Fei-Fei Li: bilgisayar görmeyi örnekle öğrendi
Bir makineye “kedi” demeyi öğretmek için önce birçok kedi örneği gerekir. Fei-Fei Li, bu örnekleri büyük ve düzenli bir veri kümesinde toplayan çalışmanın öncülerindendir.
Yazıyı okuİnternette başka dilde bir sayfa çevirince bazen gülünç sonuçlar çıkardı. Bugün çeviri çok daha akıcı. Bu değişim nasıl oldu?

Bir cümledeki her kelimeyi sözlükten bulup yan yana koyduğunda iyi bir çeviri elde edeceğini düşünebilirsin. Fakat diller, aynı parçaları aynı sırada dizen oyuncak kutuları değildir. Bir dilde fiil cümlenin sonunda bulunabilir, başka bir dilde daha önce gelebilir. Deyimler de bu işi karıştırır. Kelimelerin ayrı ayrı anlamını bilmek, cümlede birlikte ne anlattıklarını anlamaya her zaman yetmez.
Kural tabanlı çeviri sistemleri, sözlükler ve dil bilgisi kurallarıyla bu problemi çözmeye çalıştı. Bir kelimenin karşılığını seçmek ve cümlenin yapısını değiştirmek için insanlar kurallar hazırlıyordu. Bu yaklaşım, belirli alanlarda yararlı olabilir; ancak dildeki bütün farklılıkları tek tek yazmak zordur. Yeni bir deyim, beklenmedik bir kelime kullanımı veya eksik bağlam, özenle hazırlanmış kuralları bile zorlayabilir.
İstatistiksel makine çevirisinde, iki dilde birbirine karşılık gelen çok sayıda metindeki örüntülerden yararlanılır. Sistem, bir ifade için hangi karşılığın daha olası olduğunu hesaplar. Bu, bütün bir dili bir kişinin kurallarına sığdırmaya çalışmaktan farklı bir yoldur. Yine de örneklerin konusu ve kalitesi önemlidir. Sürekli teknik belgeler gören bir yaklaşımın, bir şiirin ince anlamlarını aynı başarıyla aktaracağı garanti değildir.
Sinir ağları kullanan çeviri yöntemleri, cümleleri sayısal temsiller üzerinden işleyerek yeni çeviriler üretir. Bu yöntemler Transformer’dan önce de vardı; Google’ın 2016 tarihli sinir ağı çeviri çalışması buna bir örnektir. 2017’de tanıtılan Transformer mimarisi ise dikkat mekanizmalarıyla kelimeler arasındaki bağlantıları işlemenin önemli bir yolunu gösterdi. Çevirideki ilerleme, tek bir günde keşfedilen sihirli düğmeden değil, birbiri üzerine eklenen araştırmalardan oluşur.
İngilizcedeki bank kelimesi, bağlama göre bir finans kurumunu veya nehir kıyısını anlatabilir. Türkçedeki banka sözcüğünün iki anlamı birden taşıdığını sanmak yanlış olur. Çeviri sistemi İngilizce bir cümlede para yatırılmasından söz edildiğini görürse başka, nehir boyunca yürünmesinden söz edildiğini görürse başka bir karşılık seçmelidir. Bağlam, kelimenin çevresindeki süs değildir; doğru anlamı seçmede işin merkezinde bulunur.
Akıcı görünen bir çeviri de yanlış olabilir. Mesela bir tarifte yapılmaması gereken bir işlem, olumsuzluk kaybolduğu için yapılması gereken işleme dönüşebilir. Cümle düzgün duyulur ama anlam değişmiştir. Bu yüzden kontrol ederken yalnızca Türkçesi güzel mi diye sormak yetmez. Kim ne yapıyor, sayılar ve ölçüler korunmuş mu, olumsuzluklar yerinde mi? Bu sorular, çeviriyi daha dikkatli okumaya yardım eder.
Güvenli bir keşif için kişisel bilgi içermeyen, kısa bir örnek seç. Aynı kelimeyi farklı bağlamlarda kullanan iki cümle hazırlayabilir ve bildiğin bir dili bilen öğretmeninle karşılıklarını tartışabilirsin. Sonucun değişip değişmediğini incelemek, sistemin bağlamdan nasıl yararlandığını düşündürür. Bir çeviriyi yeniden ilk dile çevirmek de bazı sorunları görünür kılabilir; fakat geri çevirinin düzgün olması doğruluğu tek başına kanıtlamaz.
Makine çevirisi, bir metnin genel fikrine yaklaşmak için yararlı bir yardımcıdır. Önemli belgelerde ve uzmanlık gerektiren metinlerde insan kontrolü önemini korur. Bir atasözünü çevirmek ise bazen sözcükleri korumaktan çok, anlatılan düşünceyi hedef dilde anlaşılır kılmayı gerektirir. Çevirinin büyüleyici yanı da burada saklıdır: İki dil arasında yalnızca kelimeler değil, insanların dünyayı anlatma biçimleri de taşınır.
KEŞFE DEVAM
Bir makineye “kedi” demeyi öğretmek için önce birçok kedi örneği gerekir. Fei-Fei Li, bu örnekleri büyük ve düzenli bir veri kümesinde toplayan çalışmanın öncülerindendir.
Yazıyı okuBir yapay zekâ aracı hızlı ve düzgün görünen cevaplar verebilir. Yine de cevabı kullanmadan önce birkaç küçük kontrol yapmak iyi bir alışkanlıktır.
Yazıyı okuTelefonun sesli komutunu anlıyor, video sitesi sana tam seveceğin videolar öneriyor. Peki bunu nasıl yapıyor? Cevap: yapay zekâ.
Yazıyı oku