Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

COBOL ve Grace Hopper: iş dünyasının programlama dili

Bilgisayarları sadece bilim insanları değil, bankacılar ve şirketler de kullanmak istedi. COBOL bu dünyaya aitti; Grace Hopper onu mümkün kılan isimdi.

İş kayıtları, matematikçinin not defteriyle büyük bilgisayar arasında düzenli akıyor.
COBOL, iş dünyasının kayıt ve işlem ihtiyaçları için geliştirilen erken dillerden biridir. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Makinenin dilinden insanın tarifine

Bir bilgisayara her küçük hareketi makinenin kendi talimatlarıyla anlatmak zorunda kaldığını düşün. Programın amacını görmek zorlaşır, başka bir makineye geçmek de ek çalışma ister. Matematikçi ve bilgisayar bilimcisi Grace Hopper, programlamada insanların daha anlaşılır ifadeler kullanabileceği fikrini savunan önemli isimlerdendi. ABD donanmasında da görev yapan Hopper, programlama ifadelerini makinenin çalıştırabileceği biçime dönüştüren erken sistemler üzerinde çalıştı. Bu yaklaşım, programcının düşündüğü işle ilgili dili öne çıkarmaya yardım etti.

Derleyiciyi aynı metni bir dilden başka dile çeviren arkadaş gibi hayal edebilirsin; fakat benzetmenin sınırı var. Derleyici programın niyetini tahmin ederek eksik adımı tamamlamaz. Kaynak metnin belirli kurallara uyması gerekir. İsim yanlış yazılmışsa veya beklenen ifade yoksa hata verebilir. Ayrıca sözdizimi doğru bir program da yanlış sonuç hesaplayabilir. İnsan için okunabilir yazmak işi kolaylaştırır, ama açık düşünme ve kontrol ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

COBOL bir kişinin tek başına yazdığı dil değildi

COBOL, iş verileriyle yapılan işlemleri ifade etmek amacıyla geliştirilen bir programlama dilidir. İngilizce sözcükleri hatırlatan ifadeleri, kayıtlar ve hesaplamalar üzerinde çalışmayı anlaşılır kılmayı hedefler. Hopper’ın daha önceki çalışmaları bu gelişime katkı verdi; COBOL farklı katılımcıların ortak çalışmasıyla ortaya çıktı. Teknoloji hikâyelerinde tek bir kahraman görmek kolaydır. Gerçek bir dilin oluşması ise fikir, toplantı, uygulama ve kullanıcı gereksinimlerinin birleşmesini içerir.

Bir okulun hayalî kırtasiye kaydını düşün: ürün adı, adet ve fiyat alanları vardır. Her satırdan tutar hesaplanır, sonra genel toplam çıkarılır. İş uygulamalarının önemli kısmı bu tür düzenli kayıtları doğru işlemekle ilgilidir. Burada en gösterişli görselden önce hesabın tutması gerekir. COBOL tarihini ilginç yapan, programlamanın yalnız bilimsel hesaplar için değil, günlük kurum işlerini düzenlemek için de nasıl biçimlendiğini göstermesidir. Bir dilin tasarımı çözmek istediği işlerden izler taşır.

Ünlü böceğin gerçek hikâyesi

1947’de Harvard’daki Mark II bilgisayarında çalışan mühendisler bir parçaya sıkışmış güve buldu ve onu çalışma günlüğüne yapıştırdı. Bu günlük Smithsonian koleksiyonundadır. Hopper’ın anlattığı bu olay bilgisayar tarihinin ünlü hikâyelerinden oldu. Ancak teknik sorunlar için bug sözcüğü daha önce de kullanılıyordu; güve bu kelimenin ilk icadı değildir. Gerçek böcek, zaten var olan mühendislik ifadesini eğlenceli biçimde somutlaştırdığı için akılda kaldı. Tarihi bir anekdotu doğrularken bu fark önemlidir.

Kendi küçük derleme oyunun için bir robotun anlayacağı yalnız üç komut belirle: ileri git, sağa dön ve dur. Bir arkadaşına günlük dille bir yol tarif et, sonra aynı yolu bu üç komutla yaz. Arkadaşın ikinci tarifte nerede duracağını açıkça bulabiliyor mu? Komutlar düzgün yazıldığı hâlde yanlış yere ulaşıyorsa düşünce hatası vardır. Böylece Hopper’ın hikâyesindeki iki soruyu birlikte denersin: Talimatı makineye nasıl aktarırız ve aktardığımız talimat gerçekten istediğimiz işi yapar mı?

Programı bir başka arkadaşına verdiğinde aynı sonucu üretip üretmediğine de bak. İlk tarifinde kendi bildiğin ama yazmadığın bir adım varsa yeni kişi durabilir. İnsanların alışkanlıkla tamamladığı boşluklar, makineye verilen tarifte güvenilir değildir. Hopper’ın çalışmalarını yalnız daha uzun sözcükler kullanma fikri olarak görmek eksik kalır; asıl amaç insanların anlatabildiği işlerle makinelerin uyguladığı talimatlar arasında kullanılabilir bir yol kurmaktı.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Telgraf dalgası, ilk solucan, disket, kalpli e-posta ve kalkanla 1903’ten 2017’ye uzanan siber tarih zaman çizgisi
12 dk okumaYeni keşif

Hack’in tarihi: sihirbazın telgrafından fidye yazılımlarına

İlk “hack” bir bilgisayarda değil, 1903’te bir telsiz gösterisinde yaşandı. Sonra bir mısır gevreği düdüğü, “yakala beni” diyen bir program, 75 sentlik bir hesap hatası ve “seni seviyorum” yazan bir e-posta geldi. Bu yazıda 120 yılı aşan merak, şaka, suç ve savunma hikâyesini birlikte geziyoruz.

Yazıyı oku
Bir öğrenci, eski bir hesap yolunu adım taşları olarak izleyip küçük bir robota bağlıyor.
4 dk okumaYeni keşif

El-Harezmi: algoritma kelimesi bir isimden gelir

Algoritma bugün kodun içindeki adım listesi gibi kullanılıyor. Kelimenin kendisi ise dokuzuncu yüzyılda Bağdat’ta hesap yöntemleri yazan bir bilginin adından türedi.

Yazıyı oku
Bitmemiş dişli bir makinenin yanında, girdi, işlem, bellek ve çıktıyı gösteren kâğıt plan duruyor.
4 dk okumaYeni keşif

Charles Babbage: bitmeyen makine, süren fikir

Charles Babbage’ın en ünlü makinesi hiç tam bitmedi. Yine de içinde girdi, işlem, bellek ve çıktı vardı. Bilgisayar daha ortada yokken bu düzen düşünülmüştü.

Yazıyı oku