Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Tabloda formül kopyalarken hücre adresleri

Bir formülü aşağı kopyaladığında hücre adresleri de değişebilir. Göreli ve mutlak başvurular bu davranışı kontrol eder.

Formül oku satır boyunca kayarken küçük sabitleme pimi oran hücresini yerinde tutuyor.
Göreli adres kopyalanınca hareket eder; mutlak başvuru sabit kalır. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Sınıf kermesi hesabı

Efe, sınıf kermesinde satılan limonata bardaklarını tabloya yazdı. B sütununda bardak sayısı, C sütununda bardak başına fiyat vardı. Toplamı bulmak için ilk satıra miktar ile fiyatı çarptı, sonra formülü aşağı kopyaladı. Her satırda adresler değişince doğru sonuçlar çıktı. Ancak bütün satırlarda ortak bir indirim oranını kullanmak istediğinde aynı hücrenin sabit kalması gerekti.

Limonatanın dışında üç farklı ürün satıldığını düşün. Her ürünün adedi farklı olduğu için tek bir sonucu bütün satırlara yapıştırmak işe yaramaz. Kopyalanan şey sonuç sayısı değil, hesabın tarifidir. Tablo programı bu tarifin hangi hücrelere bakacağını kopyalama yönüne göre değiştirebilir. Bu özellik çok sayıda hesapta zaman kazandırır; doğru çalışması için adreslerin rollerini düşünmek gerekir.

Hücre adresindeki harf sütunu, sayı satırı anlatır. B2 adresi, B sütunuyla ikinci satırın kesiştiği yerdir. Bir formülün içinde B2 yazdığında o hücrenin değerini kullanırsın; hücrenin adı ürünün kendisini anlatmaz. Tabloyu planlarken sütun başlıklarının açık olması bu nedenle önemlidir. “Miktar” ve “Birim fiyat” etiketleri, adresin arkasındaki anlamı göz önünde tutar.

Göreli başvuru hareket eder

Formüldeki hücre adresi kopyalama yönüne göre değişiyorsa buna göreli başvuru denir. Örneğin D2 hücresine =B2*C2 yazdığında miktar ile fiyat çarpılır. Bir satır aşağı kopyalanınca formül =B3*C3 olur. Böylece her ürünün kendi miktarı ve fiyatı kullanılır. Bu davranış tekrar eden hesapları hızlıca kurmaya yarar; satırı elle değiştirmene gerek kalmaz.

D2'deki formülü D3'e kopyalamayı, bir tarif kartını masada bir kare aşağı kaydırmaya benzetebilirsin. Formülün iki sütun solundaki miktar hücresi artık B3 olur. Programın kopyalama davranışı, bu göreli uzaklığı korur. Adresin değişmesi hatanın işareti değildir; her satırın kendi verisini kullanabilmesinin yoludur. Sabit değer gerekmedikçe bu hareket, tekrar eden hesapların beklenen özelliğidir.

Kopyayı iki satır aşağı taşısaydın B2 yerine B4 kullanılması beklenirdi. Sağa doğru kopyalamada sütun harfleri de değişebilir. Bu yüzden yalnızca aşağı kopyalamayı ezberlemek yerine başlangıç ve hedef hücre arasındaki hareketi izlemek yararlıdır. Formülü başka yere yapıştırmadan önce hangi adresin nereye dönüşeceğini kâğıtta tahmin edebilir, ardından programdaki formülle karşılaştırabilirsin. Böylece kuralın yönle ilişkisi anlaşılır.

Mutlak başvuru sabit kalır

Tabloda bütün satırlarda kullanılacak ortak bir değer bulunabilir. Örneğin F1 hücresindeki indirim oranına her ürün için başvurmak isteyebilirsin. Formülü kopyalarken bu adresin değişmesini istemezsin. Mutlak başvuru, satır ve sütun adresini sabitler; pek çok tablo uygulamasında $F$1 biçiminde yazılır. Böylece B2 gibi göreli adresler kopyalandığında ilerlerken $F$1 aynı kalır. Hangi değerin ortak olduğunu önce düşünmek doğru formülü seçmeni kolaylaştırır.

F1'e yüzde 10 indirim yazdığını varsay. Her satırın indirimli tutarı için =B2*C2*(1-$F$1) gibi bir formül düşünülebilir. Yüzde 10, hesapta 0,10 değerine karşılık gelir; yüzde biçimi bunu ekranda farklı gösterir. Yıldız çarpmayı, parantez ise önce hangi bölümün hesaplanacağını anlatır. İndirim oranının adresi sabitken ürünün adedi ve birim fiyatı satırla birlikte ilerler.

Buradaki dolar işareti para birimini değiştirmez ve hücreyi düzenlemeye karşı kilitlemez. Yalnızca kopyalanan formüldeki başvurunun hangi kısmının hareket edeceğini belirler. F1'in değerini daha sonra yüzde 15 yaparsan bu hücreye bakan formüllerin sonuçları güncellenebilir. Sabit tutulan şey içerikteki sayı değil, başvurulan adrestir. Adres sabitlemeyle hücre korumasını ayırmak, tablodaki iki farklı özelliği birbirine karıştırmanı önler.

Karışık başvuru da olabilir

Bazen sütun sabit, satır değişken tutulur veya bunun tersi yapılır. Bu tür karışık başvurular bir tablo alanında formülleri farklı yönlere kopyalarken işe yarayabilir. Ancak önce hangi hücrelerin her satırda değişmesi, hangilerinin ortak kalması gerektiğini açıkça belirlemek gerekir. Formülü yazmadan önce küçük bir örneği elle hesaplamak, yanlış adresi fark etmeyi kolaylaştırır.

Bir çarpım tablosu kurarken satır başlıkları A sütununda, sütun başlıkları ilk satırda olabilir. İçteki bir hücre, soldaki satır başlığıyla üstteki sütun başlığını çarpar. = $A2*B$1 ifadesindeki boşluğu kaldırarak yazılan formülde A sütunu ve birinci satır sabittir. Formül sağa ve aşağı kopyalandığında iki farklı yönde doğru başlıkları takip edebilmesi için karışık başvuru kullanılır.

$A2 iki parça taşır: sütun sabit kalır, satır hareket edebilir. B$1'de ise satır sabit kalır, sütun hareket edebilir. İkisini aynı şey saymak, tabloyu bir yönde doğru diğer yönde yanlış çalıştırabilir. Küçük bir ikiye iki alan çizip formülü dört kutuya dağıtmayı dene. Her kutuda soldaki ve üstteki başlıkların gerçekten seçilip seçilmediğini izlemek, işaretleri ezberlemekten daha açıklayıcıdır.

Yanılgı: tüm adresler sabitlenmeli

Her adresi sabit yapmak formülün kopyalanınca farklı satırlara uyum sağlamasını engelleyebilir. Tersine, ortak değerin adresi göreli bırakılırsa aşağı indikçe yanlış hücre seçilebilir. İyi formül, her bölümün rolüne göre başvuru türü kullanır. Sonuç beklenmedikse yalnızca sayıya bakma; formülün hangi hücreleri işaret ettiğini de kontrol et.

B2'yi $B$2 yaparak her adresi sabitlersen aşağıdaki ürünlerde de ilk ürünün miktarı kullanılabilir. Sonuçların hepsi aynı görünüyorsa bunun bir nedeni bu olabilir. Tersine F1'i serbest bırakırsan bir alt satır F2'ye bakabilir; F2 boşsa beklemediğin sonuç oluşur. Bir yanlışlıkta bütün formülü silmeden önce adreslere bakmak, küçük ama etkili bir düzeltmeye ulaşmanı sağlayabilir.

Hücrelerdeki değerler birbirine yakınsa yanlış formül hemen fark edilmeyebilir. İlk iki ürüne farklı ve kolay hesaplanabilir miktarlar seçerek deneme yapabilirsin. Örneğin iki ürün ve beş ürün aynı birim fiyattaysa tutarlar farklı olmalıdır. Deneme verisinin bilinçli seçilmesi, başvuru hatasının görünmesini kolaylaştırır. Rastgele sayılarla dolu büyük bir tabloda aynı hata gözden kaçabilir.

Kâğıtta mini deneme

Kâğıda üç satırlı bir alışveriş tablosu çiz: ürün, adet, birim fiyat ve toplam. İlk satırın toplam formülünü kelimelerle yaz: bu satırdaki adet çarpı bu satırdaki fiyat. Ardından her satırda değişmesi gereken adresleri ve ortak kalması gereken hayali indirim hücresini işaretle. Bir arkadaşın formülü alta kopyalayınca hangi parçanın hareket edeceğini anlatsın.

Kâğıttaki üç ürüne limonata, sandviç ve rozet gibi hayalî adlar ver. Adetleri ve fiyatları farklı olsun. Ortak indirim oranını ayrı bir kutuda göster; her satırdan bu kutuya ok çiz. Ürün verilerine bakan oklar her satırda farklı kutuya giderken indirim oku aynı kutuda kalır. Çizim, hücre adreslerini görmeden önce değişken ve ortak bilginin ayrımını kurar.

Arkadaşın bir satırı kopyalarken “Bu satırın adedi” desin; sen de ilgili kutuyu işaret et. Ardından “Ortak indirim” dediğinde aynı kutuda kal. Bu iki hareket aynı formülün içinde birlikte bulunabilir. Tablo yazılımına geçince sözcüklerle kurduğun bu ilişkiyi adreslere çevirirsin. Formülleri okumak, yalnızca işaret dizisini çözmek değil, hesabın hangi bilgilerle ilişkili olduğunu anlamaktır.

Sonucu kontrol et

Bir formülü tabloya ekledikten sonra birkaç satırın hesabını elle kontrol et. Toplamlar mantıklı mı? Ortak oran her satırda aynı mı? Formül kopyalanırken adresler beklediğin gibi değişmiş mi? Bu kontrol, tablonun yalnızca hızlı değil, güvenilir olmasına da yardım eder. Bir sonraki tablonda hangi değeri sabit tutman gerekebilir?

Kontrol için ilk, ortadaki ve son satıra bakmak iyi bir başlangıç olabilir. Yüzlerce satırın ilk ikisi doğruyken sonraki bir kısmı yanlış kopyalanmış olabilir. Ayrıca toplam tutarın makul büyüklükte olup olmadığını düşün. Adetlerin hepsi iki katına çıktığında indirimli toplam da aynı koşullarda iki katına çıkmalı mı? Böyle ilişkiler, yalnızca tek sayıyı kontrol etmekten daha geniş bir gözlem sunar.

Formüldeki başvurunun hareketiyle satır ekleme veya hücre taşıma gibi işlemlerin davranışını aynı kural sanma. Burada incelediğimiz durum formül kopyalamadır. Başka düzenlemelerde program adresleri farklı biçimde güncelleyebilir. Bu yüzden büyük bir tabloyu değiştirirken önce küçük bir kopyada denemek ve sonucu kontrol etmek yararlıdır. Bir özelliğin hangi işlem sırasında geçerli olduğunu bilmek, ezberin sınırını gösterir.

İndirim hücresinin yanında “Bütün ürünlerde kullanılan oran” yazmak, tabloyu daha sonra açan kişinin tasarımını anlamasını sağlar. Hücreyi renkle ayırabilirsin ama rengi tek açıklama olarak bırakma. Başlığın ve birimin açık olması önemlidir. İyi bir tablo, sadece hesabı kuran öğrenci için değil, onu kontrol eden arkadaşı için de okunabilir olmalıdır; ortak değerin neden ayrı tutulduğu görülebilmelidir.

Son denemede indirim oranını değiştirip ürün miktarlarını aynı bırak. Beklediğin hücreler güncelleniyor mu? Ardından yalnızca bir ürünün adedini değiştir; başka ürünlerin tutarları da değişiyorsa başvurularını araştır. Bu iki küçük deneme, ortak değişikliğin bütün satırlara ve yerel değişikliğin yalnızca ilgili satıra etkisini ayırır. Başvuru türleri böylece soyut işaretler değil, hesapta kurduğun ilişkilerin araçları hâline gelir.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

İki mantık kapısı, doğru ve yanlış lambalarıyla bir kararı hesaplıyor.
4 dk okumaYeni keşif

George Boole: doğru ve yanlış nasıl hesap olur?

Bilgisayarın içi sayılarla dolu görünür. O sayıların altındaki kararlar ise çoğu zaman doğru ya da yanlıştır. George Boole, bu kararları hesap gibi yazmanın yolunu açtı.

Yazıyı oku
Bir taş değişince kontrol terazisinin ürettiği sonuç da değişip uyarı ışığı yanıyor.
6 dk okumaYeni keşif

Kontrol toplamı hangi hataları yakalar?

Bir dizi rakamı kopyalarken tek sayı yanlış yazılmış olabilir. Basit bir kontrol toplamı, bazı değişiklikleri fark etmeye yardımcı olur.

Yazıyı oku
Kırpılmış bir ekran görüntüsü, arkadaki tam pencereyle karşılaştırılıyor.
4 dk okumaYeni keşif

Ekran görüntüsü tek başına kanıt mıdır?

Ekran görüntüsü bir anın kopyasıdır. Gösterdiği şeyin tamamı, zamanı ve kesilmemiş hâli olmak zorunda değildir.

Yazıyı oku