George Boole: doğru ve yanlış nasıl hesap olur?
Bilgisayarın içi sayılarla dolu görünür. O sayıların altındaki kararlar ise çoğu zaman doğru ya da yanlıştır. George Boole, bu kararları hesap gibi yazmanın yolunu açtı.
Yazıyı okuBir listede aynı kitap veya etkinlik kaydı iki kez yer alırsa toplam yanlış çıkabilir. Benzersiz kimlikler, benzer görünen kayıtları ayırt etmeye yardım eder.

Sınıf kitaplığındaki kitapları bir tabloya aktardığını düşün. Rafta dört kitap var, fakat tablonun satırlarını sayınca beş sonuç çıkıyor. “Mavi Gezegen” adlı kitabın bilgileri iki kez girilmiş olabilir. Ya da gerçekten aynı kitaptan iki kopya vardır ve sen raftaki birini gözden kaçırmışsındır. Görünen tekrar, hemen hangi açıklamanın doğru olduğunu söylemez. Önce listenin her satırının neyi temsil ettiğini anlaman gerekir.
Bir tablo yalnızca kitap başlıklarını sıralıyor olabilir. Başka bir tablo ise her fiziksel kitap kopyasını ayrı ayrı takip ediyor olabilir. İlkinde aynı başlık için tek kayıt bekleyebilirsin; ikincisinde aynı başlık birkaç kez görünmesi normaldir. Çünkü üç öğrencinin ödünç alabileceği üç ayrı kopya vardır. Satırın temsil ettiği şey değiştiğinde doğru sayımın anlamı da değişir. Liste hazırlamadan önce bu seçimi yapmak, sonradan oluşacak birçok karışıklığı önler.
İki kitabın adı aynı olabilir, fakat yazarları farklı olabilir. Aynı yazarın aynı adlı eserinin farklı baskıları da bulunabilir. Üstelik aynı baskıdan sınıfa iki ayrı kitap gelmiş olabilir. Yalnızca başlığa bakıp benzer satırlardan birini silersen gerçek bir nesnenin kaydını kaybedebilirsin. Yinelenen kayıt, aynı şeyi yanlışlıkla yeniden kaydetmektir. Benzer görünen farklı şeyleri ayırmak ise veri düzenlemenin başka, ama aynı ölçüde önemli bir işidir.
Adı farklı yazılan iki satır da aynı nesneye ait olabilir. Birinde fazladan boşluk, diğerinde küçük bir yazım hatası bulunabilir. “Mavi Gezegen” ve sonunda boşluk olan aynı ifade ekranda neredeyse aynı görünür; bir bilgisayar karşılaştırması ise farklı sonuç verebilir. Bu nedenle yalnızca tamamen aynı metinleri bulmak bütün tekrarları yakalamaz. Küçük farkları düzeltirken de özgün bilgiyi kaybetmemek gerekir. Benzer kayıtları incelemek, otomatik silmekle aynı işlem değildir.
Her fiziksel kitap kopyasına K001, K002 gibi ayırt edici bir kod verebilirsin. Kodun harfleri ve rakamları tek başına kitabın içeriğini anlatmak zorunda değildir. Görevi, hangi kopyadan söz edildiğini belirlemektir. Bir kitap ödünç alındığında kayıtta bu kod kullanılırsa, aynı başlıklı diğer kopyaların durumu değişmez. Başlığın yazımı düzeltilse bile kimlik aynı kalabilir. Böylece bir kaydın zaman içindeki hareketlerini izlemek daha kolay olur.
Ancak “benzersiz” sözcüğünün hangi alanda geçerli olduğu belirtilmelidir. K001 kodu bir sınıfın kendi kitaplığında tek olabilir; başka sınıf da kendi ilk kitabına K001 demiş olabilir. İki listeyi birleştirmek istediğinde yalnızca bu kodlar yeterli gelmeyebilir. Sınıf veya koleksiyon bilgisiyle birlikte kullanmak gerekir. Bir kimliğin güvenilirliği, nasıl üretildiğine ve hangi kayıt grubunda kullanılacağına bağlıdır. Rastgele benzer kodlar yazmak, kayıtları kendiliğinden düzenli hâle getirmez.
Tablonda K001 kodu iki satırda görünürse durup araştırman için güçlü bir işaret oluşur. İki satırda aynı başlık, yazar ve baskı bilgisi varsa biri yanlışlıkla kopyalanmış olabilir. Ama farklı başlıklar varsa başka bir sorun vardır: aynı kod iki ayrı kitaba verilmiş olabilir. Her iki durumda da doğrudan satır silmek yerine kodun ve kaynağın incelenmesi gerekir. Aynı belirti, farklı türden hataları gösterebilir.
Veri tabanlarında birincil anahtar adı verilen bir alan veya alan grubu, satırları ayırt etmek için kullanılabilir. Böyle bir kural, aynı anahtarın yeniden girilmesini engelleyen kontrollerle birlikte çalışabilir. Bu da yanlış kayıt girişini erken fark etmeye yardımcı olur. Fakat doğru kimlik kuralı, bütün diğer bilgilerin de doğru olduğunu garanti etmez. K001 adlı tek bir satır bulunabilir ve o satırdaki yazar adı yine yanlış yazılmış olabilir.
Beş satırın bulunduğu bir kitap tablosunda bir satır yanlışlıkla tekrarlanırsa toplam kopya sayısı fazla çıkabilir. Aynı sorun sınıfın okuduğu toplam sayfaları hesaplarken de etkisini gösterir. Bir okuma kaydı iki kez sayılırsa toplam yükselir. Bilgisayar toplama işlemini doğru yapmış olabilir; fakat topladığı kayıtlar yanlış olduğu için sonuç yanıltır. Hatalı veriyle doğru işlem yapmak, doğru bilgiye ulaşmak için yeterli değildir.
Öte yandan “kaç farklı başlık var?” sorusu, “kaç fiziksel kitap var?” sorusundan ayrıdır. Aynı başlıktan üç kopya bulunduğunda birinci sorunun katkısı bir, ikinci sorunun katkısı üç olur. Bir tabloda tekrar gördüğünde önce neyi ölçmek istediğini yaz. Sayımın amacı belli değilse, aynı satırı tutmak da silmek de yanlış bir sonuç doğurabilir. Veriyle düşünmek, bazen hesap makinesine dokunmadan soruyu daha açık kurmakla başlar.
Aynı kitaba ait iki satırın birinde yazar, diğerinde baskı yılı eksik olabilir. Bunları karşılaştırırken yalnızca “hangisini sileyim?” sorusu yetmez. Doğrulanmış bilgilerin tek bir düzgün kayıtta birleştirilmesi gerekebilir. Fakat iki satırda farklı yıllar yazıyorsa, hangisinin doğru olduğunu tahmin ederek seçmemelisin. Kitabın kendisine veya güvenilir kaynak listeye bakılır. Çelişkiyi görünür bırakmak, uydurulmuş kesin bir bilgiyle örtmekten daha faydalıdır.
Düzenlemeye başlamadan önce özgün listenin bir kopyasını saklamak, yaptığın değişiklikleri karşılaştırmanı kolaylaştırır. Hangi kaydın neden düzeltildiğini kısa bir notla belirtmek de önemlidir. Böylece daha sonra biri sayının neden değiştiğini sorarsa açıklayabilirsin. Bu alışkanlık küçük bir sınıf tablosunda bile işe yarar. Temizleme işlemi bilgiyi yok etme yarışı değildir; kaydın temsil ettiği gerçek nesneyle daha doğru eşleşmesini sağlama çalışmasıdır.
Dört hayali kopya için tablo kur: K001 Mavi Gezegen, K002 Mavi Gezegen, K003 Orman Yolu ve K004 Küçük Robot. İlk iki kitap aynı adlı ama ayrı fiziksel kopyalar olsun. K003 satırını yanlışlıkla ikinci kez yaz. Şimdi beş satır görürsün, fakat ayırt edici dört kopya kodu vardır. Arkadaşınla hangi satırların gerçek iki kopyayı, hangilerinin yanlış tekrarı gösterdiğini konuş. Yalnızca başlık sütununu kullansaydınız neyi kaybederdiniz?
Denemeyi değiştirerek K004 kodunu farklı bir kitabın satırına da yaz. Artık aynı kimlik, iki ayrı başlığı gösteriyor. Bu sorunu çözmek için hayali kaynak listenize dönüp doğru kodları kontrol edin. Sonra bir satırdaki başlığın sonuna boşluk ekleyin; görünüşün ne kadar az değiştiğine bakın. Bu etkinlikte gerçek öğrencilerin adları, ödünç alma geçmişleri veya kişisel kayıtları gerekmez. Hayali kitaplar, asıl mantığı anlamak için yeterlidir.
Liste bir kez düzeltildiğinde iş tamamen bitmeyebilir. Sonraki kayıtları girerken aynı kimlik üretme ve kontrol kuralları kullanılmazsa benzer hatalar geri gelir. Yeni bir fiziksel kopyaya yeni kod verilmesi, mevcut kopyanın bilgilerinin güncellenirken kodunun korunması gerekir. Başlığın başına farklı bir sözcük ekleyerek her sorunu çözmeye çalışmak, kimlik görevini ad sütununa yükler. Adlar okunabilirlik için, kimlikler ayırt etmek için birlikte kullanılabilir.
Tabloyu arkadaşına devrederken her satırın neyi temsil ettiğini ve kodların nasıl verildiğini küçük bir açıklamaya yaz. Örneğin “Bir satır bir fiziksel kitap kopyasıdır” cümlesi birçok belirsizliği kaldırır. Aynı kod farklı yerlerde kullanılabiliyorsa kapsamını da belirt. Başkası bu açıklamayı okuyarak yeni kayıt ekleyebiliyor mu? Düzenin gerçekten işe yarayıp yaramadığını, yalnızca onu kuran kişinin anlayabilmesiyle değil, başkasının da tutarlı kullanabilmesiyle ölçebilirsin.
Çizgileri düzgün, renkleri güzel bir tablo yanlış kayıtlar taşıyabilir. Görünüş, sayıların doğruluğunun kanıtı değildir. Toplamı açıklamadan önce hangi nesneleri saydığını, tekrarların nasıl kontrol edildiğini ve değişikliklerin nereden doğrulandığını bilmek gerekir. Kitap sayısının bir fazla çıkması küçük bir sorun gibi görünür; ama aynı düşünce başka kayıt sistemlerinde de önem taşır. Tek bir yanlış tekrar, sonraki özetlerin hepsine taşınabilir.
Bir sonraki listeyi hazırlarken üç soruyla başla: Bu satır hangi şeyi temsil ediyor? O şeyi diğerlerinden hangi bilgi ayırıyor? Benzer bir kayıt gelirse nasıl kontrol edeceğim? Cevapların açıksa sayma, sıralama ve arama işlemleri de daha anlamlı olur. Kayıtlardaki farklılıkları dikkatle görmek, her şeyi eşsiz bir adla süslemekten daha değerlidir. İyi bir kimlik düzeni, tablonun sessizce anlattığı hikâyenin gerçek dünyayla bağlantısını korur.
KEŞFE DEVAM
Bilgisayarın içi sayılarla dolu görünür. O sayıların altındaki kararlar ise çoğu zaman doğru ya da yanlıştır. George Boole, bu kararları hesap gibi yazmanın yolunu açtı.
Yazıyı okuBir dizi rakamı kopyalarken tek sayı yanlış yazılmış olabilir. Basit bir kontrol toplamı, bazı değişiklikleri fark etmeye yardımcı olur.
Yazıyı okuEkran görüntüsü bir anın kopyasıdır. Gösterdiği şeyin tamamı, zamanı ve kesilmemiş hâli olmak zorunda değildir.
Yazıyı oku