Oyundaki kırmızı daire tehlikeyi, yeşil daire güvenli yolu gösteriyor olabilir. Ama herkes renkleri aynı şekilde ayırt etmeyebilir; işaretleri başka yollarla da anlatmak gerekir.
Renk kodlarını şekil, desen ya da simgeyle de desteklemek erişimi artırır. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
İki düğme aynı görünürse
Sınıfın hazırladığı oyunda bir düğme kırmızı, diğeri yeşil. Tasarımcı biri dur, diğeri devam et demek istiyor. Fakat düğmelerde hiçbir yazı veya şekil farkı bulunmuyor. Renkleri ayıramayan ya da ekranı güneşte kullanan oyuncu ne yapacak? Önemli bilginin tek bir görsel özelliğe bağlı kalması oyunun anlaşılmasını zorlaştırabilir. Renge eşlik eden bir işaret, farklı koşullarda da karar verebilmeye yardım eder.
Renk, bir nesnenin durumunu hızlıca anlatabilir. Ancak ekran parlaklığı, renk algısı veya siyah beyaz çıktı renk farkını görünmez kılabilir. Aynı bilgiyi şekil, desen, simge veya kısa yazıyla da vermek, daha fazla kişinin oyunu anlayabilmesine yardım eder. Oyuncunun kararını veren ipucu farklı koşullarda da bulunabilmelidir.
Renk seçimini tamamen bırakmak gerekmez; renk oyunun havasını ve bilgiyi destekleyebilir. Sorun, önemli bir kararın yalnızca o renge bağlı olmasıdır. Örneğin doğru seçeneği yeşil, yanlışı kırmızı yapmak yerine doğruya onay işareti ve yanlış seçeneğe farklı bir simge ekleyebilirsin. Destekleyici işaret, renk bulunmasa da anlamı görünür tutar.
Renk algısı herkes için aynı değildir; tek bir örnek görüntü bütün deneyimleri temsil etmez. Bir oyunun renklerini rastgele değiştirmek yerine hangi bilginin yalnızca renkten geldiğini bulmak daha açıklayıcıdır. Doğru kapı, zarar veren alan veya seçili düğme gibi durumları listeleyebilirsin. Sonra her biri için ikinci bir işaret seçersin. Amaç renkleri yok etmek değil, gerekli anlamın başka bir yolla da bulunmasını sağlamaktır.
Simge, biçim ve metnin ayrı katkıları
Tehlike alanı kırmızıysa içine ünlem işareti koyabilir veya kenarını zikzaklı çizebilirsin. Güvenli alanı yeşil yapmak yerine kalkan simgesiyle de anlatabilirsin. Böylece oyuncu yalnızca renk tonunu okumaz. Simgelerin açık ve birbirinden farklı olması da önemlidir. İşaretlerin neyi anlattığını yeni oyuncuyla sınamak bu seçimi güçlendirir.
Bir tehlike alanına ünlem koymak, renk görülmeden de dikkat işareti sağlayabilir. Fakat her simge kendiliğinden anlaşılır değildir. Hayalî bir ejderha simgesi güvenli anlamına gelsin dersen yeni oyuncu bunu öğrenmek zorundadır. Tanıdık işaretler, kısa açıklama veya oyun içinde açık bir örnek yardımcı olabilir. Simgenin anlamını sen bildiğin için bütün oyuncuların da bildiğini varsaymak, tasarımcının sık karşılaşabileceği bir yanılgıdır.
Biçim kullanırken düğmelerin farklı olduğu görünebilir; yine de hangisinin hangi eylem olduğu belirtilmelidir. Üçgen ve daire iki seçeneği ayırır, ama dur ile devam et anlamını tek başına kesin söylemeyebilir. Kısa yazı, simgenin anlamını destekleyebilir. Bu işaretleri gereksiz sayıda çoğaltmak da ekranı kalabalıklaştırabilir. Her özellik, bir sonraki karar için gerekli bilgiye katkı verdiğinde yararlıdır.
Desen özellikle büyük alanlarda yardımcı olabilir. Güvenli bölge düz, dikkat bölgesi çizgili gösterilebilir. Ancak çok ince çizgiler küçük ekranda kaybolursa desenin desteği azalır. Sadece yakınlaştırılmış taslağı incelemek yetmez; oyuncunun göreceği boyutta kontrol etmek gerekir. Küçük bir simgenin ayrıntısını artırmak, onu daha anlaşılır yapmakla aynı şey değildir. Bazı durumlarda sade şekil, ayrıntılı çizimden daha kolay seçilir.
Görünür olmak ile anlamlı olmak
Bir simge arka planına çok benzer renkteyse seçilmesi zorlaşır. Açık ve koyu alanlar arasında yeterli fark bulunması, küçük ekranda okumayı kolaylaştırır. Renk körlüğü çeşitleri farklı olabileceği için tek bir renk eşleşmesine güvenmek yerine simge, biçim ve metni birlikte düşünmek sağlam bir yaklaşımdır.
Açık zemindeki soluk sarı ünlem, anlamı tanıdık olsa da görünmeyebilir. Bu nedenle simgenin seçilmesi ile ne demek olduğunun bilinmesi ayrı sorulardır. İlkinde boyut, aralık ve açık-koyu farkına bakarsın; ikincisinde kullanılan işaret ve açıklamaya bakarsın. Bir sorunu yanlış adlandırırsan çözüm de yanlış olabilir. Daha büyük bir simge, belirsiz anlamı kendiliğinden düzeltmez; açık bir etiket de görünmez işareti her durumda kurtarmaz.
Yazı ve arka planın yeterince ayrılması özellikle küçük ekranda önemlidir. Renkleri farklı adlandırabilmen, onların parlaklık farkının yeterli olduğu anlamına gelmez. Kırmızı ile yeşil de bazı koşullarda benzer görünebilir. Bu yüzden bir örneği gri tonlarda incelemek belli sorunları gösterebilir. Ancak böyle bir deneme, bütün renk algısı farklılıklarını kesin taklit etmez. Asıl kontrol, gerekli bilginin renkten bağımsız hangi işaretle taşındığıdır.
Oyuncunun seçtiği düğmeyi göstermek için yalnızca tonunu biraz değiştirmek zayıf olabilir. Çevresinde belirgin çerçeve veya seçili yazısı kullanmak daha açık bir işaret sunabilir. Durumların farkı küçük ekran ve düşük parlaklıkta da görünmeli. Fareyle üzerine gelince gösterilen yardım, dokunmatik cihazda aynı biçimde bulunmayabilir. İpucu tasarlarken yalnızca rengi değil, kullanıcının o işarete hangi etkileşimle ulaşabildiğini de düşünürsün.
Aynı işaret farklı sahnelerde aynı konuşsun
Bir sahnede kalkan güvenli, başka sahnede yasak anlamına gelirse oyuncu önceki öğrenmesini kullanamaz. Renk dışında işaret eklemek tek başına yetmez; işaretlerin anlamı tutarlı olmalıdır. Üç temel durum için küçük bir sözlük hazırlayabilirsin: tehlike, tamamlandı ve seçili. Her durumun simgesini, yazısını ve varsa rengini belirle. Daha sonra yeni sayfa eklediğinde aynı anlam için aynı düzeni kullanırsın.
Bu sözlük bütün nesneleri aynı çizmek anlamına gelmez. Karakterin dünyasına uygun resimler değişebilir, ama oyuncunun karar verdiği işaret aynı mantığı izleyebilir. Bir görev tamamlandığında onay simgesi kullanılıyorsa başka görevde de aynı işaret bulunabilir. Bir kutunun rengi dekoratif, başka kutunun rengi durum belirtiyor olabilir. Bu ikisini ayırmak, ekranın havasını kurarken bilgiye yanlış anlam yüklemeyi azaltır.
Bir oyunda ses de ek ipucu olabilir; fakat onu yeni tek şart yapma. Ses kapalı olduğunda veya oyuncu duymadığında bilgi yine bulunmalıdır. Renk yerine yalnızca zil koymak, eksikliği başka kanala taşır. Görsel işaret, yazı ve uygun diğer geri bildirimler birlikte kullanılabilir. Her bilgiye bütün kanalları eklemek gerekmese de önemli kararın tek bir duyusal farktan anlaşılması beklenmemelidir. Kullanım koşullarını düşünmek bu seçimi yönlendirir.
Renkleri kapatıp kartların görevini bul
Kâğıda bir kırmızı ve bir yeşil daire çiz, ama renklerini kullanmadan farklarını anlatmayı dene. Birine üçgen deseni, diğerine yatay çizgiler ekle; ayrıca birine 'uyarı' simgesi koy. Arkadaşın gözlerini kısarak veya sayfayı gri tonlu düşünerek işaretleri hâlâ ayırabiliyor mu kontrol et.
Üç kart hazırla: dur, devam et ve dikkat et. Her karta farklı renk ver, sonra renkleri kapatıp şekil ve simgelerle ayır. Kartları karıştırıp arkadaşından anlamlarını bulmasını iste. Renk olmadan karışıklık yaşanırsa, simgeleri daha belirgin hâle getir. Doğru kartı seçmesini isteyerek sadece farkın değil anlamın da bulunduğunu kontrol et.
Bir oyun işareti hem renk hem biçim hem de anlamla desteklendiğinde öğrenmesi kolaylaşır. Bunu denemek, farklı ihtiyaçları olan oyuncuları düşünmenin bir parçasıdır. Tasarımı arkadaşlarına gösterip hangi işareti önce fark ettiklerini sorabilirsin; gerçek kullanıcıların geri bildirimi anlaşılmayan yerleri ortaya çıkarır. Sence sınıfınızın ortak oyununda hangi önemli bilgi renk dışında hangi işaretle de gösterilmelidir?
Kart denemesinde arkadaşından sadece iki kartın farklı olduğunu söylemesini değil, her kartın hangi işi başlatacağını anlatmasını iste. Böylece ayrılabilirlik ile anlamı birlikte kontrol edersin. Bir kart diğerinden farklı görünürken ikisinin anlamı da belirsiz kalabilir. Deneme sonrası önce nerede karıştığını not et, sonra tek işareti değiştir. Aynı görevde daha anlaşılır olmuşsa hangi değişikliğin yararlı olduğunu gösterebilirsin.
Son sürümü yeni bir arkadaşına açıklama yapmadan göster. Oyunu zaten bilen kişi doğru düğmeyi hatırladığı için tasarımdaki eksikliği fark etmeyebilir. İlk karşılaşmada verilen cevap, görünür işaret hakkında daha iyi ipucu sağlar. Renkli ve renk olmadan hazırlanmış taslakları karşılaştırırken hedef aynıdır: oyuncu temel kararı bulabiliyor mu? Erişilebilir tasarım, ek işaretleri saymaktan çok gerekli anlamı farklı koşullarda anlaşılır tutmaya çalışır.