1. DÖNEM 1. YAZILIYA HAZIRLIK
5. Sınıf Bilişim Teknolojileri ve Yazılım: 30 Soru ve Cevap
Bu sorular ilk 8 haftanın konularından hazırlandı. Hepsi açık uçlu ve bir olaya dayanıyor. Yazılı sınava hazırlanırken hepsini tek tek çöz.
- Olayı ve soruyu dikkatlice oku; olayın içinde küçük ipuçları var.
- Cevabını önce bir kâğıda kendin yaz.
- Sonra Cevabı göstere bas ve kendi cevabınla karşılaştır.
- Yanlış ya da eksik olanları konu anlatımından tekrar et.
- 1Bilişim teknolojileri
Ece'nin evinde bilgisayar, tablet ve akıllı telefon var. Ece bunlarla bilgi topluyor, fotoğraflarını saklıyor ve arkadaşlarına mesaj gönderiyor.
Bilişim teknolojileri nedir? Tanımını yazınız.
Cevabı göster
Bilginin toplanmasını, işlenmesini, saklanmasını ve iletilmesini sağlayan her türlü teknolojidir.
- 2Avantajlar
Dedesi eskiden mektup yazdığını, cevabın haftalar sonra geldiğini anlatıyor. Can ise dedesine mesaj atınca cevap hemen geliyor; ödevi için gereken bilgiyi de internetten birkaç dakikada buluyor.
Bilişim teknolojilerinin sağladığı iki avantajı yazınız.
Cevabı göster
Hızlı ve etkili iletişim, bilgiye kolay erişim, zaman tasarrufu, eğitimdeki fırsatlar, alışveriş kolaylığı (bunlardan ikisi yeterli).
- 3Sağlık alanı
Ali'nin annesi internetten hastane randevusu aldı. Hastanede bir cihazla Ali'nin kolunun içinin görüntüsü çekildi. Sonuçlara da evden, internetten baktılar.
Sağlık alanında kullanılan iki bilişim teknolojisi örneği yazınız.
Cevabı göster
MHRS, e-Nabız, röntgen, MR, tomografi (bunlardan ikisi yeterli).
- 4Eğitim ve ulaşım alanı
Öğretmen dersi okulda akıllı tahtada anlatıyor. Okul dönüşü Elif'in babası arabayla yolu navigasyonla buluyor.
Akıllı tahta ve navigasyon hangi alanlarda kullanılır?
Cevabı göster
Akıllı tahta eğitim alanında, navigasyon ulaşım alanında kullanılır.
- 5Donanım ve yazılım
Okan'ın bilgisayarında elle tutabildiği klavye, fare ve ekran var. Bilgisayarında, ona ne yapacağını söyleyen bir oyun programı da yüklü.
Donanım ve yazılım nedir? Tanımlarını yazınız. Okan'ın oyunu hangisine girer?
Cevabı göster
Donanım, bilgisayarın elle tutulabilen fiziksel parçalarıdır. Yazılım, donanıma ne yapacağını söyleyen programlardır. Oyun bir yazılımdır.
- 6Siber zorbalık
Zeynep'in arkadaşı sosyal medyada her gün kırıcı, alaycı ve onu korkutan mesajlar alıyor.
Bu durum bilişim teknolojilerinin hangi olumsuz yönüdür?
Cevabı göster
Siber zorbalıktır.
- 7Sanal dolandırıcılık
Mert'e internetten "Telefon kazandınız! Kart bilgilerinizi girin" diye sahte bir mesaj geldi. Amaç Mert'in parasını çalmak.
Bu durum bilişim teknolojilerinin hangi olumsuz yönüdür? Olumsuz yönlerden bir tane daha yazınız.
Cevabı göster
Sanal dolandırıcılıktır. Diğer olumsuz yönler: siber zorbalık, teknoloji ve oyun bağımlılığı, veri hırsızlığı, bilgi kirliliği (biri yeterli).
- 8Bilgi kirliliği
Kimin yazdığı belli olmayan "Yarın okullar tatil" mesajını herkes paylaştı. Mesaj yalan çıktı ama yanlış bilgi her yere yayılmıştı.
Bu durum bilişim teknolojilerinin hangi olumsuz yönüdür?
Cevabı göster
Bilgi kirliliğidir. Yalan haberleri paylaşmamalıyız.
- 9Oyun bağımlılığı
Kerem bütün gün oyun oynuyor, ödevlerini yapmıyor ve notları düştü. Oyunu kaybedince de bağırıp eşyalara vuruyor.
Kerem'de bilişim teknolojilerinin hangi olumsuz yönü görülüyor? Bu durumun iki zararını yazınız.
Cevabı göster
Teknoloji ve oyun bağımlılığı. Zararları: derslerde başarısızlık, şiddete eğilimli olma, özgüven problemleri, dikkat kaybı ve unutkanlık (bunlardan ikisi yeterli).
- 10Beden sağlığı
Selin saatlerce başını eğip telefona bakıyor. Boynu ağrıyor, gözleri bulanık görmeye başladı ve oturuşu kamburlaştı.
Bilişim teknolojilerinin bedenimize iki olumsuz etkisini yazınız.
Cevabı göster
Boyun kaslarında ağrı ve tutulma, görme bozuklukları, duruş bozuklukları, kilo problemleri (bunlardan ikisi yeterli).
- 11Ekran süresi
Emre her gün 6 saat telefona ve bilgisayara bakıyor. Doktor ona bunun çok fazla olduğunu, ekran süresini kısaltması gerektiğini söyledi.
Günlük ekran süresi kaç saatle sınırlanmalıdır?
Cevabı göster
Günlük ekran süresi 2-3 saatle sınırlanmalıdır.
- 12Uyku ve ekran
Emre her gece yatağa telefonla giriyor ve telefonu bırakır bırakmaz uyumaya çalışıyor, ama uyuyamıyor.
Uyumadan ne kadar önce ekran kullanmayı bırakmalıyız?
Cevabı göster
Uykudan 1 saat önce ekran kullanmayı bırakmalıyız.
- 13Dijital kimlik
Ayşe'nin bir oyun hesabı, bir e-posta adresi ve bir sosyal medya hesabı var. Bu hesaplar internette Ayşe'yi tanıtıyor.
İnternette bizi tanıtan bu bilgilerin hepsine birden ne denir? Gerçek hayatta neye benzer?
Cevabı göster
Dijital kimlik denir. İnternette kişiyi tanıtan bilgiler bütünüdür ve gerçek hayattaki kimlik kartına benzer.
- 14Şifre
Berk'in arkadaşı "Oyun hesabının şifresini versene" diyor. Berk şifresini verirse arkadaşı hesabına girip istediğini yapabilir.
Berk şifresini vermeli midir? Neden?
Cevabı göster
Hayır, vermemelidir. Şifre kimseyle paylaşılmaz; başkası hesabımıza girip bizim adımıza işlem yapabilir. İyi bir dijital vatandaş başkalarının şifresini de çalmaz.
- 15Yaşa uygun uygulama
Ali yaşına uygun olmayan, şiddet dolu bir oyunu telefonuna indirmek istiyor.
İyi bir dijital vatandaş olarak Ali ne yapmalıdır?
Cevabı göster
Ali bu oyunu indirmemelidir. İyi bir dijital vatandaş yaşına ve değerlerine uygun uygulamaları tercih eder.
- 16Dijital vatandaşlık
Ece interneti kullanırken kurallara uyuyor, kimseye kötü söz yazmıyor ve başkalarına saygı gösteriyor.
Dijital vatandaş kimdir? Tanımını yazınız.
Cevabı göster
Bilgi ve iletişim teknolojilerini etik kurallara uyarak kullanan herkes dijital vatandaştır.
- 17İyi dijital vatandaş
Mert sınıf grubunda bir arkadaşıyla dalga geçen bir fotoğraf paylaştı. Arkadaşı çok üzüldü.
Mert iyi bir dijital vatandaş gibi davrandı mı? İyi bir dijital vatandaşın bir kuralını yazınız.
Cevabı göster
Hayır. Arkadaşlarımızla internette dalga geçmemeliyiz. (Gerçek hayatta gösterdiğimiz saygıyı internette de göstermeliyiz; yalan haberleri paylaşmamalıyız; başkalarını tehdit etmemeliyiz.)
- 18Dijital ayak izi
Can bugün internete bir fotoğraf yükledi, bir videoya yorum yaptı ve bir şarkıya beğeni bıraktı. Bunların hepsi internette kayıtlı kaldı.
Can'ın internette yaptığı bu hareketler geride ne bırakır?
Cevabı göster
Dijital ayak izi bırakır. İnternette yaptığımız her hareket iz bırakır.
- 19Dijital izler silinmez
Defne eski bir fotoğrafını sildi ama arkadaşı o fotoğrafın ekran görüntüsünü saklamıştı. Fotoğraf yine ortaya çıktı.
Bu olay bize dijital izler hakkında ne öğretir?
Cevabı göster
Dijital izler kolay silinmez; silsek bile kopyası kalabilir. Bu yüzden internette dikkatli olmalıyız.
- 20Paylaşmadan önce dur
Duru, sınıf gezisinde çekilen toplu fotoğrafı hemen sosyal medyada paylaşmak istiyor. Fotoğrafta arkadaşlarının yüzleri de görünüyor.
Duru paylaşmadan önce ne yapmalıdır? Kimden izin almalıdır?
Cevabı göster
Önce durmalı, hemen paylaşmamalı ve fotoğrafı kimlerin görebileceğini düşünmelidir. Fotoğraftaki arkadaşlarından izin almalıdır.
- 21e-Devlet
Ece'nin babası resmî işlerini (kamu hizmetlerini) evden, internetten hızlı ve güvenli şekilde yapmak istiyor. Bunun için devletin resmî internet sitesine giriyor.
e-Devlet nedir? Tanımını ve adresini yazınız.
Cevabı göster
e-Devlet, vatandaşların birçok kamu hizmetine dijital ortamda hızlı ve güvenli bir şekilde ulaştıkları internet sitesidir. Adresi www.turkiye.gov.tr'dir.
- 22e-Devlet şifresi
Ece'nin babası e-Devlet'e ilk kez girecek ama şifresi yok. Kimliğini alıp postaneye gidiyor.
e-Devlet şifresi ilk kez nereden alınır?
Cevabı göster
e-Devlet şifresi PTT'den alınır.
- 23Yapay zekâ
Zehra telefonuna "Yarın hava nasıl?" diye sordu. Sesli asistan sanki bir insan gibi düşünüp ona cevap verdi.
Yapay zekâ nedir? Tanımını yazınız.
Cevabı göster
İnsanların düşünme ve öğrenme yeteneklerini taklit ederek belirli görevleri yapabilen bilgisayar sistemleridir.
- 24Yapay zekâ uygulamaları
Sınıfta bilinen yapay zekâ uygulamaları tahtaya yazılıyor. Zehra'nın telefonundaki sesli asistan da bunlardan biri.
İki yapay zekâ uygulaması yazınız.
Cevabı göster
ChatGPT, Gemini, Microsoft Copilot, Claude, Grok, Siri, Canva, Adobe Firefly, Kling AI (bunlardan ikisi yeterli).
- 25Yapay zekâ nasıl öğrenir?
Öğrenciler bilgisayara kedileri tanımayı öğretmek için ona yüzlerce kedi resmi gösteriyor. Bilgisayar bu resimlerdeki ortak özellikleri buluyor.
Yapay zekâ öğrenmek için neye ihtiyaç duyar?
Cevabı göster
Çok sayıda örneğe ihtiyaç duyar. Örneklerdeki ortak özellikleri (örüntüyü) bulur ve yeni bir resimde de kediyi tanır.
- 26Yapay zekâ yanılabilir
Kedi tanıma uygulaması tüylü bir köpeğe "kedi" dedi. Çünkü daha önce gördüğü örneklere göre tahmin yaptı.
Yapay zekâ yanılabilir mi? Neden?
Cevabı göster
Evet, yanılabilir. Yapay zekâ insan gibi düşünmez ve hissetmez; gördüğü örneklere göre tahmin yapar.
- 27Bilgiyi kontrol etme
Ahmet ödevi için internette bir bilgi buldu ama kimin yazdığını, ne zaman yazıldığını bilmiyor.
Bilgiyi kullanmadan önce kaynağa sorulacak iki soruyu yazınız.
Cevabı göster
Kim yazdı? Ne zaman yazıldı? Kanıt var mı? Amacı ne? Başka kaynaklar da aynısını söylüyor mu? (Bunlardan ikisi yeterli.)
- 28Giriş ve çıkış birimleri
Okan'ın masasında klavye, fare, ekran ve yazıcı var. Okan klavye ve fareyle bilgisayara bilgi veriyor; sonucu ekranda görüyor ve yazıcıdan alıyor.
Bunlardan hangileri giriş, hangileri çıkış birimidir?
Cevabı göster
Giriş birimleri: klavye, fare. Çıkış birimleri: ekran, yazıcı.
- 29RAM ve kaydetme
Bora ödevini hiç kaydetmeden yazıyordu. Birden elektrik kesildi ve yazdıkları kayboldu.
Yazılar neden kayboldu? Bora ne yapmalıydı?
Cevabı göster
RAM geçici bellektir; elektrik kesilince içindekiler silinir. Bora çalışmasını sık sık kaydetmeliydi.
- 30Kopyala ve yapıştır
Sena ödev dosyasını USB belleğe kopyalamak istiyor. Bunun için klavyede Ctrl tuşuyla birlikte iki harfe basacak.
Kopyala ve yapıştır kısayollarını yazınız.
Cevabı göster
Kopyala: Ctrl+C, yapıştır: Ctrl+V.