George Boole: doğru ve yanlış nasıl hesap olur?
Bilgisayarın içi sayılarla dolu görünür. O sayıların altındaki kararlar ise çoğu zaman doğru ya da yanlıştır. George Boole, bu kararları hesap gibi yazmanın yolunu açtı.
Yazıyı okuFotoğraflar, şarkılar, oyunlar... Bilgisayarındaki her şey aslında sadece iki sembolden oluşur: 0 ve 1. Kulağa imkânsız gibi geliyor, değil mi?

Bilgisayarın içindeki minik devreler elektrikle çalışır ve her devre için iki durum vardır: ayırt edilebilen düşük veya yüksek sinyal düzeyi. "Var" durumuna 1, "yok" durumuna 0 deriz. Devreler bu durumları kullanarak bilgi üzerinde işlemler yapar; saklama ortamlarının fiziksel yöntemleri farklı olabilir. Buna ikili (binary) sistem denir. Biz onluk sistemde sayarız: 0'dan 9'a kadar rakamlar vardır. Bilgisayar ise ikilik sistemde sayar: sadece 0 ve 1. Örneğin 5 sayısı ikilik sistemde 0101 olarak yazılır. Her basamağın bir değeri vardır: 8, 4, 2, 1. Hangi basamaklar açıksa (1), onların değerlerini toplarsın.
Her harfe bir sayı karşılık gelir; bilgisayar harfi değil, o sayının ikilik hâlini saklar. Resimler ise milyonlarca minik renk noktasından (piksel) oluşur ve her pikselin rengi bir sayıyla ifade edilir. Yani ekrandaki kedi fotoğrafı bile aslında upuzun bir 0-1 zinciridir! Oyun Merkezi'ndeki İkili Sayı Büyüsü oyununu aç. 8-4-2-1 kartlarını açıp kapatarak hedef sayıyı oluştur. Birkaç tur sonra sen de bilgisayar gibi saymaya başlayacaksın!
0101 dizisine bakınca beş sayısını düşünebilirsin. Fakat bu yorum, diziyi ikilik sayı olarak okuduğunda geçerlidir. Aynı bitler başka bir dosya düzeninde bir işaretin veya bir rengin parçası olabilir. Bilgi, bitlerin yanında onları nasıl yorumlayacağımızı söyleyen kurallara da ihtiyaç duyar. Elektronik devrelerde sıfır ve bir, genellikle ayırt edilen iki sinyal düzeyiyle temsil edilir. Sıfırı her zaman hiç elektrik yok diye açıklamak fazla basittir. Farklı saklama ortamlarında manyetik veya optik durumlar da kullanılabilir.
Açık ve kapalı lambalar güzel bir öğrenme benzetmesidir; gerçek bilgisayarın bütün ayrıntısı değildir. Bir resmi küçük renk kutularına ayırabilirsin. Her kutunun renk bilgisini belirli sayılarla temsil edersin; program bu sayıları okuyup görüntüyü kurar. Harflerde ise karakter kodları ve kodlama düzeni devreye girer. Her harf her zaman tek bayt tutmaz. Ekranın yaptığı şey, insanın tanıdığı biçimlerle makinenin sakladığı temsil arasında bir köprü kurmaktır. Bilgisayarın hızlı iş yapması bu köprünün kurallarını izlediği içindir; insan gibi deneyim yaşadığını tek başına göstermez.
Üzerinde sekiz, dört, iki ve bir yazan dört kart koy. Dört ile biri açık bırakınca toplam beştir; bunu 0101 olarak gösterebilirsin. Sekizi de açarsan 1101 olur ve toplam on üçtür. Bu küçük düzen ikili basamakların değerini görünür kılar. Dört kartla sıfırdan on beşe kadar değerler temsil edilebilir. Daha büyük değer için başka bir basamak gerekir; tek bir kartın anlamını keyfî değiştirerek ortak kuralı bozmazsın.
Şimdi aynı dört kartın açık durumlarını dört oyun kapısının kilidi olarak yorumla. 0101 bu kez bir sayıdan çok hangi kapıların açık olduğunu anlatabilir. Fiziksel durum değişmedi, okuma kuralı değişti. Bilgisayardaki veri için de temsil ve yorum birlikte önemlidir. Sayılar, harfler ve resimler farklı düzenlerle saklanır. Hızlı işlem yapan devrenin insan gibi düşünüp düşünmediği ise ikili gösterimden ayrı bir sorudur; bitleri kullanmak tek başına yaşantı veya bilinç göstermez.
Dört renk için iki bitlik bir sözlük kur: 00 beyaz, 01 kırmızı, 10 mavi, 11 siyah olsun. Bir kareli resmi bu kodlarla arkadaşına gönder. Renk sözlüğünü vermediğinde aynı işaretlerden farklı resim oluşturabilir. Bu deneme, kodlanmış veriyle onu yorumlama kuralının birlikte çalıştığını gösterir. Gerçek resim dosyalarında çok daha ayrıntılı düzenler vardır; bu küçük model yalnız temsil fikrini görünür kılar.
KEŞFE DEVAM
Bilgisayarın içi sayılarla dolu görünür. O sayıların altındaki kararlar ise çoğu zaman doğru ya da yanlıştır. George Boole, bu kararları hesap gibi yazmanın yolunu açtı.
Yazıyı okuBir dizi rakamı kopyalarken tek sayı yanlış yazılmış olabilir. Basit bir kontrol toplamı, bazı değişiklikleri fark etmeye yardımcı olur.
Yazıyı okuEkran görüntüsü bir anın kopyasıdır. Gösterdiği şeyin tamamı, zamanı ve kesilmemiş hâli olmak zorunda değildir.
Yazıyı oku