Bir cümleyi başkasından aldıysan bunu belirtmek hem dürüstlüktür hem de bilginin güvenilirliğini artırır.
Alıntıya kaynak eklemek, fikrin nereden geldiğini okura gösterir. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
Alıntı neden belirtilir?
Bir kitaptan, siteden ya da makaleden aldığın cümle, o kişinin düşüncesidir. Bunu belirtmek, onun emeğine saygı göstermek ve okuyucuya "sen de kontrol edebilirsin" demektir. Kaynak gösterilen bir ödev, daha güçlü bir ödevdir. Basit bir formül şudur: yazar adı, yayın yılı, eser adı, nereden alındığı. Okullar farklı formatlar isteyebilir. Önemli olan, okuyucunun o kaynağa ulaşabilmesidir. Bir web sayfasında erişim tarihini de belirtmek iyi bir alışkanlıktır.
Tırnak ve parafraz
Tam cümleyi aldıysan tırnak içine koy ve kaynağını belirt. Kendi cümleyle anlattıysan yine kaynağını belirt. "Ben anladığımı yazdım" demek, kaynağı gizlemek için geçerli bir sebep değildir. Geçmiş bir ödevini bul. İçinde kaynaksız cümle var mı? Varsa o bilgiyi nereden öğrendiğini hatırla. Kaynakçaya ekle. Bu küçük düzeltme, alışkanlığı pekiştirir.
Okura bıraktığın izlenebilir yol
Bir arkadaşın sana ilginç bir bilgi anlatıyor. Nereden öğrendiğini sorunca bir yerde okudum diyor. Araştırmak için nereye gideceğin belli değil. Kaynakça, bu yolu görünür kılar: hangi metnin hangi açıklamaya dayanak olduğunu bulabilirsin. Bir ödevde yalnız uzun bir bağlantı listesi olması, cümlelerin dayanağının anlaşılacağı anlamına gelmez.
Bir bilgiyi kendi sözcüklerinle anlatmak öğrenme için iyidir. Ancak birkaç sözcüğü değiştirip aynı yapıyı taşımak gerçek bir özet olmayabilir. Önce kaynağın ne dediğini anla, sonra metni kapatıp fikri kendi açıklamanla yaz. Ardından yanlış bir anlam ekleyip eklemediğini kontrol et ve kaynağı belirt.
Bir kaynağın verdiği örnek ile senin hayal ettiğin örneği ayırmak da gerekir. Metin üç öğrencinin kütüphane tercihlerini anlatıyorsa, bunu bütün öğrencilerin sonucu gibi yazmamalısın. Kaynak göstermek, yanlış bir çıkarımı otomatik doğru yapmaz. İyi okur hem yolun adresine hem yol boyunca taşınan anlamın korunmasına bakar.
Kaynağın yakınında duran küçük işaret
Hayalî bir ödevde iki farklı müzenin verdiği bilgileri kullandığını düşün. En sona yalnız iki bağlantı yazarsan hangi cümlenin hangi müzeye dayandığı anlaşılmayabilir. İlgili cümlenin yanında kısa kaynak bilgisi vermek ve sonunda tam künyeyi sunmak bu ilişkiyi görünür kılar. Öğretmenin istediği biçimi kullanabilirsin. Kaynakça uzun olsun diye ilgisiz adres eklemek, okura yardım etmek yerine yolu kalabalıklaştırır.
Bir metindeki cümleyi aynen aldığında tırnakla belirginleştirmek gerekir. Kendi açıklamanla aktardığında tırnak kullanmazsın, ama yararlandığın kaynağı yine belirtirsin. Bunun yanında bir iddiayı kaynağın gerçekten destekleyip desteklemediğini kontrol et. Başlıkta gördüğün şeyi bütün makalenin sonucu gibi yazma. Yazarın bir ihtimal diye anlattığını kesinmiş gibi aktarma. Emeğe saygı, adresi yazmak kadar anlamı doğru taşımayı da içerir.
Künyede eksik kalan bilgi
Web sayfasında yazar adı bulunmuyorsa bunu tahmin edip uydurma. Kurum adı, başlık ve sayfanın adresi gibi gerçekten görülen bilgileri öğretmenin istediği biçimde kullanabilirsin. Yayın tarihiyle senin sayfayı okuduğun tarih de aynı değildir. Kaynak kaydını hazırlarken bu alanları ayrı tutmak, okurun hangi metne ve hangi döneme başvurduğunu anlamasına yardım eder.