsin. Sen bir tarihe odaklanmışken arkadaşın o tarihin hangi olayı anlattığını sorgulamış olabilir. Birlikte cevabın hangi bölümlerinin kesinleştiğine ve hangilerinin açık kaldığına bakın. Kendi cümlenle açıklayamadığın bir bölümü yeniden incele; sadece kaynağın adını bilmek, açıklamayı anladığını göstermeyebilir. Araştırma sonunda eski cevabı değiştirmek zorunda kalırsan bunu başarısızlık sayma. Kontrolün işe yaradığını gösteren şey tam da bu düzeltmedir.
Bu çalışmada gerçek adını, okulunu, adresini veya arkadaşlarının özel bilgilerini araca vermene gerek yok. Uydurma bir örnek üzerinden de yöntem öğrenilebilir. Ödevinde yapay zekâ kullanımına izin verilip verilmediğini öğretmeninin yönergesinden kontrol et. En güzel sonuç, cevabı ezberlemekten çok, başka bir soruda da kullanabileceğin araştırma becerisini kazanmaktır. Bir sonraki cevabı okurken ilk hangi iddiayı sınamak istersin?
KEŞFE DEVAM
Bir makineye “kedi” demeyi öğretmek için önce birçok kedi örneği gerekir. Fei-Fei Li, bu örnekleri büyük ve düzenli bir veri kümesinde toplayan çalışmanın öncülerindendir.
Yazıyı okuTelefonun sesli komutunu anlıyor, video sitesi sana tam seveceğin videolar öneriyor. Peki bunu nasıl yapıyor? Cevap: yapay zekâ.
Yazıyı oku“Yapay zekâ” tek bir makine değildir. Dar işler yapan programlarla, sohbet eden büyük modeller aynı ailede ama aynı güçte değildir.
Yazıyı oku