George Boole: doğru ve yanlış nasıl hesap olur?
Bilgisayarın içi sayılarla dolu görünür. O sayıların altındaki kararlar ise çoğu zaman doğru ya da yanlıştır. George Boole, bu kararları hesap gibi yazmanın yolunu açtı.
Yazıyı okuBir pasta grafiği bazen tam yanlış seçimdir. Doğru grafiği bulmak, veriyi doğru anlatmaktır.

Sınıfta on kişinin sevdiği mevsimleri topladın. Başka bir defterde ise bir hafta boyunca günlük sıcaklıklar var. İkisi de sayı içerir, ama aynı soruyu anlatmaz. İlkinde kategorileri karşılaştırmak, ikincide zaman boyunca değişimi izlemek isteyebilirsin. Grafik türünü seçmeden önce “Okuyan kişi hangi ilişkiyi görsün?” diye sormak gerekir. Güzel şekli önce seçip veriyi içine zorlamak, asıl mesajı gizleyebilir.
Bir grafik veriyi kısaltır ve bazı ilişkileri görünür kılar. Bu yüzden hangi ayrıntıları koruduğunu düşünmek önemlidir. Başlık yalnız “Grafik” derse okuyucu amacı tahmin etmek zorunda kalır. “Sınıfın en çok seçtiği mevsimler” daha açık bir başlangıçtır. Kategori adları, birimler ve sayıların hangi gruba ait olduğu da grafiğin parçasıdır. Renkli çubuklar tek başına sayıların nereden geldiğini söylemez.
Pasta grafiği, bir bütünün farklı parçalarının payını gösterebilir. Her öğrencinin yalnız bir mevsim seçtiği örnekte yanıtlar aynı toplamın parçalarıdır. Dilimlerin hepsi birlikte bütünü oluşturmalıdır. Bir kişi birden fazla seçeneği işaretleyebiliyorsa sonuçları aynı pastaya doğrudan yerleştirmek yanıltıcı olabilir. Önce sorunun nasıl sorulduğunu ve payların hangi toplamdan hesaplandığını anlamak gerekir. Grafik seçimi veri toplama yöntemiyle bağlantılıdır.
Çok sayıda küçük dilim veya birbirine yakın oranlar, karşılaştırmayı güçleştirebilir. Bunun için kesin bir “beş kategori sınırı” gibi evrensel kural düşünmek gerekmez; okunabilirlik koşullara bağlıdır. İki kategori arasında küçük farkı göstermek istiyorsan çubuk grafiği daha açık olabilir. Pasta, bütündeki payı sezdirir; hangi değerin ne kadar büyük olduğunu karşılaştırma görevi için farklı şekiller daha elverişli olabilir. Aynı veri farklı sorulara farklı grafiklerle yanıt verir.
Kategorilerin sayısını çubuk veya sütunlarla gösterebilirsin. Yatay çubuklar uzun kategori adlarına alan bırakabilir; dikey sütunlar da uygun bir düzen içinde kullanılabilir. Çubuk uzunluğu değeri anlattığı için ortak başlangıç önemlidir. Sayı eksenini sıfırdan başlatmamak küçük farkları olduğundan büyük gösterebilir. Grafikteki ölçeğin birer birer mi, beşer beşer mi arttığını kontrol etmek, şeklin etkisini sayıyla karşılaştırmana yardım eder.
Zaman verisi yalnız dikey sütunla gösterilmek zorunda değildir. Ay başına okunan kitap sayısı gibi her dönemin toplamını ayrı vurgulamak istiyorsan sütunlar uygun olabilir. Günlük sıcaklık eğilimini göstermek istediğinde ise çizgi düşünülür. Seçim yalnız zamanın varlığına bağlı değildir; okurun hangi karşılaştırmayı yapacağına bağlıdır. Kategoriler ile ardışık zaman noktalarının nasıl ilişkili olduğunu açık tutmak, grafik üzerinde anlamsız bağlantılar kurmayı önler.
Çizgi grafiğinde zaman sırasındaki noktalar birleştirilerek eğilim gösterilebilir. Sıcaklığın yükselip sonra düşmesi böylece görünür olur. Zaman aralıkları eşit değilse yatay yerleşimde bu farkı düşünmek gerekir. Eksik ölçümü sıfır olarak çizmek, olmayan bir düşüş oluşturabilir. Ölçüm yapılmayan günü boş bırakıp açıklamak daha doğru olabilir. Çizgi, veride bulunmayan kesinlik veya düzen hissi yaratmamalıdır; açıklamalar okuyucuya sınırı gösterir.
Kişisel bilgi toplamadan beş hayalî mevsim yanıtı yaz. Bir pasta ve bir çubuk grafiği çiz; ikisinin başlığını ve sayıları ekle. “En çok hangisi seçildi?” ile “Yaz toplamın ne kadarını oluşturdu?” sorularını ayrı cevapla. Hangi grafikte hangi sorunun daha kolay olduğunu karşılaştır. Sonra bir haftalık uydurma sıcaklık dizisini çizgiyle göster. Grafik öğrenmenin amacı bütün sayıları tek şekle koymak değil, okuyucunun doğru soruyu daha kolay görmesini sağlamaktır.
KEŞFE DEVAM
Bilgisayarın içi sayılarla dolu görünür. O sayıların altındaki kararlar ise çoğu zaman doğru ya da yanlıştır. George Boole, bu kararları hesap gibi yazmanın yolunu açtı.
Yazıyı okuBir dizi rakamı kopyalarken tek sayı yanlış yazılmış olabilir. Basit bir kontrol toplamı, bazı değişiklikleri fark etmeye yardımcı olur.
Yazıyı okuEkran görüntüsü bir anın kopyasıdır. Gösterdiği şeyin tamamı, zamanı ve kesilmemiş hâli olmak zorunda değildir.
Yazıyı oku