Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Ada Lovelace: ilk program diye anılan notlar

Bilgisayar daha ortada yokken, bir makinenin sadece hesap değil, semboller de işleyebileceğini yazan bir isim vardı.

Tüy kalemli masada sembol çizimleri, delikli kartlar ve pirinç hesap makinesi buluşuyor.
Lovelace, hesap makinelerinin sembollerle de çalışabileceğini düşünen öncü isimlerdendi. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Henüz yapılmamış bir makineyi düşünmek

Önünde çalışır bir bilgisayar olmadan bilgisayarın yapabileceği şeyler üzerine yazdığını hayal et. Ada Lovelace böyle bir düşünce alanında çalıştı. 1815 yılında Londra'da doğdu; Charles Babbage'ın Analitik Makine tasarımıyla ilgilendi. Bu tasarım, dönemin mekanik parçalarıyla farklı hesapları talimatlara göre yapmayı amaçlıyordu. Makine tamamlanmış değildi. Ada'nın katkısı, yalnız metal bir düzenek görmek yerine onun hangi kurallarla ve hangi bilgiler üzerinde çalışabileceğini araştırmasıydı.

1843'te Luigi Menabrea'nın Analitik Makine üzerine yazısını çevirdi ve çeviriye kapsamlı notlar ekledi. Notlarında Bernoulli sayıları olarak bilinen bir sayı dizisinin hesaplanması için bir işlem düzeni yer aldı. Bu düzen, bilgisayar programlarının tarihindeki önemli örneklerden biri olarak anılır. Ada'ya sık sık ilk programcı denmesinin nedeni budur. Yine de teknoloji tarihi tek kişilik bir yarış değildir; tasarım, hesap ve yazışmalar içinde birden çok insanın emeği bulunur.

Talimat ile sonucu ayırmak

Bir hesapta sadece sonucun on iki olduğunu söylemekle, o sonucun nasıl elde edileceğini yazmak farklı işlerdir. Programlama ikinci işe yaklaşır. Hangi bilginin alınacağı, hangi işlemin yapılacağı ve ara sonucun nereye konacağı belirlenir. Henüz çalışmayan bir makine üzerine böyle bir düzen kurmak, fikri çok dikkatli düşünmeyi gerektirir. Ekranda deneme yapamadığında eksik bir adımı bulmak için talimatların ilişkisini kâğıt üzerinde izlemen gerekir.

Bunu küçük bir sınıf oyunu ile deneyebilirsin. Bir arkadaşına sayıların yazdığı kartları ver ve yalnız yazdığın komutları uygulamasını iste. İki kartı topla, sonucu ayrı karta yaz, sonraki işlemde bu kartı kullan gibi kurallar koy. Sonucu yanlış bulduğunda arkadaşını suçlamadan önce talimatı incele. Bir adım belirsiz mi, önceki sonuç unutulmuş mu? Makine için düşünmek, yaptığın işi başka birinin de aynı biçimde yapabilmesini sağlamaktır.

Sayıların ötesindeki ihtimal

Ada, makinenin yalnız miktarlarla sınırlı olması gerekmediğini düşündü. Müzikteki ilişkiler uygun kurallarla temsil edilebilirse makinenin bu ilişkiler üzerinde de çalışabileceğine işaret etti. Bu, onun modern bir müzik uygulaması yaptığı anlamına gelmez. Daha temel bir fikir söyler: sayılar bazen sadece kaç tane olduğunu değil, başka bilgileri de temsil edebilir. Bugünkü bir resmin renkleri ve bir ses kaydının ölçümleri, bu düşünceyi anlamayı kolaylaştıran örneklerdir.

Kâğıtta dört sayıyı dört farklı nota veya renkle eşleştir. Bir sayı dizisi hazırlayıp arkadaşından onu renk desenine dönüştürmesini iste. Kuralları açık yazdığında aynı dizi tekrar aynı deseni verir. Ada'nın notlarının düşündürdüğü genişlik de burada hissedilir: işlem kurallarıyla temsil kuralları birleştiğinde yeni işler mümkün olur. Onun adını taşıyan Ada programlama dili, bu tarihsel katkının hatıralarından biridir. Merakın bazen çalışan araçtan önce gelmesi, geleceği düşünmenin güçlü yollarından olabilir.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Telgraf dalgası, ilk solucan, disket, kalpli e-posta ve kalkanla 1903’ten 2017’ye uzanan siber tarih zaman çizgisi
12 dk okumaYeni keşif

Hack’in tarihi: sihirbazın telgrafından fidye yazılımlarına

İlk “hack” bir bilgisayarda değil, 1903’te bir telsiz gösterisinde yaşandı. Sonra bir mısır gevreği düdüğü, “yakala beni” diyen bir program, 75 sentlik bir hesap hatası ve “seni seviyorum” yazan bir e-posta geldi. Bu yazıda 120 yılı aşan merak, şaka, suç ve savunma hikâyesini birlikte geziyoruz.

Yazıyı oku
Bir öğrenci, eski bir hesap yolunu adım taşları olarak izleyip küçük bir robota bağlıyor.
4 dk okumaYeni keşif

El-Harezmi: algoritma kelimesi bir isimden gelir

Algoritma bugün kodun içindeki adım listesi gibi kullanılıyor. Kelimenin kendisi ise dokuzuncu yüzyılda Bağdat’ta hesap yöntemleri yazan bir bilginin adından türedi.

Yazıyı oku
Bitmemiş dişli bir makinenin yanında, girdi, işlem, bellek ve çıktıyı gösteren kâğıt plan duruyor.
4 dk okumaYeni keşif

Charles Babbage: bitmeyen makine, süren fikir

Charles Babbage’ın en ünlü makinesi hiç tam bitmedi. Yine de içinde girdi, işlem, bellek ve çıktı vardı. Bilgisayar daha ortada yokken bu düzen düşünülmüştü.

Yazıyı oku