Bugün ekrana dokunmak çok doğal gelir. Ama bu teknoloji yıllarca yalnızca laboratuvarlarda ve özel cihazlarda vardı.
Dokunmatik ekranlar parmak ya da kalem temasını algılayacak biçimde gelişti. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
Ekrandaki yere nasıl işaret edilir?
Bir sayfadaki resmi açmak için fare kullanmak yerine doğrudan ekrana dokunuyorsun. Bu hareket basit görünür, fakat cihazın dokunduğun konumu algılaması gerekir. Dokunmatik ekranlara ilişkin çalışmalar telefonlardan çok önce yapıldı. E. A. Johnson’ın 1965’te yayımladığı çalışma, dokunmaya dayalı bir giriş ve çıkış fikrinin erken örneklerindendir. Sonraki yıllarda farklı algılama yöntemleri ve kullanım alanları gelişti. Bugünkü alışkanlığı tek bir telefonun bir anda icat ettiği hareket olarak düşünmek eksik kalır.
Ekran bir görüntü gösterirken dokunma sistemi bir giriş algılar. Görüntü ile algılanan konumun aynı düzen içinde yorumlanması gerekir. Parmağın bir düğmeye geldiğinde uygulama ne yapacağına karar verir. Yani ekrana dokunmak tek bir parçanın işi değildir: algılama, konumun belirlenmesi ve yazılımın verdiği anlam birlikte çalışır. Aynı noktaya başka uygulamada dokunmak başka sonuç üretebilir. Camın üstündeki hareketle ekrandaki davranış arasında tasarlanmış bir ilişki vardır.
Bütün ekranlar aynı şeyi ölçmez
Dokunmatik sistemler farklı yöntemlerle çalışabilir. Basınca dayalı düzenlerle kapasitif algılama aynı değildir. Telefonlarda sık görülen kapasitif sistemler, parmağın varlığıyla oluşan elektriksel kapasite değişimlerini algılamaya dayanır. Bu, cihazın parmağındaki kimliği okuyup seni tanıması demek değildir. Bazı eldivenler çalışmayabilir, bazı özel eldivenler uygun etkiyi sağlayabilir. Sonuç kullanılan sisteme ve ayarlarına bağlıdır. Bütün dokunmatik ekranlarda aynı davranışı beklemek bu nedenle doğru olmaz.
Ekrana daha sert basmak her durumda daha iyi algılanma sağlamaz. Özellikle kapasitif telefon ekranında önemli olan mekanik güç değil ilgili algılama koşullarıdır. Kendi cihazında olağan kullanım dışına çıkan bir deney yapmana gerek yoktur. Merakını, hangi hareketin hangi komutu doğurduğunu gözlemlemeye yöneltebilirsin. Bir düğmeye dokunmakla parmağı kaydırmak farklı girişler olabilir. Yazılım, hareketin başlangıcını, süresini ve yönünü kendi kurallarıyla değerlendirir.
İki parmak bir anlam kurar
Çoklu dokunuş, birden fazla temas noktasının izlenebilmesiyle farklı hareketlerin kullanılmasını sağlar. Fotoğrafta iki parmağı ayırınca büyütme, yaklaştırınca küçültme gibi davranışlar tanıdık gelebilir. Yine de bu anlamların öğrenilmiş ve tasarlanmış olduğunu unutma. Aynı hareket her uygulamada aynı işi yapmaz; bazı cihazlar belirli hareketleri hiç desteklemeyebilir. Doğal hissetmek, kural gerektirmemek değildir. Tasarımcı, insanların beklentisiyle sistemin sunduğu imkânlar arasında anlaşılır bir ilişki kurmaya çalışır.
Mini gözlemde izin verilen bir fotoğraf görüntüleyicisinde normal tek dokunuş ve iki parmakla yakınlaştırma hareketini karşılaştır. Özel dosya açma veya cihazı zorlamaya gerek yoktur. Hangi hareketi yapınca ne bekledin, ne gördün? Kâğıda iki sütunla not et. İstemsiz bir dokunuşla işlem yapılmasını önlemek veya düğmeleri kolay seçilecek büyüklükte tasarlamak da bu arayüzün sorularıdır. Ekranın tarihi, yalnız camı algılayan devrelerin değil, insanların o camla nasıl konuşacağını arayan tasarımların tarihidir.