Sıralı kartlarda aramayı yarıya indir
Bir deste numaralı kart küçükten büyüğe dizilmişse, aradığın sayıyı bulmak için baştan tek tek bakman gerekmez. Ortadaki kart sana hangi yarıya yönelmen gerektiğini söyler.
Yazıyı okuBir kitap yığınında aradığını bulmak, kitaplar düzenliyse çok daha kolaydır. Sıralama algoritmaları da bilgisayardaki öğeleri seçtiğin bir kurala göre düzenler.

Sınıf kitaplığında okumak istediğin kitabı arıyorsun. Bir rafta öyküler, bilim kitapları ve çizgi romanlar birbirine karışmış. Her sırtı tek tek incelemek biraz zaman alıyor. Sonunda kitabı buluyorsun, ama ertesi gün başka biri aynı aramayı baştan yapacak. Rafı düzenlemek bir kez emek ister; ardından bu emek birçok aramaya yardımcı olabilir. Peki bir bilgisayara bu düzeni nasıl tarif ederdik?
“Kitapları güzelce sırala” demek yeterli değildir. Güzel görünüm kişiden kişiye değişebilir. Birisi renkleri, diğeri yazarları, başkası kitapların boyunu önemser. Sıralama için karşılaştırılabilir bir ölçüt seçmemiz gerekir. Başlığa göre alfabetik sıra, yayın yılına göre eskiden yeniye veya yüksekliğe göre kısadan uzuna düzen kurabiliriz. Aynı kitaplar, seçtiğimiz ölçüte bağlı olarak farklı ve kendi içinde tutarlı sıralara girebilir.
Kitabın başlığını ölçüt seçtiğimizde başlık bir sıralama anahtarı olur. Elimizdeki nesne hâlâ bütün kitaptır; yalnızca karar verirken belirli bir özelliğine bakarız. Yazar, başlık ve sayfa sayısı birlikte bir kayıt oluşturabilir. Sıralama sırasında kitabı başka yere taşırken diğer özelliklerini kaybetmeyiz. Örneğin kalın bir kitabın sırası değişti diye sayfa sayısı başka kitaba geçmez; kayıt bir bütün olarak hareket eder.
Karşılaştırma kuralını da netleştirelim. Bu çalışmada büyük harflerle yazılmış beş basit etiket kullanacağız: K, A, D, B ve C. Onları alfabetik olarak A, B, C, D, K dizisine ulaştırmak istiyoruz. Böylece başlıkların uzunluğu veya Türkçedeki özel harfler şimdilik dikkatimizi dağıtmıyor. Küçük örnekte yöntemi anladıktan sonra gerçek başlıkların hangi dilin sırasına göre değerlendirileceğini ayrıca belirleyebiliriz.
Basit bir yöntem, raftaki komşu iki kitabın anahtarına bakıp ters sıradaysa yerlerini değiştirmektir. Sonra bir adım sağa gider, yeni komşu çifti incelersin. Sona ulaşınca bir tur tamamlanır. Bu yaklaşım kabarcık sıralaması olarak bilinir. Yer değiştirmeyi yalnızca soldaki değer sağdakinden büyük olduğunda yapıyoruz; doğru sıradaki veya eşit değerli iki kitabı bu karşılaştırmada hareket ettirmiyoruz.
İlk çift K ve A. Alfabetik olarak A önce gelmeli; yerlerini değiştirdiğimizde A, K, D, B, C oluşuyor. Sonraki çift K ve D. Onları da değiştirdiğimizde A, D, K, B, C oluyor. Şimdi K ile B yan yana; değişimden sonra A, D, B, K, C var. Turun son karşılaştırmasında K ve C yer değiştiriyor, sonuç A, D, B, C, K.
İlk turun sonunda K en sağa geldi; fakat ortadaki D ile B hâlâ ters sırada. Yöntemin neden tekrar gerektirdiği şimdi açıkça görülüyor. İkinci turda A ve D doğru sıralı olduğu için dokunmuyoruz. D ile B'yi değiştirince A, B, D, C, K oluşuyor. Sonra D ile C'yi değiştiriyoruz ve A, B, C, D, K dizisine ulaşıyoruz.
Kâğıt üzerinde doğru sonuca ulaştığını görebilirsin, ama programın da ne zaman duracağını bilmesi gerekir. Kullanılan sürüme göre belirli sayıda tur yapılabilir veya bir tur boyunca hiç değişim olmadığında durulabilir. Zaten yerine oturduğu bilinen sondaki öğeler yeniden karşılaştırılmadan da ilerlenebilir. Durdurma kuralı, yöntemin bir parçasıdır. “Galiba düzeldi” yerine açık bir koşul yazmak, işlemi tekrar edilebilir hâle getirir.
Şimdi hayalî üç kitap düşün: Deniz'in yazdığı Pusula, Ece'nin yazdığı Ada ve Deniz'in yazdığı Bahçe. Yazar adına göre sıraladığımızda Deniz'in iki kitabı aynı anahtara sahiptir. Kararlı bir sıralama, eşit anahtarlı kayıtların kendi aralarındaki önceki sırasını korur. Başta Pusula, Bahçe'den önceyse, yalnızca yazar adına göre yapılan kararlı sıralamadan sonra da bu iki kitabın arasında aynı sıra kalır.
Bu özellik, aynı yazarın kitaplarını bir arada görmekle aynı şey değildir. Anahtarları doğru sıralamak onları zaten aynı gruba getirir; kararlılık grup içindeki eski sırayı ilgilendirir. Eğer aynı yazarın kitaplarını ayrıca başlığa göre dizmek istiyorsak ikinci bir karşılaştırma ölçütü belirleriz. Bu yeni kuralla Bahçe, Pusula'dan önce gelebilir. Ama bu, ilk ölçüte göre eşit kayıtların eski sırasını koruma isteğinden farklı bir görevdir.
Bir kitap serisinde Bölüm 2 ve Bölüm 10 etiketleri bulunduğunu düşün. Sayısal olarak iki, ondan küçüktür. Fakat karakter karakter yapılan bir metin karşılaştırması, 10 içindeki ilk karakter olan 1'i, 2'den önce değerlendirebilir. Sonuç beklediğin okuma sırası olmayabilir. Bunun nedeni karşılaştırmanın bozuk olması değil, programın bu etiketleri nasıl yorumlayacağına ilişkin kuralın amacına uygun seçilmemiş olmasıdır.
Dil de karşılaştırmada önem taşır. Türkçe bir kitaplığın sırasını kurarken Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş ve Ü gibi harfleri düşünmeliyiz. Yazılım dillerinde, belirli bir dilin sıralama kurallarını kullanabilen araçlar bulunur. JavaScript'teki Intl.Collator bunlardan biridir. Başlıkları sıralarken dil ve gerekirse sayısal karşılaştırma seçimi yapılabilir. Her metin listesini tek bir evrensel alfabe kuralıyla düzenlediğimizi varsaymak yerine, kullanıcının beklediği sırayı tanımlamak gerekir.
Düzenli rafta başlığın hangi bölgeye yakın olduğunu kestirebilirsin. K ile başlayan kitap arıyorsan A bölümündeki her kitabı okumak zorunda kalmazsın. Bilgisayarda da uygun biçimde sıralanmış veriler, bazı arama yöntemlerinin kullanılmasını sağlar. Fakat üç kitaplık minicik bir rafta hepsine bakmak zaten kolaydır. Sıralamanın yararı, kaç öğe bulunduğuna ve onları ne sıklıkta aradığına göre değişir.
Yeni bir kitap geldiğinde düzeni korumak için onu uygun yere yerleştirmen gerekir. Sürekli başa koyarsan raf kısa sürede yeniden karışır. Bilgisayarda da verinin eklenmesi ve değişmesi, seçilen yöntemin bir parçasıdır. Kabarcık sıralaması küçük örneği öğrenmek için anlaşılırdır, ama çok sayıda kayıtta daha verimli yöntemler kullanılabilir. İlk öğrendiğin yöntemin her ölçekte en iyi seçenek olmasını beklemek zorunda değilsin.
Beş kâğıt karta K, A, D, B ve C yaz. Başlangıç sırasını kaydet, sonra yalnızca yan yana çiftleri karşılaştırarak kartları düzenle. Bir arkadaşın her karşılaştırmada neden değişim yapıldığını veya yapılmadığını not etsin. Son dizinin doğru olması güzel, fakat adımların da tarif ettiğin kurala uyması gerekir. Kartları rastgele değiştirip doğru sonuca gelmek, aynı algoritmayı izlediğini göstermeye yetmez.
Ardından kartları ters sıraya koyup tekrar dene. Bir sonraki denemede zaten sıralı başlat. Karşılaştırma ve yer değiştirme sayılarını ayrı ayrı say; bunlar aynı şey değildir. Doğru sıradaki çift için de karşılaştırma yapılmış olabilir. Böylece yöntemin farklı başlangıçlarda ne kadar iş yaptığını gözlemleyebilirsin. En sonunda iki eşit etiket ekleyip arkalarına farklı renk çiz: Renklerinin önceki sırası korunuyor mu?
Gerçek sınıf kitaplığını tasarlarken ise algoritmadan önce okuyucuyu düşün. Kitapları başlığa göre arayanlarla yazarına göre arayanlar farklı düzenler isteyebilir. Küçük bir katalogda ikisini de arama seçeneği yapmak mümkündür. Bilgisayara verdiğin kural, insanların işiyle bağlantı kurduğunda anlam kazanır. Sıralama, nesneleri yalnızca bir çizgiye dizmek değildir; onları daha kolay bulabilmek için hangi özelliklere önem verdiğimize karar vermektir.
KEŞFE DEVAM
Bir deste numaralı kart küçükten büyüğe dizilmişse, aradığın sayıyı bulmak için baştan tek tek bakman gerekmez. Ortadaki kart sana hangi yarıya yönelmen gerektiğini söyler.
Yazıyı okuFilmlerde hacker’ların yeşil yazılı siyah pencerelere hızla bir şeyler yazdığını görmüşsündür. Gerçekte bu pencere, Windows’ta herkesin bilgisayarında hazır bekleyen Komut İstemi’dir, yani CMD. Onunla klasörlerde gezinebilir, internet bağlantını test edebilir, bilgisayarını tanıyabilir, hatta küçük oyunlar ve otomatik yedekleme araçları yazabilirsin. Bu rehberde basit komutlardan orta seviye betiklere kadar adım adım ilerleyeceğiz.
Yazıyı okuLinux dünyasında terminal bir yedek araç değil, işletim sisteminin kalbine açılan bir kapıdır. Pardus’ta terminali açtığında, dünyanın en büyük sunucularını, süper bilgisayarlarını ve Android telefonların temelini oluşturan aynı komut geleneğiyle konuşmaya başlarsın. Bu rehberde basit gezinme komutlarından paket kurmaya, borulardan ilk bash betiğine kadar Pardus terminalini adım adım keşfedeceğiz.
Yazıyı oku