Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Bilgisayar gerçekten rastgele sayı üretebilir mi?

Her zar atışı farklı. Ama bir bilgisayar programı kaç adım önceden tahmin edilebilir?

Dişli düzenek başlangıç ayarıyla dizi üretirken madeni para farklı biçimde dönüyor.
Programlar rastgele görünen diziler üretebilir; çoğu belirli kuralları izler. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Sözde rastgelelik

Bilgisayarlar çoğunlukla gerçek anlamda rastgele değil, sözde rastgele sayı üretir. Bir başlangıç değerine (tohum) matematiksel bir işlem uygular ve her seferinde farklı görünen bir sayı çıkarır. Ama aynı tohumla başlarsan aynı sırayı elde edersin. Oyun testlerinde bu özellik kullanılır. Gerçek rastgelelik için fiziksel bir kaynak gerekir. Donanım tabanlı rastgele sayı üreticileri elektronik gürültüyü, sıcaklık dalgalanmalarını ya da diğer fiziksel olayları kullanır. Bazı sistemler fareyi hareket ettirdiğinde oluşan piksel farklarından, klavye vuruşlarının tam zamanlamasından rastgelelik üretir.

Neden önemli?

Güvenlik için tahmin edilmesi güç değerler gerekir. Özel tasarlanmış belirlenimci rastgele üreticiler ve fiziksel belirsizlik kaynakları bu düzenin farklı parçaları olabilir. Sıradan bir oyun işlevi her güvenlik amacı için uygun değildir. Bir öğrenme ortamında on sayı üretip sonucu kaydedebilirsin; kısa dizide örüntü görememek üreticinin güvenli olduğunun kanıtı olmaz. Kullanım amacıyla yöntemin özellikleri birlikte düşünülmelidir.

Tahmin edilmez görünen sıra gerçekten güvenli mi?

Bir sayı dizisinde örüntü bulamamak, dizinin hiçbir kuralı olmadığı anlamına gelmez. Yöntem karmaşık olabilir veya yeterince uzun görmemiş olabilirsin. Oyun için çeşitli sonuçlar üretmekle bir güvenlik anahtarını tahmin edilmez yapmak farklı gereksinimlerdir. Her rastgele adlı işlevi her yerde kullanmak doğru değildir.

Güvenlik sistemlerinde iyi tasarlanmış sözde rastgele üreticiler de kullanılır. Bu üreticiler uygun, tahmin edilmesi güç başlangıç bilgileriyle beslenir ve özel güvenlik özellikleri taşır. Fiziksel kaynaklardan alınan belirsizlik bu düzeni destekleyebilir. Dolayısıyla güvenlikte yalnız donanım tabanlı üretim kullanılır demek eksik olur. Önemli ayrım sıradan oyun üreticisiyle güvenlik için tasarlanmış sistem arasındadır.

Bir oyunda aynı başlangıç sayısıyla aynı sonuçlara dönmek isteyebilirsin. Hata ayıklamada bu çok değerlidir. Parola veya anahtar üretirken ise dışarıdaki kişinin sırayı tahmin edebilmesini istemezsin. Aynı özellik bir kullanımda yarar, başka kullanımda risk olabilir. Programlama aracı seçerken önce hangi soruna cevap aradığını belirlemek gerekir.

Kısa dizide bulunmayan kanıt

Bir tabloya on sayı yazıp tekrar görmediğinde üreticinin kusursuz olduğu sonucunu çıkaramazsın. Seçenekler çoksa tekrarın az görünmesi normal olabilir; seçenekler azsa tekrar da beklenebilir. Dizinin nasıl üretildiğini ve hangi amaçla kullanılacağını öğrenmek gerekir. Aynı sayı iki kez çıkması tek başına hata değildir. Rastgeleliğin niteliğini incelemek, yalnız gözle ilk örüntüyü bulmaktan daha ayrıntılı bir iştir.

Oyun için kullandığın yöntemle güvenlik için önerilen yöntem arasında fark bulunabilir. Güvenlikte özel tasarlanmış belirlenimci üreticiler, uygun belirsizlik kaynakları ve doğru kurulum birlikte rol oynar. Bu yüzden kendi küçük sayı oyununun parola üretmek için yeterli olduğunu varsayma. Bir aracın adında rastgele yazması kullanım amacının tamamını anlatmaz. Teknoloji okuryazarlığı, aynı özelliğin farklı ihtiyaçlarda hangi sınırları taşıdığını sormayı da içerir.

Tekrarı hangi amaçla istiyorsun?

Bir oyundaki hatayı arkadaşına göstermek için aynı sayı dizisini yeniden üretmek isteyebilirsin. Bir yarışma haritasında aynı koşulları sağlamak da yararlı olabilir. Bu durumda başlangıç değerini kaydetmek güçlü bir araçtır. Buna karşılık dışarıdan kişinin güvenlik değerlerini kestirebilmesini istemezsin. Aynı davranışın bir yerde avantaj, başka yerde sorun olması teknoloji seçimini ilginç kılar. Önce hedefi belirle, sonra yöntemin gerçekten o hedefe uygun özelliklerini araştır.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

İki mantık kapısı, doğru ve yanlış lambalarıyla bir kararı hesaplıyor.
4 dk okumaYeni keşif

George Boole: doğru ve yanlış nasıl hesap olur?

Bilgisayarın içi sayılarla dolu görünür. O sayıların altındaki kararlar ise çoğu zaman doğru ya da yanlıştır. George Boole, bu kararları hesap gibi yazmanın yolunu açtı.

Yazıyı oku
Bir taş değişince kontrol terazisinin ürettiği sonuç da değişip uyarı ışığı yanıyor.
6 dk okumaYeni keşif

Kontrol toplamı hangi hataları yakalar?

Bir dizi rakamı kopyalarken tek sayı yanlış yazılmış olabilir. Basit bir kontrol toplamı, bazı değişiklikleri fark etmeye yardımcı olur.

Yazıyı oku
Kırpılmış bir ekran görüntüsü, arkadaki tam pencereyle karşılaştırılıyor.
4 dk okumaYeni keşif

Ekran görüntüsü tek başına kanıt mıdır?

Ekran görüntüsü bir anın kopyasıdır. Gösterdiği şeyin tamamı, zamanı ve kesilmemiş hâli olmak zorunda değildir.

Yazıyı oku