Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Veri tabanı nedir: milyonlarca kaydın düzenli evi

Bir okulun tüm öğrenci kayıtları, bir hastanenin tüm randevuları nerede saklanır? Veri tabanında.

Arşiv çekmecelerindeki kitap, randevu ve eşya kayıtlarından biri ışıkla bulunuyor.
Veri tabanı kayıtları düzenler ve gerektiğinde belirli bilgiyi bulmayı sağlar. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Kayıtların düzenli evi

Bir okul kitaplığının listesini uzun bir metin dosyasına yazabilirsin. Fakat “Bu ay ödünç alınan kitaplar hangileri?” gibi soruları yanıtlamak için kayıtları belli bir düzene koyman gerekir. Veri tabanı, verilerin saklanmasını ve üzerinde işlem yapılmasını sağlayan yapıdır; veri tabanı yönetim sistemi de bu işleri yöneten yazılımdır. Arama, ekleme, değiştirme ve kuralları denetleme gibi görevleri birlikte düzenleyebilir.

Dosya ile veri tabanı arasında sihirli bir hız sınırı yoktur. Veri tabanları da sonunda dosyalar ve donanım üzerinde çalışır; her sorguyu mutlaka anında yanıtlamaz. Uygun indeksler ve iyi tasarım, aramayı verimli hâle getirebilir. Çok büyük bir tablonun tamamını inceleyen zor bir soru yine zaman alabilir. Bu yüzden avantajı, yalnızca hızlı sonuç değil; düzenli ve güvenilir işlemler kurmaya yardımcı olmasıdır.

Bağlantılar tekrarları azaltır

İlişkisel veri tabanlarında bilgiler tablolar hâlinde düzenlenir. Öğrenciler bir tabloda, dersler başka bir tabloda olabilir; ayrı bir kayıt düzeni hangi öğrencinin hangi dersi aldığını gösterebilir. Dersin adını her öğrencinin yanında tekrar tekrar yazmak yerine numarasıyla bağlantı kurarsın. Böylece ders adı değiştiğinde tek bir yerde düzeltilebilir. Benzer görünen kayıtları ayırmak için benzersiz anahtarlar ve bağlantı kuralları kullanılır.

Veri tabanlarının hepsi tablo düzeninde olmak zorunda değildir; belge veya başka yapılara göre çalışan türler de bulunur. Burada ilişkisel tablo örneği öğrenmek için kullanışlı bir başlangıçtır. Araç seçimi hangi bilginin saklandığına ve hangi soruların sorulacağına bağlıdır. “En gelişmiş veri tabanı” diye tek cevap aramak yerine ihtiyacın, verinin biçimi ve yönetilmesi gereken kurallar düşünülür.

SQL ile bir soru tarif etmek

SQL, birçok ilişkisel veri tabanıyla çalışmak için kullanılan dildir. SELECT * FROM ogrenciler gibi bir ifade, örnek olarak öğrenciler tablosundaki sütunları seçer. Bir koşul ekleyerek yalnızca belirli sınıftaki kayıtları isteyebilirsin. Bunun gerçek sistemde çalışması tablo ve sütun adlarına bağlıdır. Komut, Türkçe sorunun birebir sihirli çevirisi değildir; önceden kurulmuş yapı üzerinde belirli bir işlem tarif eder.

Sadece okumakla veriyi değiştirmek farklı yetkiler isteyebilir. Bir öğrenci kitapları listeleyebilirken kütüphane sorumlusu yeni kitap ekleyebilir. Bu ayrım, veri tabanının herkesin bütün kayıtlara serbestçe müdahale ettiği bir kutu olmadığını gösterir. Aynı anda iki kişi işlem yaptığında tutarlılık da önemlidir. Bir kitap ödünç verilirken durumunun doğru güncellenmesi, yalnızca listeyi güzel göstermekten daha fazla düzenleme gerektirir.

Kâğıttaki ilk sorgu

Gerçek arkadaş bilgileri yerine beş hayalî öğrenci adı, sınıf ve favori ders sütunları oluştur. “Favori dersi matematik olanlar” sorusunda hangi satırları seçtiğini işaretle. Sonra yalnızca ad sütununu göstererek cevabı yaz. Bir sorguda hem hangi kayıtların hem hangi bilgilerin gerekli olduğunu seçebildiğini görürsün. Kâğıttaki model gerçek bir veri tabanı yazılımı değildir, fakat tablolara soru sorma düşüncesini görünür kılar.

Bir öğrencinin adını iki kez yazıp sınıfını farklı girdiğinde hangi bilginin doğru olduğunu hemen anlayamazsın. Bu nedenle veri tabanının doğru çalışması, verinin doğru girilmesine de bağlıdır. Kurallar bazı hataları engeller; her yanlış bilgiyi kendiliğinden keşfetmez. Kaynağı kontrol etmek, alanların anlamını açıklamak ve gereksiz kişisel bilgi toplamamak, düzenli kayıt tutmanın parçalarıdır. İyi sorgu kadar iyi veri girişi de gerekir.

Tablonun sorularını önceden belirlemek tasarımını kolaylaştırır. Sadece favori dersleri saymak istiyorsan başka ayrıntılar gerekmeyebilir. Kitap ödünçlerini takip edeceksen kitap ve tarih bilgisi de gerekir. Her şeyi tek büyük listeye eklemek yerine amacın için gereken ilişkileri kurarsın. Veri tabanını öğrenmenin başlangıcı, çok komut ezberlemekten önce “Hangi kayıt hangi şeyi anlatıyor?” sorusuna açık bir cevap verebilmektir.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

İki mantık kapısı, doğru ve yanlış lambalarıyla bir kararı hesaplıyor.
4 dk okumaYeni keşif

George Boole: doğru ve yanlış nasıl hesap olur?

Bilgisayarın içi sayılarla dolu görünür. O sayıların altındaki kararlar ise çoğu zaman doğru ya da yanlıştır. George Boole, bu kararları hesap gibi yazmanın yolunu açtı.

Yazıyı oku
Bir taş değişince kontrol terazisinin ürettiği sonuç da değişip uyarı ışığı yanıyor.
6 dk okumaYeni keşif

Kontrol toplamı hangi hataları yakalar?

Bir dizi rakamı kopyalarken tek sayı yanlış yazılmış olabilir. Basit bir kontrol toplamı, bazı değişiklikleri fark etmeye yardımcı olur.

Yazıyı oku
Kırpılmış bir ekran görüntüsü, arkadaki tam pencereyle karşılaştırılıyor.
4 dk okumaYeni keşif

Ekran görüntüsü tek başına kanıt mıdır?

Ekran görüntüsü bir anın kopyasıdır. Gösterdiği şeyin tamamı, zamanı ve kesilmemiş hâli olmak zorunda değildir.

Yazıyı oku