Akıllı oyuncaklar ve mikrofonlar: dinleyen kutucu
Seninle konuşan, sorularına cevap veren oyuncaklar çok eğlenceli olabilir. Ama bu oyuncakların içinde çoğu zaman bir mikrofon ve internet bağlantısı vardır.
Yazıyı oku
Okul gezisi fotoğrafı
Zeynep, sınıf gezisinde çektiği bir fotoğrafı arkadaşlarına göstermek istedi. Fotoğrafta müze kapısı, sınıf arkadaşları ve çantasının adı görünüyordu. Öğretmeni, bazı fotoğraf dosyalarının çekildiği zaman veya cihaz türü gibi ek bilgiler taşıyabileceğini anlattı. Bu bilgiler fotoğrafın üzerinde yazı gibi görünmeyebilir. Paylaşım kararı verirken hem görünen sahneye hem de dosyaya eşlik eden bilgilere bakmak gerekir.
Metaveri ne işe yarar?
Metaveri, bir dosya hakkında dosyanın kendisinden ayrı açıklayıcı bilgidir. Fotoğrafın çekim tarihi, kullanılan kamera ayarları veya dosyanın yönü bu tür bilgilere örnek olabilir. Her fotoğrafta aynı bilgiler bulunmaz; bazı paylaşım yerleri bunları kaldırabilir veya değiştirebilir. Bu nedenle bir dosyanın içeriğini görmeden, bütün kopyalarında ne bulunduğunu kesin varsaymak doğru olmaz.
Görünen ayrıntılar da ipucu verir
Metaveri olmasa bile fotoğrafın içindeki tabela, okul logosu, sokak adı ya da isim etiketi nerede olduğunuzu gösterebilir. Arka plandaki başka bir öğrencinin yüzü de izinsiz paylaşılmış olabilir. Bu nedenle paylaşmadan önce yalnızca kendi yüzüne değil, kadrajdaki diğer ayrıntılara da dikkat et. Bir fotoğrafı kırpmak bazı bilgileri görünümden çıkarabilir, fakat kaynak dosyanın özelliklerini her zaman değiştirmez.
Paylaşım önce düşünülür
Bir fotoğrafı bir gruba göndermek, onun daha geniş çevreye ulaşmayacağı garantisini vermez. Alıcılar kopyalayabilir veya yeniden iletebilir. Bu, kimseye fotoğraf paylaşmamak gerektiği anlamına gelmez; neyi, kiminle ve hangi amaçla paylaştığını düşünmek gerekir. Bir başkasının bulunduğu görüntüyü paylaşmadan önce o kişinin veya sorumlu yetişkinin görüşünü almak saygılı bir davranıştır.
Yanılgı: dosyada ne varsa ekranda görünür
Fotoğrafı açınca yalnızca resim alanı görülür; dosyadaki ek bilgiler görünmeyebilir. Tersine, bazı bilgiler görüntüye gömülü olabilir ve kırpma onları silmez. Hangi bilgiler kaldığını kontrol etmek için kullanılan araç değişebilir. Okul çalışmasında öğretmen veya aileden yardım isteyebilir, bilmediğin bir çevrimiçi siteye fotoğraf yüklemek zorunda olmadığını hatırlayabilirsin.
Kâğıtta mini deneme
Bir gezi fotoğrafı hayal et ve çevresinde görünen beş ipucu yaz: tabela, forma, saat panosu gibi. Sonra fotoğrafın dosya zarfına eklenmiş olabilecek iki bilgi düşün: tarih ve cihaz türü gibi. Arkadaşın hangi ipuçlarının görünür, hangilerinin dosya açıklaması olduğunu ayırsın. Gerçek fotoğraf veya çevrimiçi araç kullanmadan da görünür bilgi ile metaveri farkını tartışabilirsin.
Göndermeden önce sor
Fotoğrafta tanınabilir biri var mı? Yer veya zaman hakkında gereğinden fazla ipucu veriyor mu? Alıcı bu görüntüyü ne için kullanacak? Bu sorular düşünerek paylaşmaya yardım eder. Rahatsız olduğun bir fotoğraf dolaşıma girdiyse güvendiğin bir yetişkine anlat. Bir sonraki paylaşımında hangi ayrıntıyı kontrol edeceksin?